Literarishe bleter · 1928-03-30 · 13 (30.3.1928) · p. Seite 258

ליםעו־אריעע נ ל 7 ו ע ר 258 13 זא איר זאגט: איר װילט נישט קײן סתם־ליםעראםור, איר װילס אן אײנהײטלעכע ליניע, א שטאנדפינקסז-ןןבער סארװןןס ליארעמם איר אןוי. װען פוילישע װיסנשאםסלער קומען און זאגן: מיר, די טרעגער פון דער סוילישער קולטור, וױלן הןןבן אן אײנהײםלעכקײט—און א שטאנדפונקסז נדר װילן האבן אײ־ גענע. מיר האבן די מאכס, אוך דערמיט אױך דןןם רעכס. פארװאס שטורעמט איר אזוי קעגען דער דיקסאטור סון א ,יעװםעקציע׳ װאס װיל אויך הןןבן אײנהײםלעכקײם און — שטאנדפונקטז אין רוסלאנד רעװידירט מען שוין באלד דעם ,פראלעט-קולט׳—און מײנען די רעדאקטןןרן םון .ביכער-װעלט׳, די ה׳ה זילבערפארב, כמורנער און קאזשדאן דןן בו שאסן א פראלעט־קולטז... (די קןןמוניםטן מוזן שמײכלען איבער דער דןןזיקער פױבםסלעכקײט...). איך בין בירגער פון דער ײדישער קולטור. איך ארבעט דא: אויף ד ע ם פעלד. דןן איז מײן אויםלעבונג. איך בין אפשר נישט. לויט אײער באגריף. קײן רײנער פראלעטאריער. אבער צו אלדי רוחות, — אכאלופניק בין איךז די אויסברײטערונג, װאם איר פראפאגאנדירט ןןרגאניזאביןןנעל, פארװאם װערט זי נישט םארװעגדט בנוגע דעם םעדער• ארבעטערז איך קלאג אן. איך מאן םײן רעכט. איך רוף בום משפט. און זאל שלום אש און דובנאװ, אויף װעלכע די *קולסור־ ליגע׳ באזירט זיך. ענטפערן: צי זענען זײ מסכים מיט אזא ענגער און פארטײאישער באהאנדלונג פון דער ײדישער לי־ טעראטור. װי עס פלאנט די ״ביכער-װעלם׳ז מעדעם האט גארנישם מורא געהאט זיך בי פארײניקן מיט א דינעזאן און מיט א נחםיה םינקל־ שטײן—און אויפבויען די ײדישע שול. װארום סאר מעדעםען האט געשװעבט אן ענד־ציל—די ײדישע שול. און װו ער האט באגעגנט א װארעמע און אויפריכםיקע באציונג, הןןם ער זי אנגענומען מיט אפענע ארעםס. אזױ הןןט געהאנדלט מעדעם. אבער די ליטערארישע אוזורפא־ טארי די, װאס קומען מיט זײסיקע זכיות, די צװײט־ראנגיקע,— (א־ך בין זײער אײנגעהאלטן אין מײנע עפיטעטן), — זײ לעבן כסדר אין אומזיכערקײט. אץ פחד. זײ זןןרגן םאר ,בלאגןןנא■ דיאזשנאסט׳. זײ זוכן אײגענע. און צוליב ענגער פארגײאישקײט, װאס איז םאוס דערםיט, װײל זי איז •ארםאסקירט, איז םען מקריב אלץ. מען שטױסס א• פרײנט. םען איז ענלעך צו דער םאלשער םוטער אין שלםה- הםלכס םשפט, װאס שרײט: צעשנײדו איך װײם, אז םיט םײן דאױקער װענדונג קויף איך זיך פסטיר. װער עס קאן אונזערע באצױנגען, מײם: די ,ביכער־װעלט׳, אויב זי װעט ערשײנען, װעט מען שוין י. ם. גײםאנען ארײנרוקן א־ן דער שװארצער רשיםה. זײן עםײ און זײן ליד, זײן סעאסער• שטיק און זײן קונםט-שטודיע, — דןןס אלץ װעט שױן באגרןןבן װערן דארס אונטער א פלויט, — אבער אלס פרײער בירגער פון דער ײדישער קולטור םוז איך םרײ און ןןסן םןןנען םײן רעכמ א װילדער אנװוקם, א װילד־קרויט צעלײגט זיך איבער דער ײדישער ליסעראסור אין פוילן; ליטערארישע אוזורעאסןןרן, אוםבארופענע קאמיסארן נעםען זיך דיקטאםור-רעכם. איך גלױב, אז דער ערלעכער ײדישער ארבעסער הןןט אן אנדער *ײנונג װעגן די זאכן, — און איך אפעליר צו זײן געזונסן סארשטאנד, צי װיל ער, אויםן ליסערארישן געביט, א סארסײ־טײםל, װיל עי־ נ ' ,טועכץ׳, אדעד א םרײע ליטעראטור, סאלאנט, שאםונגז אביסל ארגאניש פארבונדן מיט ליטעראטור. ד ו ר כ ן װ ע ג פון קולטור־טועכץ איז נאך קיינער נישט געקוםען צו שאסונג. איך םארטיף זיך אין דאזיקן בשורה־פראספעקט פון דער ,ביכער־װעלט׳, װאס ערשײנט אין װארשע. אין אמאליקן צענטער פון דער ײדישער ליטעראטור, און איך שסוין. איך זע דארט, אין דער רשימה פון די מיסארבעטער, א גרויסע גרופע פון שריפטשטעלער, װןןם גלאנצן מיט זײער אפװעזנהײט. די צאל אפװעזנדע שריפטשטעלער (איך באטאן שריפטשסעלער) איז שוין צו אויספאלנד. באקימט זיך דער אײנדרוק, אז מען באזארגט זיך מיט װאס מער אײגענע. און דאם איז פון לאנג באקאנט. אז װו מענטשן באזארגן זיך נארמיס אײגענע, איזאסימן פוןאומזי־ כ ע ר ק ײ ט. אין א ליטעראטור ־ זשורנאל, װאם ערשײנט אין פוילן, פעלן סירוב ליטערארישע נעמען, צװישן זײ: י. מ. נ ײ מ א ן. עס הײסס: י. ם. נײםאן איז א ציוניםט, און דערי• בער איז זײן עסײ און ליד און טעאטער־-שטיק טריף. אבער ערלויבט: גראד איז מיר די פערזאן פון י. מ. נײמאן נאענס. זײן אמביציע און זײן מעגלעכקײט גרײכט םיל װײטער. װי אפצודרוקן א רעצענזיע אין .ביכער ־ װעלט׳. איך באריר דעם פאל. װײל י. ס. נײסאן איז דא א בולטער בײשפיל. א פראבלעם. און די פערזענלעכע נאענטקײט, װאס איז פאראן בײם באהאנדלען דעם דאזיקן פראבלעם. פארשלײערט נישט די זאך, נאר מאכט די זאך בולטער. ער אנטפלעקט זי. י. מ. נ ײ מ א ן האלט פון ארץ־ישראל און פון העברעיש. אט די דאזיקע. ליבע צו ארץ־ישראל און העברעיש װיל ער נישט, און ער קאן נישט אײסװארצלען. װײל עם איז א שטיק םין זײן לעבנס־אינהאלט. און קײן איבערלויפער און חונף קאן ער נישט זײן. ער זאגט אםן זײן מײנונג. אבער דער זעלבער י. מ. נ ײ מ א ן םילט זיך א בירגער םון דער ײדישער קולטור. ער ערפילט בניגע איר אלע פליכטן, און ער איז צו איר לאיאל. נאך מער, װי ל א י א ל. ער פ ל ע ג ט זי. ער סארעפנטלעכט א בוך, װאס פון יעדעד שויה אטעמט ארוים ליבע צו דער ײרישער שפראך. ער אגיטירט פאר דער ײדישער שול. אויף יעדער אױפפאדערונג, סײ װען עס האנדלט זיך װעגן מאטער־ יע*ער שטיצע, םײ װעגן א מאראלישער שטיצע. רופט ער זיך אפ. ער סעלדעט זיך אסט פרײוױליק. ער רעדט אויף פאר־ זאטלונגען און אײף ײדישע לערער־קאנפערענצן,—און ער נוצ■ אויס, אומעטום, װי נאר מעגלעך, זײן אײנםלום לטובת דער ײדישער קולסור. ער דינט איר מיט זײן פעדער, װאס איז זיכער נישט די לעצטע אין פוילן. אויך, מיט אײניקע יאר צוריק, װען עס גרינדעט זיך די ,קולטוד־ליגע׳. װערט ער פאדשריבן אלס מיטגליד. ער גיט זײן געלס־אפצאל. אין דער ,ביכער־װעלס׳ פארעפנסלעכט ער זײנע עסײען איבער ײדישע שריפטשסעלער. און ער האט אויך דעם כבוד, אז אין דער זעלבער .ביכער־װעלט׳ זאל געדרוקט װערן אן אפהאנדלונג איבער זײנם א װערק. איצט װערט ער דורך דער .ביכער־װעלט׳ און .קולטור־ ליגע״ אויסגעמיטן. פארװאסז דערקלערט אפן, מענטשלעך, מענלעך: פארװזןסז י. מ. נײמאן דערפילט אלע זײנע םליכטן בנוגע דער ײדישער קולטור,—און ער װיל אויך אלע רעכס. ער װיל נישט איבער זיך קײן חרם, און א.טשערםא אסיערלאסטי׳, א,נומערוס קלאוזוס״. ער איז דא, אויפן ײדישן קולטור• געביט אין פוילן. א פול־בארעכטיקטער בירגער, און קײן קראפט טאר אים נישט זײן רעכט צורויבן.