Literarishe bleter · 1928-03-23 · 12 (23.3.1928) · p. Seite 237

237 ליוןוןויוו נלןווו 12 זא זיך באקענם מיט דער סכעםע, ערװארם. אז דער מחבר װעט אים װײסער םירן גענוי לויט דעם זןנגעמערקטן ■לאן. םאכט עם טאקע אן אײנדרוק םון אוםקןןנסעקװענץ, װען םען שסויםם זיך ןןן אויף םןןמענסן, װעלכע באװײזן, אז דער םחבר הןןם כםעט װי םארגעסן אין זײן אײגענער סכעמע, בעת ער הןןס קןןנסטרואירט די .ביכערי און ,קאםיטלעךי םון זײן װערק. אזוי א שסײגער עםנםטו די אויגן און םרעגסם: װןןס איז דןןס אזעלכעסז אויף די זײטלעך 21—23 הןןםסו זיך באקענט םיט דער םכעםע פון דעם װערק און דו װײםס, אז דער םחבר שײלס אוים א תקוםה. װןןס נעסטיארום די ןןנהויבן םון דער ליםעראטור (ביז דעם 14־טן ײד,)-און א בװײטע תקוםה, די אזוי־גערוםענע שםילמאנישע תקוםה (ביז דער העלםם םון 16־טן י*ה), - םײנםסו דןןך אװדאי, אז באלד דערויף װעס קומען א,בוך״ אדער א,קאםיסל״ װעגן דער עלסססער תקוםה און דאן א ,בוך• ןןדער א .קאפיסל* װעגן דער שםילמאן־תקוםה! אזוי םײנסטו אז דו ביםט גערעכם. טוס דיר אבער ןןן עריק א שםיבל און ער שטעלם־אװעק גלײך נןןך דער םכעםע א גרוים .בוך* מיטן קעפל: ,די שםילםאן־תקוםה סון דער ײדישער ליטעראטור* און מיט אן אונםערקעפל: ,דרײבנסער—זעכבנטער יןןרהונדערס*! נןןך מער: אלם ערשטער קאםיסל םון ןןט דעם ,בוך״ װעגן דער שפילמאן־תקוםה רוקט ער דיר ארײן א-אן• און־םאר־זיך גאנץ אינטערעסאנטע — אויםםארשונג װעגן... די ןןנהויבן םון דער ליטעראסור. שסײססו און דו םרעגסס: װןןס זןןל דןןס באדײסןז איז װןןם מיס דער סכעמעז װען הױבס זיך ןןן די שםילםאן־תקוםהז זינס דעם 14־סן י*ה, װי עס זןןגט זיך אין דער סכעמע, ןןדער זינט דעם 13־םן י*ה. װי דןןם װערס געשריבן אין דעם אונסער־קעסל בום ,ערשםן בוך׳ז אהין ןןדער אהער!... ןןדער אזא שסײגער ,קלײניקײט*: אין דער םכעפע װערס ןןננעמערקט בים 3־םן םינקס א תקיםה, װעלכע עריק כאראקטעריזירט אלס ,איבערגאנגסיבײט*, באמערקנדיק נלײכ• בײסיק, אז זי נעםס ארום ,דןןס 16־םע י*ה ביז אן ערך די 90־ער יארן*. זוכססו א .בוך* ןןדער װײניקסםנס אײן קאםיסל, אין װעלכן םיזןןל ארוםנערעדס װערן א ביםל אױסםירלעכער ןןס די דןןזיקע .איבערגאנגם־בײס*, דו זוכםט און... דו גע• םינסס נישס. װילט זיך זןןגך לןןמיר םארגעסן אין דער סכעמע, מיט װעלכער דער מחבר םירם אונז ארײן אין זײן װערק. און לןןמיר געניםן זײן װערק, אזוי װי עם ,שסײס און גײס*! הןןבן םיר דען אברירהז... און אזױ װעלן מיר סון אין די װײסערדיקע אױסםירן. םארלאנ ב, קלעבקץ, װארשע ברוך גלאזמאן (נןקללבענע װןרק) אוירי אז אינזל־־ ײמי״7־ז ל ל ר*ם•; און דןרב״לוננען 1 1 272 ז״טן 6,50 גילדן אויף די פעלדער פרן חשארחשיא י״-י ראםאן און דןרב״לוננןן 4י38 ז״טן. 50 8 נילדן• פארטונקלט גאלד&ן אויף יענער זײט אקעאן ״׳ ־יעוז״״״ אדרעםז.<2 1]1ז״\16<1>'1 <׳\\<81ז<ז׳ג' ,"ז6ג1סע8״ .12זז6ק5 אינהאלםלעכער און םײ דער םןןרםעלער. װאס זןןגם אונז ןןבער װעגן דעם אלעמען עריקס כאראקםעריםסיקז גןןרנישם םיט גןןר• נישט! װי םיר װעלן דאס שםעטער אויספירלעך באװײזן, ש ס ע ל ט םיט זיך םןןר דיבײסביזדעם 14״סן י*ה (ןןדער בעסער געזןןגט: ביז דער העלםט םון 14־טן י*ה, דהײנו ביז בו דער קאטאססרןןפע םונם דײסשן ײדנםום בעת דעם .שװארבן םױט*) גרןןד די בלי״תקופה םון דער שםיל מאן-דיכטונג. עריק רוקס־אריבער די דןןזיקע שסילמאנישע בלי־תקוםה אין 15>טן י*ה ביז דער העלםס סון 16־טן י*ה — און דןןם איז פאלש ביז גאר, װןןרום דװקא אין וןט דער בײט האלס די שסילםאן־תקוסה בײם סאנאנדערפאלן און אױף די חורבות אירע באװײזס זיך א נ״ער סםיל און םאסןןם, דהײנו עס קוםם־אויף די בלי־תקופה םונם בירגעלעכן ואסןןס, װאס נעמם־ארום די בײט םון 15־טן י*ה ביז לערך דעם םוף םץ 16־סן י*ה. אײן םאלטשער באנעם ביט נןןך ײך א בװײסן און דריטן — און אזוי איז עם אויך מיס דעם םונקם 3 אין עריקס סכעםע, ער כאראקסעריזירט די דריסע תקוסה םון דער אלט• ײדישער ליטעראסור װי א.איבערגאנגס״בײם*, װןןם נעםט ארום א פןןר יןןרבענדליקער סון 16־טן י*ה. איז דןןס ןןבער װידער נישט ריכטיק, װןןרום די דןןזיקע בײט געהערם בו דער בלי־תקוםה םון דעם בירגערלעכןיסאטןןם, װןןם ענדיקט זיך-װי שױן דערםןןנט-לערך בײם םוף םון 16־ן י*ה. ריכםיק איז בלױז דער םונקס 4 און 5 אין עריקס םכע־ םע: םון דעם םוף םון דעם 16־טן י*ה ביז די ערשטע יאר־ בענדליקער םונם 18<םן י*ה בליט זיך טאקע םאנאנדער די םוםר־ליטעראסור און זינט לערך דער העלפט םון 18־טן י*ה קוםם סאקע םןןר די ירידה םון דער אלטער ײדישער ליטעראםור. רעזומירנדיק קןןנען מיר םעםסשסעלן ןןס װןןס: לויט עריקן קןןנבענטרירט זיך די געשיכסע םון דער אלס־ײדישער ליםעראטור ארום בװײ גרויםע — ןןדער װי ער רופס זײ ןןן—ק לאםישע תקוסות און דןןס זענען: 1) ש פ י ל• מ א ן ת ק ו ם ה (14־סעם ביז דער העלםט םון 16־סן י*ה) און 2) די ם ו ם ר ת ק ו ם ה (פון םוף םון דעם 16־טן י*ה ביז לערך דער העלםט סון ^־םן־ייה). לויט אונזער באנעם װערט די אלס־ײדישע ליםעראסור־געשיכסע כאראקדעריזירט דורך דרײ גרויםע תקוםות: 1)די שפילםאן ת ק ו ם ה (12־טעם ביז דער העלפט םון 14־טן י*ה) 2) די בירגערלעכע ןןדער הומאניםמישע תקוםה (סון דער העלםט םון 14־םן י*ה ביז לערך דעם םוף םון 16־םן י*ה) און 3) די ם ו ם ר ת ק ו ם ה (די בײט, װי בײ עריקן). אונזערע אויםםאסונגען גײען זיך אלזןן םאנאנדער סײ אין דער בןןל בלי־תקופות און װןןם־שײך די ערשסע בװײ ,קלאסישע* תקוםות-אױך אין דער בארעכנונג םון זײער בלי• בײט. אין די װײםערדיקע אויסםירן װעלן םיר באגרינדן (םארשטײם זיך. אז בוליב דעם באשרענקסן רוים םאר אונזערע קריטישע באםערקונגען—בלויז אין גרױםע שטריכן, םקיבירנ• דיק םיט דער קויל), בוליב װעלכע, עיקרדיקע טעםים םיר קןןנען נישט םסכים זײן בו עריקס אלגעםײנער קלאםיסיקאביע םון דער אלם־ײדישער ליםעראטור־געשיכטע. אײדער מיר װעלן דןןס סון, האלטן פיר ןןבער שוין איבט םאר פאסיק, בו מאכן א באםערקונג װעגן דער קןןג־ םטרוקביע פון עריקם װעויק. אםכעםע, װעלכע דער שרײבער שסעלם בונױף סאר זײן װערק, םעג זי זײן א גוסע ןןדער א םאלשע, ןארלאנגס... קןןנםעקװענץ. דער לעזער, װןןם האט