Literarishe bleter · 1928-03-16 · 11 (16.3.1928) · p. Seite 228

(202) 11 חא ליסןוןוןון י1וזוו 228 קריטיה. -רעצענזיעס. בי3ליאגראפיע.-כראניה. ז 1 1 װאס מען שרײבט װעגן ביכעג אונז פשוט, װי ער איז פץ דער ישיבה געקומען 1י פאסזנק אין צו סויזנסער נילדן... אלס לײט-םאטיװ סאר א גרוים מעמיארן-בוך איז יאס א ביסל צו װײניק, ״אבער אפשר איז דוקא דער דאזיקער װעג סון דער ישיבה צום פאסעק העכסט-כאראקסעריסטיש םאר אונזער צײט? מערקװירדיק בארת, כ׳םוז םודה זײן, אז נישס געקוקס אויף אלע באנאליטעטן און אויך לעכערלעכקײטן פון די דןןזיקע מעמוארן, איז דאס רוב פאר מיר געװען אױי שסאנענד, אז כ׳הןןב עס אדורכנעלײנס אין אײן אטעם, מעגלעך צוליב דעם, װןןם איך בין אין די מלחסה-יארן, װאס װערן באשריבן אינם דאזיקן בוך* נישט געװען אין פוילן — דאס אלײן, װאס נ.ען גלוינט אין דא; זיקן ביך צו געםינען א בילד פין ײדישן *לעבן אין םלחםה־צײט זאנט שוין םיל — א־ך םײן אבער, אז דאס בוך םוז זײן אינטע רעסאנט פאר יעדן לעזער, נישט צוליב די לײדן פון דיכטער נור צוליב גאנץעפעם אנדערש: מיר באזיצן אץ אונזער ליטעראסור סך הכל נור עטלעכע שילדערוננען םון ײדישן לעבן אין דער מלחמה צ״ט... פון ליטע• ראסן און דיכטער, סאקע דערפאר אױ עם העכסט אינטערעסאנר, װען ס׳באשרײבס אונז אםאל ״א ײד םון א גאנץ יאר״ זײנע איבערלעבענישן אין אזא ברויזנדיקער צײט. טאקע דערםאר, װאס י. מײעדשסײנס בוך איז נאיװ אנגע׳ שריבן, דערהויבט עס זיך צו דער םדרגה םון א קולסור״דאקו- םענט םין ערשטן ראזג, פארן לעבן פון די פוילישע ײדן אץ די לעצטע יארן... י. טײערשטײן גיט אוני א בילד פונם לעבן אינם שטעסל, דירעקס םאר דער װעלט־םלחפה — און נישס אין קײן געװײנ• לעך שטעטל ניר אין שײנעם סטילפולן ואמןזשסש, װאס שפילס אזאחשיבעראלע אין דער געשיכסע פונםײדישן גײססיקן לעבן.. נישט בלויז צוליב פרצן אליץ *) סיר זעען שפעסער אין װערק. װי זאםאשטש אין פיל אנדערע ײדישע שטעדעלעך האבן איבערגעלעבט די פלחפה, װי דער םחבר און םיל אנדערע ײדן זענען ארײננעצויגן געװארן אין פאםעק... װי ײדן בכל תפיצות הגולה האבן בםדר נעלעבס אץ סויט־שרעק און הינגערנויס... בעת אידערע ײדן האבן גור נעפו■ נען דעם אײנציקן דעסנלײכן לעבנס־געפערלעכן אויסװענ םון שמוגל א. א. װ. צי די װערק סין ע. װארשאװםקין און האראנטשיקן א. א. זענען די דאזיקע מעפוארן א גלענצנדע דערגענצונג! דער םארלאג פץ א. גיטלין האס א'פארדױסט, װאם ער האט דאס דאליקע משונהדיקע בוך ארויסגעגעבי. פערקװירדיק איז עס נור, װאם דער פארליײ האט ארױסגעבנדיק דאס בזך אױף זײן נאפען, נישט גע• סונען פאר נויסיק עס געהעריק צו רעדאגירן...און אויםצושסרײכן די באנאלע שטעלן. אט לםשל: דער פארפאסער דערצײלט, װי ער האס װאנ■ דערנדיק דורך פארבלוכיקמע פעלדער אמאל געזען, װי׳קאזאק־ האבן ארומנערינגעלט א הרוג, אן עסםרײכישן אםיציר, פץ װעלכן •) ס׳*יז נײ *ינז װײניק נ*ק*נם, *ז נ*ך מיס 170 י*י דייי׳) *ין ז*מ**ץ געידבס * נחיר נזיםן נ*ס*ן יסני **י |*יקזנזןי.י, װ*ס הז' *ננדסריבן *ץ ד ײ ס * * נ*ני יױדר, יינדי װדינד גדםהד נכנידי ובדנסי ה*ם 8*ר נ-ים-ק גדץינדן *נדיסרײנן * גרדסדרד רדדדנזיד. װדנן דדס ד*זיקן דינסדר װני *יך נ*ך *ינניכן נדנן די .ליסדרייז** נידסדר• * נ*זינידרן *רםיקי. *6דר װ*יסן ויך נינתיס ז*ס*סדדר ידזדר §ין די .ייס נידםני־ *ינסדרדסױס די נדסינדן *ין זןדןדץ * ניסי מ*נדדי*י פןד חי ניןנדןסיד וינס וןויקן דינסדר. י. סײדרסםײן — נדוןקס *ין נדמןזיס. **דיןנ;*.עניסיין, זזןרסד (1928)? א באנד מעפוארן 336 ז״טן סון .א ײד נון א נאנץ י{|ר', (אזוי רופט זיך דער סחבר אלײן אן), װאס איז סײ אין דער ליסעראשור סײ אץ עפנטלעכן לעבן לנפרי נישם באקאנם. און דאס א־ז איז, װי ס׳־וײזט אויס פון אינהאלט, ערשס בלויז אן ערשטער םײל. דער פחבר דערשרעקס זיך מכלופרשס פארן געדאנק צו פובליקירן דאס דאזיקע בוך. .נאט אין הימל —שרײט ער אזש אױס אין זײן הקדםה — םען דארף דאך האבן רעכט ארײנצו• װארםן דעם לעזער א בוך אין דער האגס... * און דערצו נאך א ביך װעגן זיך*. ער סרײסט זיך אבער באלד און םײנט, אז מא פענטש (װי ער), װאם האט םיל געליטן, םענ ןיך אױכיעדן יאס הארץ*, אץ .אז אלע שאטירונגעו אין נױאנםן סון אינעװײניקסטע יםירים אין איבערלעבענישן זענען אינטערעםאנס״. זאל םיר י. טײערשטײן מוחל זײן, װען א־ך מוז א־ם דא זאנן, אז' ער האט א גרויסן טעות. סתם לײדן אין נױאנםן סון לײדן זענען פאראן אין דער װעלט אן א שיעור און אן אן עק, און .װען אלע ימים װאלטן געװען טינט*, און װי עס שטײט װײטער אינם אקדםות, — װאלט פען זײ נישט געקענס באשרײבן... שײן װאלט אויסנעזען אונזער ליטעראטוי, װען אלע ײין װאלטן בלויז געװאלט באשרײבן זײער לײדן בעת דער װעלס• מלחמה. לײרן און נױאנסן סון לײדן קענען סאר דער ליטעראסײ נאר זײן אינסערעסאנט, װען זײ װערן קינםטלעריש אדער םילאזאפיש באװעלסיקס דורך אפערי ז ע נ ל ע כ ק ײ ס...~ דאס קאן מען אבער, לײדער, םון די לײדן, װאס װערן באשריבן אין די דאזיקע פעמוארן נישס זאגן. אז דער מחבר האט םיל געהונגערט אין ישיבות, איז גע• זעסן אין תםיסות צוליב פאסעק אין װאלוטע-געשעפטו. װי אױך, אז א שידוך, װעלכן ער האש געװאלם םון.. איז קאליע געמאכט געװארן א. א. װ״ איז טאקע זײער צו באדױערן... אװ פיר קע- נען װי םענסשן םיספילן אזא צער, — די ײדישע ליטעראטור סוז דערצו בלײבן נלײכנילטיק. װען דער פחבר װיל, םסש מעשה״דיכטער. באשרײבן די נאסור, לאנדשאפסן, זײנע סלירםן אץ ליבעם (נאסירלדך מיט הילף םון שיכנים) איז ער אין זײנע מיטלעז לגםרי אומבאהאיפן. די .סילאיאפישע* און גאציאל-עקאזאמישע באסראכסונגען װעלכע מיר געפינען אין די דאזיקע םעמוארן, זענען נא־ץ באנאל, די .װעלם־אנשויונג* בכלל א בעל־הרתישע. די נרױסע נסיעות םון םחבר איבער יפים אין לענדעד קימען אין דער באשרײבונג ארוים אינגאנצן בלאם — םיר זעלן נישט קײן מענטשן אץ נישט קײן לאנדשאפשן. שילדערוננען םון .שטעסל״ בא־יצן מיר בעסע• רע אין די פוױנסער, דער מחבר, װײזס א־יס, געהערט צום בא• קאנסן טיפ בעל״בתישע ײדן, װאס האבן נעלײענט די עלטערע ײדישע ליסעראסור און זענען געקימען' צום באשלום, אז אזעלכע ״פעשות* קענען זײ אויך מאכן. כעמוארן פינם דאזיקן םין םלעגן אסאל בײ אונז שרײבז באדײטנדע םענטשן (שלםה םײמין להבדיל) *ביז צו דער השכלה צײט, דער חילוק איז אבער, װאס די אםאליקע ״התועה בדרכי חחײםס* האבן אינז איבערגעגעבי די אינערלעכע רעליגיעזע קאמפי און אויסערלעכע דדיסות, װאס זײערע מחנרים הןןבן אדורכגעפאכס, דערהױבנדיק זיך גײםטיק סון בית-מדרש צו ביל• דונג און אײראיעישער קולטור... בעת י. טײערשסײן דערצײלט