Literarishe bleter · 1928-03-23 · 12 (23.3.1928) · p. Seite 247

247 ליטערארישע נלזסזר 12 זא בליט אי1 אים םשוגע גיײאין, דער מח איז אים אינערגעקערט נעװןןרן—פונקט װי די אלע א םך אנרערע פון זײנע חברים, װןןס םען הזןט זײ אװעקגעשיקס אין די םשוגעים־הײזער — אץ ער איז געלןןפן גו גןןט זיך ראטעװען אץ — נײ זײן שטילן טאג־נוך. און אפשר םץ דאנען שטאםס דןןם װארעפע געפיל, װןןס נעםט ארום, טרןןן דער גאנצער גרײזאפקײם םון די שילדערונגעי —דאס גאנצע בוך, דאס דאזיקע געפיל םאכט די סצענעס װײכער• פילדער, און דערסאר איז זײער טרויער — נאך טיםער, אײדעלער, װײטיקלעכער. דער טרויער דערגײט אסט ניז צו א טיםן דער- שטיקטן װײ, װאס שרײט ארויס םון די'צענדליקער בלעסלעך. אן סםק, אז נײ א גרעםערער אויםמערקזאמקײט אויף דער םארם װאלטן מיר אין די מעםוארן געהאט א םײן״קינםסלעריש װערק, א דאנק זײער פשטות, לעבנם־נאאנאכטוננ און אוםםיטל• נארקײט, םיט דער אםונה, בטחון און לעבן, װאס זײ טראגן סענות: צו װאס האט פען אויםגעםארדעט די םיליאנען םענסשןו צו װאס אױי םיל האם, םארװאם האם פען זיך געםײניקט קעגנ• זײטיק פיט ענוײם און הונגערו און םארװאס האס םען אונז א וי ניסער אםנענארט — אײנרעדנדיק אונז, אז םיר גײען אזיסקעססן א בעסערע םענטשלעכע צוקונפםו סארװאסו םארװאסו עם איז דער ביםערער געשרײ, װאם גײט ארויס פון די אלע סיר טײלן סון דעם וידזי םון אײנעם, װאס האט די אלע גרויזאםקײטן אלײן םיטגעפאככ; אן ארעםע לעסצן-תסילה םאר גאט פץ אײנעם, װאס האט אלײן געזען, װי — ״א ברײט סול נאדעקט שסיק ערד םיט קברים האט זיך געבלעזלס װי םץ כעם און רחפנות... װי ״איבערגעלאוטע שװער םארװונדעטע אויםן אײגזאמען פעלד ליגן מים אויסגעהויבענע אויגן צום היםל אין דער לעצטער מינוט צװישן לעבן און סויט״..,װי קראנקע פענער אץ טאטעס םון קינדער בענקען סון דער געסאנגענשאםט ארוים צו זײערע װײסע הײפען און ״עפענען ילוצים די אויגן אויף זײער, זײער ברײט און םאכן זײ שוין צו צום לעצסן פאל און אויף אײניק..." און דער מענטש, װאם האס דאס געזען — איז דאס א יובייד^ײ פון דרײ יעהב פאטאשאנםהי/בוענאס־אײרעם האט ער נישט דערלאזט קײן גײעם ױנגן כח םיט אלע כחות. דער ה׳ ליאכאװיצקי, װאס איז אםענטש אין די בליענדיקע יארן, איז אינגאנצן םארשטויס[ פון דער זשורנאליכטיק םאר נאשולדי• קונגען אין כיאוםע מעשים. ארגעגטיבע איז נן־ך עד־הױם א לאנד, װו ם׳איז הן אין דער געזעלשאססלעכקײט הן אין דער זשורנא• ליסטיק םאראן מער פערזענלעכע קאנקורענץ װי אידעען־קארף אין אבלבול איז דא זײער אגאנגנארער ענין, אנער די באשול• דיקוננען קעגן ליאכיאװיצקין זענען דאך נישס געװען אומנאגרינדעט. דער װאכנזשורנאל .נרויס אץ ערע״ האט זיך אויסנעצײכנט םיס שפראכן״אידעען און פערזענלעכער רײנקײט. םיניע כ״ץ האט אץ דעם דאזיקן זשורנאל תיכף פארנוםען א מקום-בראש. װי יע• דער אנםאננער, האט ער נעשריגן אלצדינג: דערצײלונגען, קריטי־ שע ארטיקלען, פאליטישע ארטיקלען און אפילו לירער. איבעררויפס האס ער זיך אויםנעצײכנר םיט זײן קלארער, זאםסיקער פאלקס• טיםלעכער שפראך. ער האט געהאט ממש א קולט םאר ײדיש. און ער איז גיך געװארן דער״געשװוירענער ײדישער זשורנאליסט און רעדאקטאר אין ארנענסינע. ער האט רעדאקטירם נישט נאר אלע םועלי-ציוניסטישע אויסגאבן םון לאנד, נאר ער איז אויך א צײט געװען רעדאקזאר סץ בונדיםסישן װאכנבלאט ״די שסימע סון אװאננארד״ כאסש ער איז געװדן א פועלי־צױן. ם׳האס אים נע־ נוםען אלס ״ספעץ׳ (דאס דאזיקע װארט האט נאך דעםאלט נישם עקזיססידט), שפעטער, יװען ס׳זענעןיגעקיפען פרוװן צו שאםן אן אוםפארסײאישע ײדישע פרעסע, איז פ. כ״ץ תסיד געװען םון די הויפט-םיטארבעטער און אויך דער אפיציעלער אדער לכל הפחות םאקטישער רעדאקטאר. ער איז אין םשך סץ דרײ יאר אויך גע- װען דער םאקםישער רעדאקטאר סון דעם עלטסטן ײדישן טאג־בלאט אין ארגענסינע ״די ײדישע צײטונג״(דער אסיציעלער רעראקטאר איז געװען דער זײער ערלעכער זשורנאליסט ל. מאס, װאס איז הײנס א קאלאניסס), סון װאנען ער איז ארוים צוליב א שטרײק און איז געװארן אײנער פין די גרינדער םון דער טעגלעכער צײטוננ ״די פייעסע״ םון װעלכער ער איז עד.הױם רעדאקםאר. ם׳האן אן שום גוזמא זאנן, אז פ. פ״ץ איז דער לערער און דערציער םון דער ײדישער ליטעראטור אין ארגענטינע. די נאנצע ליטעראטור איז דורכגעגאנגען דורך זײן האגט. די ליטע־ ראטן זענען דא בױ נישט לאנג געװען ארבעסער, האבן געשריבן מיט םעלערן אץ פ. כ״ץ, אלם רעדאקטאר, האט נישס נאר נע- דארםס סארריכטןדי עסיםאלאגישע אין םינטאקםישע סעלער, נאר ער האט אויך אשט די גאנצע פארם געדארםט בײמן און פאכן םץ א רםז א זאך... ער האט אויך געשריבן זאכלעכע קרימישע ארטיקלען, הנם צוםאל גוזםאדיקע. ער איז עד.הױם א נאיװער ענסוזיאסט אין אז ער צעלאיט זיך אין שבחים, איז בײ אים קײן גרענעץ נישט פאראי. אבער דאם שטאםט סון גוטהארציקײט און ליבע צו דער ײדישעי ליטעראסור. נאך צװאנציק יאר שװערער דער ײדישער ליטעראטן־און זשורנאליםטן״םארײן אין אר• נענטינע םײערט איצט א דרײ-גארנדיקן ױנילײ סין געררוקסן ײדישז װארס אין איגענטינע: עס װערט צװאנציק יאר, זינט פי• ניע פ״ץ, פנחס װאלד און ישראל העלםמאן האבן אנגעהויבן זײ• ער ליטערארישע און זשורנאליסטישע טעטיקײט. אויםן ערשםן אויגנבליק קאן אויסװײזן םאדנע, װאם דער דערםאנטער ליטעראטן־םארײן גײט פראװען דרײשפחות פיטאםאל. אבער דער דערםאנטער סארײן האט געהאנדלט זײער לאניש, װײל ס׳איז סאראן אצד השװה צװישן אלע דרײ: זײ זענעןיאלע די פיאנערן סון געדרוקטן ײדישן װארט אין ארגענטינע און א חוץ ״דער ױבילײ םץ דרײ״ קאן פען די דאזיקע םײערונג אנרוםן אויך: דער ױם-טוב םון געדרוקםן ארגענטינער ײדישן װארט. אנער—כאםש די ױבילארן אונזערע זענען אװי װײניק פא• פולער בײ אײך,' געהערן זײ דאך צו די דאזיקע. װאס װאלטן פארנופען װיכטיקע פלעצער אויך אין גרעסערע צענטערן. זײערע םארדינסטן םארן געדרוקסן װארס זענען אין-לערכדיקע. פ. ב״ץ איז אין ארגענםיגע דער פאפולערסםער ײדישער זשורנאליסט אין די ארגענטינער ״ליטערארישע געסט׳ נאםבערג ע״ה, פיץ הירשנײן להבדל נץ החײם והפות א. א. האבז אים אנעיקענט אלם דעם בעסטן ײדישן זשורנאליםט בײ אונז. אנגע- הויבן זײן טעטיקײט האט ער אין זשורנאל ״ברויט און ערע*, װאס דערפ־עלי־צױן פירער, לעא כאזאנאװיטש ע*ה, האט דא גע• גרינדעס. דער דאזיקער זשורנאל באסײט א נײע און ליכסיקע תקופה אין דער ײדישער זשורנאליםטיק אין ארגענטינע, נישס נאר מיט זײן אידעאלאגיע, נאר אויך םיט זײן פערזענלעכער רײנקײט. ביו דעם דאײקן זשורנאל זענע• נעװען זײער ״נחות־דרגאשעי זשורנאלן. סון אײן זײט איז געװען דער שעםער סץ ײדישן זשור• נאליזם דא, א רוםענישער ײד, װאס האט געענדיקט א נלחישע שול אין נריכענלאנד אץ האס געשריבן א רוםעניש-דײטשםערישן ײדיש. אברהם װעימאנט האט ער געהײסן. די אינערלעכקײט םץ זײן שרײבן איז גאך געװען טיאוסער סװ דער אויסערלעכקײט. דאס אױ נעװען שיאנסאזש אין זײער קלײנעם םםיל — געזעל• שאסשלעכער אץ סערזענלעכער שאנטאזש םאר א-קאװע פיטםילך. דער צװײטער שעסער םון דער היגער ײדישער זשורנאליםטיק איז געװען ארב סיני, װעלכן מ׳באשולדיקט עד-הױם אץ שאנסאזש (װערםאנש האט א־ם באשולדיקט עםנטלעך אין... גניבה םץ קעלב־ יעך) און זײן זין מיכל הבהן סיני, װאס איז אויך א זשורנאליםט, האלס זײן םאישטארבענעם טאטןאיןאײן רײנװאשן. איבערנעשםיגן *ײדע האט א פעיקערער פין זײ װאם הײםם.ש. י. ליאכאװיצקי. דער דאזיקער אױ געװעי םאדערנער סין די דערםאנטע, אבער װײטער פין געצל זעליקאװיטשס ״װיסנשאפט״ און ״שפראכע״ איז ער נישס אװעס. דערצו איז ער גיך אנגעשטעקט געװארן םיט דער אזױ גערופענער קאודיזשא (קאציקן) פאליטיק און ועל כילם