Literarishe bleter · 1928-03-23 · 12 (23.3.1928) · p. Seite 242

12 זא ליטערארישע נלןסןר 24 2 איז זיכערער פון א םעלז און לויטערער פונם הימל. אויםן דנא פון תהום־םינסטערניש, װו דער לעבנם־חשק איז ארןןםנע• שלײדערט און בטל געװארן, האס אגינד ילודים, מיטן אױם• ברויז םון זיעשפילטן כח־הדמיון, ליכטיקער א בלישטשע געסון, װי גינגאלד אויף פארגליװערטן סײך־פנים, דער ןןפגלאנץ םון פארלוירענעם פרײד־גערויש, װאם האט געװעלטיקס דןןרט ער• געץ אין פארגאנגענער מםושטשדיקער װײטקײט, בװישן בלוי• געקאלעכטע פיר װענט מיסן פאררײכערםן הײמישן ״םזרח׳ איבער דער טיר. דער װוילטאג פון רו און זעט נאך געסוענער אר• בעט, רײד גוטמוטיקע פון נאענסע מענטשן, םון חברים, דער דופט פון בײמער מיט גײטיקע פרוכס, הארץ־קלעםענדיקע נגונים םון לידער און געלעכטערם רוישיקע, װאס האבן גע• קלונגען װי גלאקן און גלוסטיק-זיוגעדושעסע םון מײדן הױכ• ברוסטיקע, װאס האבן בװישן װײםבליגנדיקע בײן םיט קינזיי• קער געניטקײט געקנאקס דיניע־קערלעך און זײערע הינטנם האבען זיך אנגעסאפט לעבעדיקערע װי חיות און הארכערע װי קיזל-שטײנער. ס׳איז געװען דער לעבנסלוין םון פרןןסםן ארבעטנדיקן םענטש, װאס דערפילט דאס געבאט םון קיום. װי דער בוים אין װאלד, װאס זײן שטארקײט גיט דעם זאפס פון דער אײנגעװארגטלקײט אין פעט־שװארצער ערדטיפעניש. אבער ןןט אין דעם געבײ פון פרידלעכער װימלינג, װי אין א רוישיקער נעסט, האט פלובים א זעץ געטון א בײזער דו• נער, געצינדען פונם שלעכטס, םון מענטשלעכער נשםה־פארדאר• בעניש און דאם זיעשטערט. אין ברילנדיקן דונער־װאלקן פון גרויליקן חשכות האט זיך געװערבלס צעקרומטער בלוס־שטראם פון צעריסענע מענטשן־לײבער. ם האבן יאמערלעך געכארפלט געקוילעטע העלזער, פארצערטע מײלער פון געלע אפגעהאקטע קעפ האבן געשריגן לעגטן שסומען װײ־געשרײ, רופנדיק דאם געװיסן פונם מענטש. און ס׳הזןט דערהערט די נשרה דאם קול פונם בלוט און מיט הײליקן שױדער געצאפלט אין פײער־ פלאם פון דער װארהאפסיקײט, דאם הײליקע פײער, װאס גליט און לײטערט דעם ים פון יסורים און שסידס־אויס פונם גער דעם פאנצער םון גלײביקײס. נײן. ס־איז נישטא מער קײן אוםקער צום עונג םון םריד, ביז ס׳איז נישט אויסגעברענט און םארלענדט דער םם־המות םונם שקר, ביז ס׳איז נישט אויםקןןרניעט מיטן װארצל דער גופט פון מענטשישער בײזװיליקײט איבער גארער ערד. און דערנאך... דערנאך... ער האט געטון א םרײלעכן טאנץ־אונטער, אננעכאפט די מנחמקע פאר בײדע הענס און זיך אנגערוםן: — גוט... זײער װויל, מאמע... מ׳װעט שוין זען אין א פאד טאג ארום... ־ד ־ש (הס*ך קיםס) פארלאג 3.?;לעצקןײ, װארשע צו באקוםען אין םארקױף: קבוט האמסרז דאס יד־עצטע האפיטל־ ר א ם א ן ײדיש* פאד־יה ד־ןײייפערן 536 זײטן—פרײז 13.40 גילדן אדרעם: ס2 £:ס1 1 ס שטארקט, אנגעזאפכ סיט ברוגזן ירגזון. דער חוזקדיקער בליק האט געמאסטן פון אונטן ארויף: — טאקע... איר האט נישט קײן צײט צו קײן בלותז פש־ש־ש, א גרויסער פריץ. קוקט אים נאר אן. װאסזשע דען װילט איר, א שטײגער, הןןבן געבראטענע טײבעלעךז אט האסטו דיר םײנע גליקן. כ׳האב געמײנט, כ׳האב שוין געפאקט דעם סײגל בײם עק, האט ער ערשט נישט קײן חשק... טפו, הערסט, מנחם, זײ װילן נישט נעמען ריװע שפרינציס. ער האט דען שכל, דער פאניע גנב... סענדער איז רויט און בלאם געװארן פון בושה. ער האט בײז א שלעפ געטון די מאמען בײם ארבל: — מאמע, זײ שטיל, הערםט... פארנעם דיך מיט די נלהס... די מנחמקע האט געטון א שפרונג אונטער און געכאפט דעם בעזעם. זי האט אנגעשטעלט אויפן זון די פארקװעטשטע גרין־צעפײערטע אויגן און געזאגט מיט שטעכיקן שמײכעלע פון דער זײט: — זע נאר זע, װי ער מישט זיך אימעטום ארײן. עך מיש מעך אין דײנע מסחריםז די ממזרים. װאס גײט עפעם דעך אן, װאס עך רעד צו א פרעמדן מענטשז זײ קענען זעך זײער שטעטל אלײן באשטײן. א העזה פון א שײגעיי. אי, א שײ־ נעם דרך־ארץ האט מען הײנט פאר א מאמען. זעט נאר װי װי מען האט זעך פארלײגט אויף מיר — זי האט א קורצן בײזן לאך געטון — זעט נאר, מענטשן. װי מען לאזט מעך נישט פארדינען... הערט איר. יונגערמאן. איר פאלגט מעך און נישט אט דעם צוציק. װאס װײסן ױנגע קינדער... עך בין עלטער, עך בין קליגער, עך בין געניטער אין אזוינע זאכן. עך על אײך, חלילה, נישט אנרעדן צו קײן שלעכטם... גײט, זײס נישט קײן שװאנץ מלמד. װןןס טויגן אײך די זעלנער, מיט די מלחמות. מיט די רעדעס, מיט די פוסטע הוריות מיט בוירעםעס. ציװאס דארםם איר אײך פלאגן און װאלגערן און געהרגעס װערן, א מער לעבט און זײט געזונט און קלערטם פון א תכלית... אס נעמטס א שײנע כלה, כ׳לעבן. עך גיב אײך א מויד א גבורה, האטס חתונה און װערסט א באלעבאס פאר זיך מיט א װײב מיט קינדער, מיט פרנסה מיס א װארעמער שטוב, אן אײגענער נעסט און לאז א רוח אין קהלם טאטן. גלײבט מיר, עך ראס אײך, װי אן אײגענע מאמע. װעלטז זעט נאר מײנע װעלט־פארזארגערם, מישטײנס געזאגט געװארןז די װעלט װעט זיך שוין אלײן פארזארגן אן אײך אויך. מ׳װעט אײך עפעס שטעלן א גאלדענע מצבה, צי װאסז זאל נאר א יעדער מענטש זײן אלײט פאר זיך, װעט שוין זײן אגוטע װעלט. איר פאלגט מעך, ױנגערמאן, םאלגט א פרןןסטע ײדענע און הערטם די גאנצע װעלט װי דעם קאטער, װעט זײן אז װויל איז צון אײך, נו...ז זי איז שטיל געבליבן. זי איז געשטאנען מיט צעשמײכלטן און צעפלאמטן פנים, געװינקען און געלאקט מיט דורכדרינגנ־ דיקן מאנענדיקן בליק פון די װײבער, װןןס זײער שויס האט פאר זײ אנטפלעקט דעם סוד םון לעבן. דער פרעםדער מענטש האט צוגעמאכט די אויגן, א פיר געטון מיט דער האנט איבערן פנים און ם־האט שרעקעװדיק א צאפל געטון זײן נשמה מיט נעפלדיק פרײדיקער אומרו, װי א םויגל פארזינקען אין נאכסיק־גליװערדיקן דרימל, װען ם׳טרעפט אים דער ערשםער ציטערנדיקער טאג־שײן, ס׳האט פון די פראסטע רײד פון דער מאמעשעד ײדענע א װײע געטון אױף זײן געפײװט הארץ מיט יענער װארהאפטיקײט^פון קיוס, װזןס