Literarishe bleter · 1928-03-30 · 13 (30.3.1928) · p. Seite 262

13 ז# ליסורויױז נלװור 262 — דרײ. — אונטער דער מיל־חורבהז — דזןרט ערגעץ באהאלםן... זאלםם זוכן אין די גרובער.. זאלסס זזןגן טאװארישטש מענאשקע שיקס דיך. פארשםײםםן — יןן. י?. די מנחמקע האט מים א זײםיק אויג געזען, װי ם־בליצם עפעם א רויס בענדל, װי ס׳טוט א גלאנץ אין יאסלם העגט א מעשענער שטערן, אזא זעלביקער, װי ם־שטעקס אויפן זעל• נערם היטל, װי יאסל באהאלט אים אין בוזעם. ער רוקטיאן דאם היסל איבער די אויגן, כאפם דעם שטעקן און אנסלויפט פון דער שטוב. דער זעלנער ה$ט ארויסגעשלעפט פון בוזעם עפעם א פעקל שמות, עפעם געדרוקטע רויםע בלעםלעך אין ײדישן און אין גוישן לשון און גענוםען זײ גלעטן און װיקלען. דער מנחמקעם ארןזפהענגנדיקע באקן זענען אבינד נעװען בלאם םון געהויבענער נײגיריקײס. זי האט זיך גיך א דרײ געטון פארן קראנקן מאנס בעט און שטיל א זןןג געטון: — נו, מנחם, װי געפעלט דיר די מעשהז מען זןןל אים כןןסש דןןרט גישט ןןנטון די קופקע. אונזער יןןסלען... נאדיר גןןר אזוינס... גײ רעכט זיך אויף יאסלען. גןןר א גאנ• גער םאכער. םען הןןט שוין פארשטאנען, װאם דןן םום זיך, אבער די מנחמקע הןןט געװזןלט װיםן אויף זיכער: — זײטשע מוחל, װו האס איר נעשיקס מײן זוןז עך בין א מאמע, עך מעג װיסן. מען זאל אים כןןסש דןןרט נישט דערהרגענען ערגעץ. הײגטיקע בײטן טןןר מען זיך נישט מישן, ס־איז סכנות נפשות. דער זעלנער האט געשםײכלט: — הןןםם נישס קײן םורא, םוםע, ער איז געגאנגען רופן די חברים. די מנחמקע הןןט געשןןקלט דעם קןןפ: — נו, נו, גןןטעניו. א װעלט הײנט מיט יונגעלײט, פיט סודות... װןןם םארא חברים עפעם, האז — אונזערע חברים. § 1— װאס הײסטז — םארשטײט איר... מיר, עטלעכע חברים, זענען געקוםען אהער קײן גאליביע ןןרגאניזירן די רעװןןלוביע. םיד זענען באלשעװיקעם. — טאקעז א בןןלשעװיק זענט אירז מנחם, םעגדער, איר הערט, מענטשן, זײ זענען גןןר א בןןלשעװיק. םון דןןרס, פון רוםלאנדז נו װאסזשע שװײגט אירז מנחם הןןט ברײטלעך ןןפגעהוסט. מיט יום־טובדיקע גע• הויבנקײט הןןס ער פאררויכערט א ביגארל, לאנג געקוקט םיט צעשײנטע אויגן און דישנדיקן ןןסעם אין בלויען רויך ארײןר און םארריקנדיק דןןס היטל אויםן שטערן, הןןט עריגעזןןנט מיט ברײטלעכן יראת־הכבוד: — אזוי, הם... א בןןלשעװיקז נו. װןןם הערט זיך עפעס, װו שטײט מעןז — םיר שםײען גוט, סיר רוקן זיך נענטער בו דער װעלם. און גלײך דער פרעמדער װןןלט דעם ײדן דןן באדארפס ןןפגעבן עפעס א דין־וחשבון םון םארבןןרגענע םעשים, הןןט ער זיך גיך געטון א ריק מיטן בענקל בום בעט, םיט בע• גלאנבטע אויגן, און, םאכנדיק מיט די הענט. הןןט ער גענוםען זיך םודן םיט מנחמן, װי םריער מיט יןןםלען. די מנחםקע , הןןט געזען, װי בײ מנחםען םלאםען די קנעכערנע באקן, זײן שמוישן היטל שפארט שוין ןןן אויםן נאקן. װידער הןןט איר דעך כאטש אנקוקן. זײ זענען אויך א םסאליאר, שעם דיך נישט יאסעלע. הערט איר, יונגערמאן, ר׳איז זײער א װוילער בחור, מײן יןןםל, נאר אביםל א שעמעװדיקער. עפעם הןןט ער. נישט םאר אײך געדאהט, א פעקל ברות מיט זײן כלה, מיט עלקען, זײער א שײן מײדל, נאר א ברכה בו מאכן, ןןבער אזא מײדל נאר נישט פון זײנעסװעגן, טענה איך צו אים, יןןסל, נעם און מאך א סוף.״ — םאמע... שוין םאמע... זי רעדט שויןי װידער. — אט לאזט מען מיך שױן װידער נישט רעדן א װןןרט םים א פרעמדן םענטש, װאם איז דײן עסק, סענדערל, עך בין דאך עפעם א מאםע. צי נישטז װער דען װעט פארזארגן, דער קראנקער םאטע, װןןם האט נישס קײן כח צו דעכעןי װןןם גײט אים ןןן, װאס ם־טוט זיך םיט יאםלען. א ײד זאל הןןבן אזא גרינגע לעבער... װאס װעס זײן דער תכליתז אט שטײט ער, דער לײםענער גולם, און ארבעט, היבעלװעט שוין דרײ םעג א לאקשנברעט פאר דער מחותנתטע. א קרענק וואלם איך איר געםאכט, נישס קײן לןןקשנברעסער. ם־איז דןן באלײט יאקןןש לאקשן צו קנעטן. םרעגט נןןר, מענטשן, צי דער לעקיש װןןלט םאר דער סאםעס װעגן געמאכט א לןןקשנברעט. ןןט בעס איך אים, יןןסעלע, סאטע, נעם מאך מיר צורעכס ס׳בעט, װעסטו האבן א מצװה... כ׳קןןן נישט שלאפן, ס׳םאלן ארוים די צעבראכענע ברעטלעך. — ם׳א ליגן... זןןגסט א ליגןז—הזןס זיך צעשריגן מנחם מיט םארדרןןסיקן קול. זײנע גרויס־געעםנטע. קאליע אויגן זע• נען געװען פול מיט לײדנריקן ישרנות, און ער האט זיך צעקײכט פון דישענדיקן הוםט. — דאס װאם ס׳איז נישט אמת, הןןב עך םײנס צו זןןגן. ער מאכט נישט קײן לןןקשנברעטער, יןןםל, פאר מחותנתטעס, ער מאכס נײע לײסטן צו די צעברןן־ כענע טירן. א חשק סון א ײדענע, אפצונארן דןןרט, װו מען באדארף נישט. םםו זןןל זי װערן. אלע אויגן הןןבן ערשט אצינד גענומען קוקן אהין, אין אלקער־װינקל, װו םיט א זאק אויף די לענדן איז געשםאנען יןןםלם לאנגע, שװארצע געשטאלט, װי א םאזשיקער קוימען. שטום איז ער געשטאנען, מיט ברײטער, געבויגענער פלײצע, דןןם שמוישענע היטל ןןנגערוקט אויפן שטערן, מיס פארטיפ־ םער כונה הןןט ער געמײסטרעװעט מיט ברעסער, געשלאגן םשװעקעס, געהאקם מים דער האק, געזעגט און געהיבלעװעט. יןןסל האט זיך נישט אוםגעקוקט, נישס געענטפערס. ס׳איז געװען טויב זײן פלײצע צו די רײד װעגן אים, ער האם גע־ טון זײנס. א רגע איז אין שסוב שטיל געבליבן. עפעס א פןןרכטיקער ציטער האט א פלאטער געטון איבער די הארטע, פארזארגטע פנימער סון סאטע-מאמע און באלויכטן זײ מיט א שײן פון אינעװײניקסטער פרײדיקײט, װי שטיקער שאטנ־ דיקע ערד, װען ס־סרעפס זײ א זילבעריקער זון־פלעק. װארום דער פרעמדער זעלנער האס זיך פלוצים אויפגעהויבן, גיך צוגעגאנגען צו יןןסלען אין םינםסערן װינקל און אויםגעשטרעקט צו אים בײדע הענט, םיט לײכטנדיקע אויגן און צעשײנטן שםײכל, װי צו אן אלסן פרײנט, װאס מען סרעםט אומגעריכט ערגעץ םארװןןרםן אין דער סרעמדעניש. מען הןןט געזען, װי בײדע סודען זיך עפעם זײער שטיל און באהאלטן, מען האט געהערם, װי זײ רופן זיך ״חבר׳ און שמועםן עפעם אפ פאר־ נארגענע סכנותדיקע מעשים, די מנחמקע הןןס זיך געטון א גיכן שאר אין אלקער־װינקל, גענומען זיך ניבע פןןרען בײ די סעפ, און ס׳זענען דערגאנגען צו אירע ןןנגעשטעלטע אויערן שטיקלעך אפגעריסענע רײד: — װיפיל זענען יןן ז