Literarishe bleter · 1928-03-30 · 13 (30.3.1928) · p. Seite 259

259 י לייןר 13 זא ײדן אץ דער נײסטער רוסישער ליטעראטור י• א■ ק ל י י נ מ א ן ו ל ע נ י נ ג ר א ד*> זןןל נישט זײן גרוים שפעטער די צזןל םין די אר>)*געםאלענע בלעטער, אין װיםיל עס זןןלן נישט זײן קײן ןפגעבליטע טא• לאנסן, װןןס הןןבן נןך נישט באװיזן אויפציבליען—זי נלײכם שוין איבט אוים אירע םליגל, קוקס שוין אנדערש אויף דער ארומיקער װעלט, םארםעםט זיך גןןר אנדערש מיט אירע םןן• דערונגען און רוםם זיך אפ גןןר אויף אן אנדער אוםן אויף די געשעעגישן םין לעבן. די םראגע װעגן ,ײדן אין דער נײער רוסישער ליםע• ראטור* איז, דעריבער, גןןר א נײע םראגע. אויב םאר דער רעװןןלוביע זענען דןן געװען באשטימטע, םעסטגעשטעלטע, קאנאניזירסע בוגענג אין ןןנשויאונגען, דארף מען זײ איבט רעװידירן, מ׳דארף װעגן זײ איבעראנײס א טראכט טון — זײ זענען, לןןזט זיך אויס. שטארק םארעלטערט. ,ײדן אין דער רוםישער ליסעראסיר׳—דןןס הײסט פריער פין אלץ: װי אזוי װערן ײדן געשילדערט זיין דער רוםישער ליסעראטורז דאס איז םריער םון אלץ די םראגע װעגן דעם ײ ד י ש ן ס ו ז ש ע ט. אין דער הינזיכט איז אלץ געװען פשוט, קלאר און םארסך־הנלט אין דעם פעריאד םון םאר-רעװןןלוביע. ײדישע סוזשעטן אין דער רוסישער ליטעראטירז אן אפשפיגלונג םונם ײדישן לעבן אין אירז װער סון די ײדישע לעזער האס זיך, װילנדיק-נישט-װילנדיק, נישט געשטעלט אט די םראגעז די רוםישע ליסעראסור איז דאך געװען דער אביעקט פון ליבע, קרענקלעכע ליבע בײ דער ײדישער אינסעליגענץ. טויזנטער ײדן, װןןם הןןבן נישט געקענט נישט די רוסישע באסעלקערונג און נישט רוםלאנד, טויזנטער ײדן םון די שמעט און שסעט• לעך אין ליטע, פוילן, בעסאראביע,—םון קינדװײז ןןן זענען זײ ארומגערינגלט נישט מיט קײן רוסישער, נאר מיט א םרעמד• סעלקערישער סטיכיע,— הןןבן זיך געהאלכן אין אײן אײנ• ליבן זיך אין די רוסן, װעלכע זענען זײ געװען פרעמד, אין די רוסישע םרויען. װןןס זײ הןןבן קײנמאל נישם אנגעקוקט, און אין דער רוםישער .װןןלגא־מאמע*, װאם האט זיך אויף יענער זײש ,תחום* מיט אירע ברײטע װײטקײטן צעגאסן אויף די םרײע שטחים פון רוסלאנד, אין דער .מאמע־רוסלאנד* גוםא,—און אלץ דורך דער ליטעראסור און אדאנק איר. די ליטעראטור איז געװען א באזיגערין, נאר זי האט געקאנט אויך באצויבערן און צוביען די הערבער פון די, װאם זענען דורך אור באקעמםט געװןןרן. און ןןט, בײ אזא לרענקלעכער םארליבקײם בײ דעם ײדישן לעזער־אינטעליגענס אין דער ליטעראסור פון דער רוםישער ערד—הןןט ער אמןןל שװײגנדיק און אמאל מים א קרעכץ איבערגעסראגן יעדן שטאך, יעדן שראם, יעדן שטויס און םתם־קלעפ, װןןם ער[הןןס ןןםט באקומען םון זײן געליבסער,—םון אט דער רוסישער ליםעראטור סון םאר דער רעױאלוציע. עם זענען אויך געװען װערסער טרײםטנד־קע, מיטס־לנדיקע, און װערטער םון באשיצונג. אזעלכע װערסער הןןבן נישס געקאנט םעלן אין דער צײט פון םאר דער רעװןןלוציע, אין די יןןרן פון קאמף מיט דער זעלבסטהערשונג, אין דעם ,הערןןישן פעריןןד פון דער רוםי• שער ליםעראםור*. ןןבער װי אײנפאך עס איז געװען אװעקגע• שטעלס די םראגע, װי פאראײנםאכט איז געװען דער אנאליזז אנסיסעמיסן ןן ד ע ר םילןןםעמיסן. אײנם םון די בײדע: 111ס6ו1 3)3? סספ זח6נ181־1. אםילו טעמעם און סוזשעסן הןןבן זיך זײער מזל. ס׳איז גענוג בײ די איצסיקע באדינגונ• גען אװעקצושטעלן נןןר די אלטע םראגע װעגן ,ײדן אין דער רוםישער ליטעראטור*. בדי דער נ ײ ע ר אינהאלט, װןןם שסעקם אין ןןט דער פראגע. זןןל אנטפלעקט װערן םיטאמןןל אין זײן גאנצער גרוים. און װירקלעך, זײער םיל הזןט זיך געענדערס אין די לעצטע צײטן. םך־הבל צען יןןר טײלן אונז ןןפ םון דער םאסרעװןןלוציע-פעריןןד, און נאך װײניקער יןןרן זענען אריבער םון דער צײט, װען דער םרישער שטרןןם סון דער נײער רוםישער ליטעראטור הןןט גענומען םליםן. אין די קאלטע הונגער־יארן, אין םאמע ברען םונם בירגער-קריג און אוםרוען, אין די יןןרן סון די ,רויטע*, .װײםע• און .גרינע*, םון שפעקולאציע, .פײקעס*, רײען און םלעקן־םיסוס הןןט די ליטעראסור זיך געסונען אין א צושסאנד םון זײן• און• נישמ׳זײן. די ליטעראטור הןןס געהאלטן אין אײן איבערגײן און איבערװארסן זיך םון אײן שםרןןם היסטןן• רישן לעבן צו אצװײטן. םארװיגנדיק זיך מיס פןןעזיע און םערזן״מאניע, םאררוקנדיק דך םיף אין די באהעלטענישן םון בלערלײ םטודיעם און קרײזלעך, םארשטעלנדיק איר אײגן פנים םיטן שלײער םון שנעליםארבײגײענדיקע ליסערארישע מןןדעם, הןןט ד,—ןןט די נײע ליטעראסור,—געלעבט אן אינערלעך סארבןןרגן לעבן אין שוים םון דער נײער געשיכטע, און סאר■ הוילן סון א םענסשיש אויג, האט זי אײנגעזאפט אין זיך םרישע זאסטן. אלײן צופאםנדיק זיך. הןןס זי די שטײגער• םןןרמען םון דעם נײעם לעבן און די נײע ארדנוננ גוםא צו זיך צוגעפאסט. דןןם ה$ט געםןןדערס סיל צײט—און עם זענען טאקע אריבער עסלעכע יאר. אינגאנצן אײן צענדליק יןןרן סײלט אונז ןןפ םון אונזער געשיכסע םון םאר דער רעװןןלוציע. די נײע רוםישע ליטע• ראטור איז נאך יונגער. דאך הןןס שוין די ױנגע רוםישע ליטעראטור באװיזן אויסצוװאקםן אץ װאקםט אלץ מער. ם־איז נאך אפילו נישטא דער אמתער .םעכםיקער קרײז*, עם םעלט נןןך דערװײל אוים דןןם שעםערישע צוזאמענלעבן םון קינםטלער אין זײער צײט, װי גןןנסשאראװ, דאססןןיעװםקי, טןןלםטןןי. טורגעניעװ, אםסרןןװםקי בשעתם, נישטא די ריזן, װןןם שפארן אונסער מיס זײערע פלײצעס די הימלען םון דער רוסישער ליטעראטור. װי דןןם איז געװען אםןןל אין 70- 80*ער יןןרן. און עם איז דאך געװען א נןןך-פריערדיקע צײט, װען ןןט די ריזן זענען נאך נישם געװען קײן לײבן. נןןר ױנגע לײבעלעך, געװען א צײט, װען זײ הןןבן מיס עמעצן מיטגעשאםם - זןןל זײן אםילו םיל־צוזןןגנדיקע, ןןבער םןןרט ױנגע כוחות. ס׳איז קײן ססק נישט, אז עם איז איצט סריצײםיק צו רעדן װעגן אויפבלי םון דער נײער רוםישער ליטעראסור. נןןר אין דעם געדיכםן װאלד םון רוסישן לעבן לןןזן זיך שוין הערן די שםימען םון די ױנגע לײבן, אויך םיל־צוזןןגנדיקע, יונגע, עכסע; עם װײזן זיך ערשט די בליטן, עס װעט קומען— הןןפן םיר—אויך דער אויפבלי. נןןר װי דער דיאפאזןןן םון אם דער נײער רוםישער ליסעראסור זןןל נישט זײן, װי יונג זי איז נישט, װיםיל עם •) *ינירניזעיס סי• *ירקירזוננין ײן רוסי*, י*ר*סנסייכס *ין ד*ס *רססייזװיסינזננע■ זיםינוך .יזװרייסקי װיססגיק־, דיניננריך.