Literarishe bleter · 1928-03-16 · 11 (16.3.1928) · p. Seite 227

227 ליסורןוריװ נלוסור 2021) ח זא בה־יעטערנדיה (קורנע נןםיגן) מעה שארייט/ררילנע קאלאניע״געביםן מגד געאלןןגיש׳געןןגראטישן, מעסןןרעאלןןגישן. באטאנישן און הידרןןביןןלאגישן שטאנדפונקטין ״אונז איז גע• גאנגען נישס אום די װיםנשאםטלעכע רעזולטאטן פון דער ארבעט, נאר אום דער ארבעט גופא. נןןך אזא דורכגעמאכטער ארבעט בלײבט נןןר בו םיסטעמאטיזירן, םאררונדיקן די באקו■ מענע/ די געבראכםע ביטאטן זענען א םך בעסער. װי דער גאנצער ארסיקל. רעם ארםיקל הןןט מען א״גנסלעך געדארםט איבערשרײבן םון אנהויב ביזן סוף. װײל לויטן סטיל איז ער זיכער מער צוגעפאסס םאר דעם באקאנטן סין ײדיש־דײטשע אויםגאבן אין גאליציע, װי סאר א באריכט םון ײדישן לערער■ םעמינאר אין װילנע. םיאיז א גרויסער םעלער סון סעסינאר, װאם ער האט דורכגעלאזן אזא נוסח... גןןר א שװערן און א דײטשמערישן ײדיש געםינען מיר אין א רײ ארסיקלען סון דעם זײער נוגלעכן זשורנאל ,דאס שוגלאזע קינד•, װאס דער פארבאנד סון די צענטראלעס םאר יתומים-םארזארגונג אין פוילן האט ןןנגעהויבן ארויסצוגעבן אין װארשע פין ןןנהויב יאר 1928. אט זענען אײניקע בײשפילן: ״זײ האבן פארלארן זײער דערהאלםוננם־מעגלעכקײט אדער װידערשטאנדס־םעיקײט אין קאמף םארן קױם־ו ״מיר װילן אימקערן דעם ײדישן פןןלקס■ שסאם זײן ארגאנישע קראפט אץ נאטירלעכן װוקס דורך א ראביאנאלע געזעלשאםטלעכע פלענונג אין ארגאניזירטע שוץ םון זײנע ןןפגעשװאכםע װןןרגלען׳ן .אין דער גןןלדענער קײט סון דער קןןנםטרוקסיװ-הימאנישער שוץ-טעסיקײט — מיזן מיר אײנשמידן אױך דןןס רינגעלע םון די געזעלשאםטלעכע לײס• טונגען אין באמיונגען לטיבת דעם ײדישן קינד׳ א.א.װ. ןןדער דער גאנצער ארסיקל ״נטיה אין געאײגנסקײט בום בארוף• (העפט 2, ז. 19—23). װעלכער איז געבויט אױף ײדיש לויט דעם םאלגנדן נוסח: .אלע מלוכות האבן זיך שוין מיט צענ• דליקער יארן צוריק לגבי יעדן, װעלכער דארף סרײװיליק ןןדער אויף א צװאנגס־אוםן אויםגענומען׳װערן אין םיליטער־םארבאנד, םארשאפט זיך דורך אונטערזוכונגען די זיכערקײס, אז דער באטרעפנדער איז פאסיק סאר א םאלדאטן-באריף, װײל מ האט זיך געװאלט םארשפןןרן א מיסערפאלגי־, ארער .די םארװענ• דעטע םומען פון געלס, צײט, לײדן, געזונטקײט אין אינער• לעכן שלום שרײען צום הימל, םיזזןל אויסמײדן װעג״אפנײגונגען בײם אויםװאל םין באריף׳ א. א. װ. ס׳זענען. קענטיק. בײ דער רעדאקציע (אין די מחברים) םון זשורנאל די בעססע כװנות און אן ערנסטע באצױנג צו דער ארבעט, אבער ס׳מוז געלײגט ױערן מער אכט אויף דער סטיליזירינג םון דער שפראך אין אויף מאכן די ארטיקלען צוטריטלעכער םארן לעזער דירך א בעסערן, ריכטיקערן און קלארערן ײדיש. *ארלאנ נ. קלןצקין י. אואטאשו ל י ב ט ש ע ר ײ ■ריז 6 נרלדן % |1|*)!)א .*א013£צ8. 3. די ״קולטור־ליגע״ האט ארויסגעגעבן א געאגראפיע םון פוילן (ש. אבראמזאן. געאגראפיע פון פוילן. לימוד פון הײנ■ טיקן פוילן. װארשע, 1926). דאס בוך איז באשטימט פאר די סאלקסשולן און דער מחבר האט זיך באםיס ארײנצונעמען אויך מאטעריאלן װעגן דעם לעבן םין די ײדן אין פוילן. דאס אױ א געװײנלעכער קאמסיליאטיװער לערבוך צו• נויפגעשסעלט לויט םארשידענע פוילישע און ײדישע מחברים. אויף ז. 104 לײנען מיר. אז.נאך װארשע איז װילנע די גרעס• טע ײרישע קהלה אין פױלן״. װי אזויז םײנט עם ח. אבראמ־ םאן לויט דער חשיבות זןדער לויט דער צאל פין דער ײדי■ שער באםעלקערונג. די פןןלקסצײלונג םון 1917 האט באװיזן אין װארשע 310.322 ײדן, אין לאדז — 156.155 אין לעמבערג — 76.854 און אין װילנע — 49.559 (פאר װילנע — צײלינג פין יאר 1919). לויט דער ײדישער באפעלקערינג איז. אלזא, װילנע נישס די גרעסטע להלה נאך װארשע און זי פארנעמט נישט דעם צװײסן, נאר דעם פערטן ארט. און װאם שײך חשיבות. — איז עם גןןר א נײער מעטאד פאר א לערבוך, װעלכן. ם׳קען זײן, םען װןןלט אםשר ערשט געדארסט אײנפירן... אויף ז. 159 דערװיםן מיר זיך, אז די .קילטיר־ליגע׳ הןןט געגרינדעט א פארלאג, װעלהער גיט ארויס א גרויסע צאל ביכער אין דער ײדישער שפראך, זי םירט אן מיס די ײדישע ביבליאסעקן אין פוילן, שטרעבט צו ,אנטװיקלען דאם ײדישע טעאםער, די ײדישע קונםטי א. א. װ. אז די .קולטור־ליגעי פירס אן מיט די ײדישע ביבליא־ טעקן אין פוילןי איז אביסל איבערגעטריבן אבער אז זי קןןן צונויפגעבונדן װערן מיט דער אנסװיקלונג םון ײדישן טעאטער און ײדישער קונםט — דאס איז שױן זיכער צופיל... א לערבוך װאלט אין אלגעמײן געדארפט רעדן דורכ■ אוים װעגן קןןנקרעטע און זיכערע פאקטן און נישס װעגן ־שערות אדער ,שטרעבונגען׳. 4. דער ײדישער לערער־סעםינאר אין װילנע האס ארוים• געגעבן א באריכט װעגן זײן סעטי־ײט (א יאר ארבעט םון ״דישן לערער־סעמינאר אין װילנע. ב זריכט 1926—1927. ארוים• געגעבן םון ײדישן לערער־םעמינאר בײם צ. ב. ק. װילנע 1928). א שײנער אויםטו מיס װיכטיקע סאטעריאלן װעגן דער ארבעט פון דעם פאפולערן און זײער װיכסיקן אנשטאלט. א רײכער זו־נהאלט טעכניש איז אבער דער באריכס שלעכט ארויםגע• געבן. און װאס נאך װיכטיקער — דער ערשטער ארםיקל םון דעם באריכם איז אנגעשריבן אויף א שלעכםן ײדיש. אט ל״ענען מיר שוין אויף די ערשטע זײטן: .אין די זאמלינגען רעלן ארײנקוםען נאר באריכטן םון ארבעט, אויםםירן סון אר■ בעט. בכלל נאר דערםארונג און זןפהאנדלוננען װעגן איר, אלץ אײנס, צי איז די ארבעט א פעדאגאגישע אדער א זעלבסטשטענדיקע ארבעט. נישט קײן קאמפילאציע, אויף אן אנדעו געביט׳־, .די װײםערדיקע אנטװיקלוננ פון ײדישן שול■ ײעזן װעט באמײזן. װי די ארבעם גײט װײטער׳ן ,עס איז נעטטעלט געװא־ן יאר אן אויסגאבע סןס אױםםןרשן םון די