Literarishe bleter · 1928-03-23 · 12 (23.3.1928) · p. Seite 248

13 זא ליסגרורױז גלןיװ 248 די לעעטע צײט האט יעראל העלםםאן געשריגן נ#נץ גאלערנדע ארםיקלען װענן דער שטאיישער ליםעראשור, װעיכע ער הןןס סארעםנטלעכט אין זשורנאל ,אויםנאנג־ און אין דער זױיםונג ,די פדעסע״, װו ער איז לעעטנס שטענדיקעד םיטארנעטער. װי איר זעט, איז דער ױם*סוב פון די דרײ — דעד ױם־טוב פון די ערשטע ארגענטינער ײדישע רעדאקטארן, זשורנאליסםן און ליטעראםן און בםילא אויך דער ױס־סוב םון נעדרוקטן ײדישן װארס אין ארגענםינע. צר די מאהםיבמ גארקי פײערונגען אין קןןאם. ״ביכער׳ זענען עו באקיםען םןןלגנדיקע װערקםון מגי־סהםיכם גארקי 8.00 גילח 504 ז. די מומער (רעםאן) - 40 4 ״ 300 ז. סײז הינדהײט - (ערשײנס איגגיכן) מײנע אוניװערסיטעטן * ** צװישז מענטשז 60 2 ״ 184 ז. דערצײלונגעז - דאם געשעפט פװ די ארט$מ$נ$װם 9.50 ״ 424 ז. . 5.00 216 ז. זכרונורת - — בוכהאנדלוננען, ביבליעטעקן—ראבאס — אדרעס: פ2!>1׳*יט181ז ,טאובזבזם^ "ז6ו1סץ8״ 8*ר נעלם•• 13,196 .0 .)} .? ש1ין דערשינען צום פארהו׳יף די צעז געבאט םין יאן רהעמפעל י1 (■ינערומס 8ין ■ױייא) ■רײז 40 1 זי. (■ןרסע 20 נר.) הויפט-פארקייף: ש. בארנשטײן, װ>רשע מװארדע 44 ײ. ד ■*ר 0671 ■. ק. |. 16.865. נונהונויתנזן *ין ניו״ייויזקן — ר * * * ײ פאדל־־^אג גיטל־^יז, װארשע נאר-װןןם דערשינען םון דרוק \ ק. גוטנבױבס דער סוד פװ טויט (|נ 1 ז י ןו 10 דרוק־בויגן. פרײו 3-50 זל. ביכהענדלער, ביבליאםעקן — ראבאס( .1 ז £ז^ויק>(13<. ,8זו\828ז8^ו ,מו1)ז0.£ 8871118}!•£ .3299 .0 .£ .*1 6ארלאנ ב. קלעעקין י. ןןפאטןןשו ל י נ ט ש ע ר ײ םררז 6 נירדן פיןןנערישער ארבעס, זיבס עד־הױם פ. כ״ץ אין רעדאקביע ״די פרעסע״ שרײבט לײט-ארטיקלען אין שלײםס עפעם א זאך סון אן אנםאננער. זײן סעריע ארסיקלען .בו דער געשיכטע פון דעו־ ײדישער זשורנאליםס־ק אין ארנענסינע׳ (געדרוקס אין די זשוד• נאלן ״דרום אםעריקע־ און ״אויםגאנג״) איז א װיכסיקע קולסור־ ארבעט, װזןס האט געםאכם ארושם. דער ליסעראםן-םארײן האט באשלאסן די דאזיקע װיכטיקע ארבעט ארויםגעבן אין א בוך לכבוד פ. ב״בס םארדינטן ױבל. פ. װאלד איז א לאנגע גײט נעװען אן אויסנעשפראכן פאר• טײאישער זשורנאליסט. ער האט אין ארגענסינע אײנגעפלאנגם בונדיןם, כאסש קײן בונדיםשישע פארטײ האט ער קײנפאל נישם געגרינדעט. ער איז געװען סירער םון דער ײדישעד םאציאליסטי• שער נרופע ״אװאנגארד*, װאס האט ארויסגענעבן א חודש־זשור■ נאל אונטערן זעלביקן נאםעןיאון א װאכנבלאט ״די שטיםע פון אװאנגארד״. םון בײדע איז ער געװען רעדאקטאר און אין בײרע האם ער געשריבן זײנע זאכלעכע און אביסל־האםעטנע דאקטרינערע ארסיקלען. ער איז געיוען א װיכטיקער סועד און נישס אײן ײדי• שע ביבליאטעק און קולסור־צענטר האבן זײער עקויםטענץ בו םארדאנקען װאלדן. תיכף נאך דער ג־ינדונג םון ״די ידעסע״, װאס איז א קןן• אפעראשיװ סון אבסאלוטיגלײכע םיםנלידער םון רעדאקטאר ביזן עקםפעדיםאר אץ זעצער, איז פ װאלר ארײננעםרעטן אלס םיט- גליד און צװײטער רעראקטא־. זײנע גרוױאםע איבערלעבוננען אין יאנואד 1919, װאם איז פארבליבן אין דער געשיכםע אונטערן נןןםען ״די טיאנישע יא:וא־-װאך־, האט ער פארעפנסלעכט אין ״די פרעסע״ אין דער לישעראטן ■ םארײן גרײס;יך איצט זײ ארויסצונעבן אין א בוך צוזאפען םיס זײן אינסערעסאנטער םעריע םקיצן ״בלעסלעך געסאלענע״, װאם האבן א געװיםז ליסערארישן װערס און נאכטער א קילטיר־היםשארישן װערם. זי שילרערם די ןןנהויבן םין געזעלשאששלעכן און״פאליסישן ײרישן לעבן אין ארנענטינע. ישראל העלסםאן איז אײנער סון די עלטססע ײדישע ליטע• ראשן בײ אונז. ער איז דער שעפער פון דער דערצײלוננ םון ײדישן לעבן א־ן ארנענטינע, און זײנע דערצײלוננען, װןןם זענען געװצן געדרוקט אין דער ״ײרישער צײטונג״ און אין גרויםן און אינטערעכאנטן זאםלבוך ״בײ די ברענעס פון פלאסא״, זענען בלי שום םםק די בעםטע שילדערונגען םון ײרישן לעבן אין ארנענטינע. דער קרײז פון העלםמאנם שאםונג איז אן ענגער: ער שילדערט נאר דעם ײרישן אינסעליגענם, װאם איז דא סלײן אין צאל און א שװאכער םאקטאר (דער הויפש-פאקטאר איז ד>ן דער אינטעלי• גענטעד א־בעסער). העדפפאן האט זיך כסדר נעםונען אונטער נאטבערגס השפעה, אבער ער איז״װײניקער לאקאניש װי גאםבערנ און א סך סעזסיפענטאלער, דערבײ איזבײ אים'די ערןןטיק נישם אזא פאםיװע, װי בײ נאמבערגן, נאר אן אקטיװע אין אביסל א פלאפלערישע (אין דעם פילט זיך שױן די השפעה פון דער שםאנישער ליטעראשויר). די בעםשע דערצײלונג העלםפאנס, ,בוניך, געהער געיוים נישם צו די ערגםטע אין אונזער ליטעראםור. העלם■ םאנען האס טײלװײו אײפנעפרעסן םון אײן זײס די נלײכנילטיקײם פון דער םביבה און פון דער צװײטער זײט — איבערהויפט _ די טאסטעגלעכע זשירנאליםטישע אדבעט. ער איז אין משך םון דרײצן יאר געװען הויפש-םיטארבעסער אין דער ״ײרישער צײסוננ׳. און םונדעסשװעגן װעט זײן גרױסער באנד דערצײלונגען, װאם דער ליטעראםן־פארײן גרײט זיך ארױסציגעבן לכבוד זײן ױבילײ, זײן פין די שענסשע כענדער דערצײלוגנען אין ארגענטינע. ישראל העלםםאן איז אױך אזײער רירעװדיקער און לעבע• דיקער זשורנאליסט, װאס בליצט מיט אינסערעסאיטע געדאנקען, אבןר אויך םיט קפפריזנע פאראדאקםן. שכײענדיק זײער נאענם צו די פועלי־צױן, האט ער דאך כל-יםױ א• אינדיװידואליםטישע און אנטאנאניםשישע באצױנג צו געועלשאפשלעכער םעסיקײס און זײנע ארטיקלען הןבן אפט ארויםגערוסן ריסקוםיעם און פאר• דאםונגען און דאך געהאט אויף די געזעלשאפטן א גוטע השפעה■ נומער פוז הײגכיקיז הװארטל• ייילט איי בא* ל ~ הוםעז די נומערן אן איבעררײס, אבאנירט י 1 4■! לעצטער דער הומענדיהער נומער 1:5 איז דער