Literarishe bleter · 1928-03-16 · 11 (16.3.1928) · p. Seite 230

(202) ןן זא ל***ר*ר*#ש נלזװ ר 230 ו ו ע ל ט ־ כ ר א ב י 7! ס אין איטאליען קוםט איגט םאר א שארסער קאפף צװישן דװײ דיכםער- ריכטונגען. םון אײן זײס שטײט די אזוי- גערופענע סטראציטטא-גרוםע, װעלכע װערס אננעםירט דורך םאססימאי באנסעכפלי(זײער ארגאן איז.900־, װאס װערט ארויםגעגעבן אין רוים אויף דער םראנצויזישער שםראך, און אין װעלכן עס באםײליקן זיך םיל אויסלענדישע שרײבער). די דאזיקע גרופע איו .נאװעצענטיסטיש״ געשסימס, ד. ה. זי באקעםםט די אלע ריכטונגען, װאס זענען אנטשםאנען אין םאריקן יארהונדערם (דעם נאסוראליזם, עסטעטיזם, פסיכאלאגיזם, סענ• סימענסאליזם און ליריזםו). זי םןןדערם, ם׳זאל זיך צוריקװענדן צודער שעםערישער סאנטאזיע םון די םיטן, לעגענדן, צו די העלדן און פעשױת פ־ן דער הײנטיקער צײט. — םון דער אנדערער זײס שטײט די גרופע .סטראפעםע*, װןןם װערט ןןנגעםירט דורכן פאשיםם קורציא םוקערט םאלאפאר• טע. די דןןזיקע גרופע טרעס ארויס קעגן װעלכע ס׳נישט איז אײנםלוסן פון שכנות- דיקע לענדער.זײ פרעדיקן(אלס םאשיםטן) דעם שטרענגםטן נאציןןנאליזם. לױט זײ, דארף די איטאליענישע קונסס זײן געבונדן םיט די לןןקאלע איסאליענישע אנגעלעגנ• הײטן. זײ קאנען נישט לײדן דעם גײסם, װןןס הערשט״ איצס אין דער אײראפעישער ליטעראטור. — ס׳איז בדאי צוצוגעבן, אז דער נרויסער לײענער־עולם פישט זיךװײ• גיק אין דעם טעארעטישן קאמףאון לײענט געשפאק אלץ םער איבערזעצונגען םון דער אײראפעישער ליטעראטור. ס דער באקאנטער דײבש-ײדישער שרײ• בער ארנאלד צװײג האס איצט ארויםגענענן א בוך עסײען א.נ. .ײדן אויף דער דײטשער נינע׳־. ער רעדט-ארום און כאראקטעריזירט די נעםטע דײסשע שוישפילער. װעלכע זענען ײדן (פאלענבערג, בערגנער, שילד- קרויט א.א.). צװײנ באםיט זיך צו געםױען דאם רײן ײדישלעכע, װאס שלאנט זיך דורך אין דעם שפילן םון די ײדישע שוי■ שפילער, און ער קוםט צו דער איבערצײגונג, אז דןןס ליגט אין א פין פעםאםיזישן אויפ• פאםן םון זײערע ראלן, װןןס גײס ארױס איבער די גרענעצן םון דעס, װןןס װערט אין דער דראםע םארגעשםעלט. ס עדםאנד םלעג, ײדיש םראנצויזישער שרײבער [םחבר םונם ראמאן .דאס קינד א נביא״) האס איצט ארויסגעגעבן א בוך אין םראנצויזיש א.נ.,פארװאס בין איך אייד׳. ס םאקס בראדם ראםאן ״די םרוי, נאך װעלכער ם׳בענקט״, װאס איז דערשינען מיט עטלעכע חדשים צוריק, איז שוין םאר■ שפרײט געװארן אין 35 טויזנם עקו. ס עםיל לודװיק, דער פחבר םון םיר גרויסע פאנאנראםיעס, סארעםנטלעכט איצט אין דער ״נײער רונדשוי״ אין םארטזעצונ• גען א םאנאגיאסיע װעגן יעזוסן. די םאנא• נראםיע טראנט דעם נאםען: .דער םענטשן• זון, די נעשיכטע סון א נביא״. י קאנטער ענגלישער שריםטשםעלער ג. ק. סשעםטערסאן האס נעזאגט: ״איך דערפאן זיך, װי איך האב זיךיצוריק מיט א םך יארן באקענס מיט הארדק און דעפאלם האב איך געהאט מיט אים א װיכוח."ער האט פארםײדיקט די פעםימיססישע סעאריע, אז עם װאלט אפשר בעסער געװען, נישם געבוירן צי־ װערן, און איך, אלס אפטיםיסם, האב זיך שארף אנסקעגגגעשטעלט זײנע אנשוױנגען — דעםאלם, װי הײנס״. ס אויף אן אנטיקן־ליציםאציע אין װין האט פען ליציטירם דעם רעװאלװער, םון װעלכן סיאיז געהרגעט געװארן'פערדינאנד לאסאל (בעת א דועל, זײענריק אלט אינ• גאנצן 39 יאר). דער רעװאלװער האט דער• נרײכט דעם פריױ סון טויזנט שיליננ, הגם ם׳האט אים געשאצט א סך העכער, ס גערהארדט פאהל טרעט ארויס שארף אין דער דײטשער צײטשריםט ״װעלטבינע״ קעגן דעם צוסײלן דעם נאבעל-פריז גראציא דעלעדאן. ער האלט, אז אויב מ׳האט שוין געםוזם צוליב עפעס טעםים געבן רעם נאבעל-פרױ איטאליען, האט םען דארם נעקאנט געםינען םער פאסיקע פענטשן, װי צ. ב■ פיראנדעלא, פיקאלע א. א. די אלע שרײבער אבער זענען אפענע צי םארםאס- קירטע קעגנער םונם פאשיםטישן רעזשים. דורך גראציא דעלעדאן אבער האט פאקטיש דעם נאבעל-פריז באקוםען םוסאליני. ס אין פראג האט דער * טשעכישער דיכטער םיכאל״םארעש אנגעהויבן ארויםצו• געבן א צײטשריםט, װאס דארף באשיצן די רעכט סון די אלקאהאליקער. אין ערשטן נומער פון דער אריגינעלער צײטשריפט געםינען זיך פארסרעסן סון באריםסע אל- קאהאליקער און געשפרעכן םיט באקאנטע שרײבער װעגן דער אלקאהאל-פראגע. ס דעם 8 סעברואר איז געװארן הונדערט יאר, זינט עס איז נעבוירן געװארן זשול װיערן. אין דער ײדישער פרעםע האבן זיך באװיזן ארטיקלען, אין װעלכע מ׳באמיט זיך צו באװײזן, אז זשול װערן איז א ײד אין ששאמם סון פוילן. םון דער םברה האלט אויך דער באװוםטער אויטאגראםען- זאמלער, ד״ר אברהם שװאדראן, װעלכער האט באיויזן נאך םיט א פאר יאר צוריק צו באקומען זשול װערנס אן אויטאנראף (א בריװ) ס ארטוד שניצלער, דער סערציק־יערי• קער דײטש-ײדישער שריםטשטעלער, האס איצט ארויסנענעבן א בוך םיט אםאריזםען און םראגסענטן, אין װעלכע שניצלער בא• האנדלט פראבלעפען סון פארשײדענע גע• ביםן (פילאזאסישע, רעליגיעזע, קונסט- םראנן א. א. װ.). ס די עגיפטישע רעגירונג םאכט הכנות צו גרינדן אן אראבישע םלוכה-אקאדעםיע. איר ציל דארף זײן צי שאםן אן אראבישע ענציקלאפעדיע. אײניקע מאל זענען שוין געשאםן' געװארן אראבישע אקאדעמיעס, אבער זײ האבן נישט לאנג אננעהאלםן. (דאס ערשטע' מאל שוין אין יאר 1832, דאס צװײטע םאל בערך מיס א צען יאר צוריק). ס אין ״ליטערארישע װעלט״ געםינט זיך אן ארםיקל סון עםיל לודװיק (א ײד) װענן דעם נײעם פאליסישן טעאסער. עםיל לודװיק שרײבט: ״אין דעם װירבלװינט קאן םען נישט קלערן װעגן דעם, צי די רעקלעך ליגן גלאטיק. דאם סעאםער איז שוין לאנג פא• ליטיזירם; שאוס װערק, די װיכטיקססע דער- ציערישע װערק אין אײראפע, זענען אויך פאליפיש. נײ איז נאר דאם צושפיצן צו אײן פארטײ. נאר אזויװי די דאזיקע פאר• טײ האט אדער לכל-הפחות געהאט, דעם הײפט־געדאנק אויפצושםעלן נערעכטיקײט צװישן דעם רײכן און ארעםען, שאדט גארנישט, אויב םיאיז אביסל םגזם. װײל אן גוזמא איז נאך קײן שום געדאנקנישט פאר ■ װירקלעכט נעװארן. אויף די העכער סויזנט אויפפ־רונגען פון םײן ״ביסכארק׳־שטיק איז א םיליאן דײטשן געװאר געװארן װעגן שײכותיפונם 1890 יאר צים 1914. דאס האם םען געקאנס ארויסלײענען אויך םון דאקוםענטן, אבער קײנער האט עם נישט געלײענס. ס׳איז גישס װיכס־ק, צי דאס שטיק איז גוס, עס האס נעקאנט זײן אפילו ערגער, עס האט נאר גערארפט העלפן דער פאלי- טישער דערצױננ, און דאס האט עם געטון.״ — װעגן דער אויפפירונג םון .ראספוטין״ אין פיםקאטארס סעאסער זאגט עםיל לודװיק, אז עס איז אסך אינםערעסאנטער און טויזנט פאל םער באלערנדיק, װי די קינםט• לעריש׳געלונגענע שטיק סונם אלטן טעאטער. ״פיםקאטארם םארם איז פונקט אזוי םאר- פלאנטערט, נישט דײטלעך און נישט רײף, װי דאס, װאס ער שטעלס סאר; עס דער- שיטערט דעם מענטשן, צװינגט אים זיך צו פארקלערן, און אויב פ׳װארםט אים(פיםקא■ סארן) סאר, אז זײנע צוקוקער צאלן צװעלף פארק פאר א פלאץ, איז עס אויך א קלײן אוםגליק: ער װיל דאך נישט איבערצײגן דעם ארבעטער, װאם האט שוין פון לאנג דאס אויספרובירט אויף זײן אײגן לײב, נאר דװקא דעם םאן אין פארטער, װאס דארף זיך •אויםלערנען מורא האבן, אז עס זאל אים אלײן אפאל אזוי נישט סרעפן.—קײנער קאן נישס װארעםער באגריםן אזא םין פאליסישע ערצױננ, װי דער, װאם _טוט דאם זעלבע אין אן עפישער סארם: םאירװאנדלט דאקופענטן אץ סצענעס, אידעען אין ביל• דער. (עפיל לודװיק פײנט דא זײנע א־יגע• נע נעשיכסלעכע םאנאגראםיעס װענן ביס• םארקן, נאפאלעאנען און װילהעלם דעם צװײטן). ס װעגן דעם פארשטארבענעם גרויסן עננלישן שרישטשטעלער טאמאס הארדי האש בערנארד שאו געזאנט: ״איך האב גוט גע• קענט הארדין. זײן טויס איזיא גרויסער קלאפ סאר םיר. ער און איך — פיר זענען געװען גוט צװישן זיך. ער האט נישט גע• האט קײן שונאים, לכל־הםחות קען איך אםילו אײנעם נישם. ער האש דערלעבט א װונדערלעכן רײסן עלםער. הארדי האט ביז צום לעצטן טאג נעשריבן אויסגעצײכנטע געדיכשן. כ־האב זײן ליריק תםיד פער גע• שןצס, װי זײן פראוע׳. דער צװײטער בא•