Literarishe bleter · 1928-03-16 · 11 (16.3.1928) · p. Seite 224

(202) 11 זא ליסזרוריעו נל<סור — הערן און דאםען, קומט! א װיזיט גום באריםסן שלןןם םון איף פאר 4 םראנק. הערן און דאמען—קוםטו די הערן און דאםען זענען געגאנגען סון אײגענעם װילן, אדער מיטן אגענטס װילן. ם׳איז געװןןרן דײט. דער קאםיםאן האט א םײף געטון. דער קעםל האט אויפגעברומט. םיר שװיםען. א נסיעה בװישן װונדערבארע שטײנער: די שטןןט, די ברעגעם, דער האנדלס־פארט. אקעגנאיבער דיר זיבן אן אלטע םוטער און א יונגע טןןכטער אנגעטון אין טרױער. די האלבע שעה פארגײס װי דער בלאז םון א םלײט. מען שװימס בו גו א שטײנערן אינזל. מען שטײגט אוים. פון דער הױך קוקן ארונסער םעםטע מויערן און רונדיקע טו• רעמם אן אײן פענבטער. װי בלינדע װעכטער. דורך א שמןןלן גאנג קומט מען ארױם אויף א ברײטן הויף. די ״קאשארן קלעבער*, די ,קאשארן קלעבער* איז געװעזן אמאל. קײן אײנבי• קער סאלדאט, קײן הארמאט, כןזסש אין די מויערן םון אינע• װײניק זעט מען מאםן שיפע לעכער פאר די כלימם װעגן. אין א װײטן װינקל שטײט אן ןזםענע האלע םיט לײדיקע קאםע• טישלעך און א גראמאפאן. פאר אן עקםטרא סראנק לאזט מען ערשט ארײן אין דער אײגנטלעכער תפיםה: א קלײן הויפל, ארומגענוםען מיט א שסײנערנער גאלערקע בום ערשטן שטאק, די װענט אין לע• כער• דער פירער גיט דערקלערונגען. — די קאמער םון אבבע פאריא איז סון א לעגענדא• רישער דאטע. םיט ליכט אין האנט גײט מען ארײן אין א גערױםען לאך, װו דאם אײנביקע שטיק םעבל איז א קאמין אין דער װאנט. — די קאמער סון עדמןןנד נאנטעם. אין זכרון טוט א שלאג: עדמאנד נאנטעם, דןןם אינזל איף — און װירקלעך: איבער דער עפענונג זע איך אן אוים• שריםס: ,עדםאנט נאנטעם — מאנסע קריסטא*. א ראםאן סון אלעקםאנדער דױמא, דעם אלסן, גיט זיך א בלעטער פונאנדער אין א הײל. םען באטראכט די אלםע, דוכט זיך, גוט־באקאנטע װענט. אין אײן װאנט איז דןן דןןם לאך, װןןם נאנטעס האט געקראבט דורך דיןןר און םון יענער זײט — א גרוב, װו ער האט זיך באהאלטן םיטן זאק. דןןס מײדל אין טרויער. װןןס איז געװעזן מײן װיזאװי אויף דער שיף, שטעקט ארײן איר קעסל אין דעם לןןךן דער• דערנאך הער איך זי זאגן בו איר םוסער: — װי ס׳איז שײן! איך זע נישט איר פנים, דער שןןטן סארשסעלט עס. זי גײט אין א ראד ארום די אלטע הפיסה־װענט און חזרט איבער: — װי ס־איז שײן... — דער קולואר םון די םארגעסענע! — רוםם אױם דער םירער. א גרויםער גרוב, װי א בערן־הײל, ליגט אױםן ערשטן שטאק. שװארץ און בלאזיק. ם־דאכט זיך: אט טרעסםטו אן אויפן גוף םון א פארגעסענעם... ײײט און הויך ערגעץ איז א פונקט װײם םון היםל. די קאמער, װו דער םאטראס זשאן קאל איז אפגעלעגן 31 יאר. די קאמער םון מאן אין דער אײזערנער םאםקע. די קאמער םון גענעראל קלעבער. די קאמער םון לואי םיליפ םון ו ' ןןרלעאנם. די קאמער, װו ם־זענען געזעסן די ןןנםירער םון דער ױני־רעװאלוביע אין יאר 1848 און פון דער םארסעלער קןןםונע אץ יןןר 1871, רע קלײנע קינדער באקוקן דאם אלסע פערטל, דארפן אויס• מײדן געװיםע גאסן, װעלכע פארמאגן גןןרנישט קײן םעלות פון שסאנדפונקט פון מאראל...* כ־הןןב בוריקגעגעבן דעם מארםעלער װעגםירער בו זײן אויפגערעגטער בעל־ביתטע און, דעם אמת געזאגט, האב איך געשפירט שוין אן אומסאר• מײדלעכן חשק בו באזוכן יענע געװיםע גאםן—פאר זיך אלײן. ד־ פראנבויזין האט גענומען רעדן פראנבויזיש! — א, װען איר זאלט װיסן סארע שרעקלעך לעבן ם־איז אין יענע געסלעךז די װײבער זענען פױל בו דער ארבעט, םירן האנדל מיטן גוף און א סך גוטע מײדלעך װערן ןןנגע• שטעקט דורך זײער סוילקײט און גײען אריבער בו זײ... נאר אונטן, םון דער אנדערער זײס בריק, אזױ װי נאך א ברײטן טויער—האט זיך פאנאנדערגעעםנט דער ים. אין גע־ לאקסע פרוכתן האבן זיך אנגעקלײדט זײנע געגילטע גרינע װאסערן. שטײנערנע אינזלען, װי קעפ סון דערטרינקענע, האבן געשטעקס אין מיםן דער זילבערנער שיסל. א שיף האב איך געזען בײם ראנד פון היםל. אן א זײט, װײט ביט זיך אװעק א װאנט פון בלויען בארנ. םון דער לינקער זײט האט ארי• בערגעגלאנבט א הויך געזעבטע קירכע ,אונזער דאמע אױף דער װאך״— די היטערין פון די ים-לײס. ם־איז שטיל, װײזס אויס, אונטן. א שטיפעײש ליכט האס נןןר לײכט אפגענעפלט דעם ים און די שטאט. אױף א מינוט האט זיך אפילו אויסגעדאכסן, אז א הארמאניע הערשט אויף דער אויבערפלאך פון אונזער ערד. פון 80 מעטער הויך זעט םען די אײזערנע האנט פון א הינטערגאסן־סרעמפ און די גאס• זוכערישע פאליבײ, דעם הונגער־קראמף פון אן ארעמען טײװל און דעם טאנבנדיקן שעף פון א קוילן־מינע אין האסעל ״בום פארגעניגן׳—אזוי װי די װוילע און ליבע קינדער סון אונזער נאטורן און לײבן, קראקאדילן, װי גוטע און פרומע חױת פון אונזער נאטור. דעם שארםםסן שפיץ מאכן 80 מעטער װײך און גלאסיק. שםײענדיק 80 מעטער איבער דער ערד לאזט עס זיך םילאזאפירן... אזוי האט מיך די פראנבױזקע דערבײלט, אז זי איז א שקלאװ. זי האט זיך באקלאגט אויף איר גורל: אכט חדשים איז זי א באנע בײ אן ערד־באזיבער הינטער דער שטאט. און דאס דריסע מאל האם זי זיך ערשט הײנם ארויסגעקריגן םרײ אויף א פאר שעה. און זי האט מיר אויך דעדבײלט, אז זי פלאנס אװעקבופןןרן פון דאנען. זי װעס גײן אין א לאנד, װו די מענטשן זענען פשוטער.—זי װיל םארן קײן סערביען!... בו מאכן א שפאביר אויםן ים איז געװעזן מײן טיפסטער װונטש נאך א מארםעלער מיטאג. ים לופט, זאגט מען, העלפט פאררײען דעם הארטםטן אקם... נו, האב איך א טראכט געטון אין מײנע פינאנםן ארײן און בין ארזןפ בום אלטן פןןרט. ערשט, אײגער, װיןם כאפט אן פאר די פאלעס, װי א םוחר סון די װאלעװקעס, כאפט מיך טאקע און שלעפם מיך און שטעלם םיך בו בו א קאםע, װו איך לײען איבער דײסלעך: ,א שפאביר בום שאםא ד־ איף, װיזיט אין די תפיםות םון דןןנזשאן, 4 סראנק א בילעס אהין און בוריק, 3 סראנק — םאר סאלדאטן און קינדער*, איך באבןןל יניכף די פראנקן און קום ארױף אין א סטא• טעק. אויף די בענק הזןב איך שוין געטרןןםן יונגע משפחות, עלסערע לײט, שװעדקעס, טערקן, א איטאליענער םיט א מאנדזן• לין. דער אנענט פון דער דןןזיקער, םישטײנס געזןןגט, 4 םראנ• קעדיקער שיםסקאםםאניע, הןןט אויםגעשלןןגן זײן קול םארן ברעג: