Literarishe bleter · 1928-03-16 · 11 (16.3.1928) · p. Seite 223

223 ייסװוריװ נל*ס?ר (202) 11 זא זײסן פאלן זיך די םשופעדיקע שטאקן אין די ןןרעמס ארײן קלעעער און דרענגער האלסן זײ אונטער. עס זעען זיך נןןר הוידנדיקע װײסע םלעקן איבערן רוים סון די קלעגער — ד ן*ם הענגען די אײנװוינער זײער װעש ארוים צום טרוקענען. אץ אויםן שטח םון ברוק זעען ױך געל־לײביקע םלעקן םון װײי בערישע םיס. ס׳איז א זשומע אין די געסלעך. װאסער שארװעס, א ריח שלןןגט קאפויערן סיװערט אומהײמלעך און בוביענדיק אינאײנעם. װײטער אראפ הענגט אן אײזערנע בריק הויך איבערן ים. םאר 30 םו ברענגט דיך ארויף אן עלעקטרישע װינדע. און דו קענםט באװונדערן דעם ים און די שט$ט םון א הויכ־ קײט איבער 80 מעטער. די בכורה ארײנצוטרעטן אין דער װינדע הןןב איך א<• געגעבן א םרוי, װעלכע איז אנגעקומען הינטער מיר. זי הןןט געטרןןגן אן ןןפגעבליאקעװעטן קןןםסיום. אין איר ןןרעם האט געשטעקט אן אילוסטרירסע צײטונג. טײל אילוססראציעס הןבן מיך איבערראשט. כ־הןןב זיך צוגעקוקט נעענסער און כ׳הןןב איבערגעלײענט אויםשריםסן אין דער פוילישער שפראך. ם־איז ןןנגענעם צו טרעםן א לאנדסמאן אין א םרעמדער שטןןט. ןןן שום צערעמןןניע הןןב איך דערום געפרעגט מײן שכנםע, אויב זי איז לאנג שוין םון דער הײם! זי הןןט מיר ןןפגעענטםערט אין א מסופקדיקן פויליש. די םרוי, װעמען איך האב געסרןןםן אויפן װעג צו די 80 מעסער מיס א פוילישער צײטונג אונטערן ארעם, איז גע■ װען א םראנצויזין. זי הןןט מיר באלד ןןנגעהויבן דערצײלן םון איר לעבן. אין װארשע איז זי געװעזן א סך יארן. םאר דער םלחמה הןןט זי דןןרטן געגעבן לעקציעם אין םראנצויזי• שער שפראך. אין יןןר 1915 הוןס זי עװאקוירט קײן מאסקװע. 1921 איז זי װידער געװעזן אין װארשע. זי רוסט מיר אן דעם נאמען םון מאדאם קןןלןןנסײ. זי רעדט װעגן םאדול. מיטן קן־ םוניזם איז זי נישט אײנשטימיק. זי הןןט אלײן געזען־ װי מענטשן הןןבן געקןןכט קארע םון בײמער און געגעסן, נאר זי האט נישט געגעסן. — מענטשן מוזן הןןבן אן אידעאל, צוליב װןןס צו לעבןז — האט זי אויסגערוסן, בשעת מיר זענען ארויםגעגאנגען פון דער װינדע אויף א מין אײזערנער באלעסטראדע און איך הןןב געזען א םײכטקײט אין אירע בלאסע אויגן. אין דער נידער איז געלעגן א ריזיקער שטח םון דעכער און בײמער־שפיצן. א סך םון זײ זענען געװעזן אנגעלײגט מיט א סדר און א סך — אן א סדר. רעכטס םון .אלסן פןןרס׳, דןןרט װו כ׳האב םריער געזען דעם ןןנהויב םון די אוםהײמלעכע געסלעך. זע איך איצטער א מהומהדיקן םראגמענט םון מאר־ סעל. אזוי װי א קאפ, װאס איז באלײגט ארום און ארום מיט מבות, װײזט מיר אויס די בארגיקע אלטשסאט מיס איר אויס־ געהןןנגענע װעש און צעםוילטע הײזקעס. אז איך הןןב ןןנגעװיזן דער םראנצויזקע אויף יענעם םערטל, איז זי געװןןרן אויפגע־ רעגט און םארשעמט, גלײך איך װןןלט בײ איר ןןנגערירס א פערזענלעכן װײטיק. האלב פויליש, האלב רוםיש הןןט זי מיר געזןןגט: — װען איר זזןלט װיםן... יןן, װען איר זןןלט װיסן. — װאס זאל איך װיסןז זי הןןט ארויסגענוםען םון איר האנט־בײטל א ברןןשורע: ״מארסעל• און אויםגעםישט א זײטל ,הןןטעל דע װיל• און עס מיר יערלאנגט. איך האב איבערגעלײענט .אז הןןטעל דע װיל• געםינט זיך נןןענט םון פלאץ װיקטןןר זשעלי, א סאעט םון סרןןװאנםז און אז די באזוכטער, װןןם װילן צוזאמען מיט זײע־ םאטורןן דעם קןןפ הןןט דער דןןזיקער אראב געהאלטן ארויס־ געזעצט און א װײס־ברודיקן בורנום אויםן אקסל םארװןןרםן םים אזא זשעסס, גלײך ער װןןלט געװעזן, אויב נישם א גרױ־ סער רבי, װןןס װערט ןןט ערשט ןןפגעװארט דורך זײן עולם, איז, לכל הסחות — א האלבער קאליף, א גרויסװיזיר, א שאך ןןדער א פאשא, װןןם גײט שפאצירן אין דעם ג$רטן פון זײן הארעם... גאוה און גרינגשעצונג הןןבן ארויםגעזשירעם פון די גרויסע אראבישע אויגן, פונקט װי םון דעם קענדזשעראװן נעגערם װײםלען — אכזריות און הונגער. א פאר טוריםטן םון די צםון־לענדער הןןבן אויםגערןןלט א שורה קןןדאקלעך צום ים, גרײס ארונסערצונעמען דעם פײזאזש... אדורכגעדרענגס זיך ביז צו דער לעצטער ליניע סון םעסטער ערד, הןןבן םיר בלןןנדע פרויען, בעלי-גוםקעם ברײםע, ןןנגעטון אין לאנגע דײטשישע קלײדער, שטרוי־הים ןןנגעזעצט הויך אויםן קארק און נידריק אויסן שטערן, מיט גרויע און בלויע אויגן. פאזע װאסער הןןבן זײ אויםנעהויבן זײערע אויגן צו די הײזער ארום און צו די בערנ, װןןם קוקן אריבער די הײזער און-צום ים. אײנע םון זײ הןןט געזאגט: .— ןן יא, איםסםם װןןןןל.* די אנדערע הןןט געזןןנט: .— ןן, דאס מעעח׳ די דריטע האט געזןןגט: .— אײן ביסםכען צו װאסער.' אין די םערםע הןןט געזןןגט: .— די ניכטסעןו די האבען נןןך אללעם...' און םון אלע זײטן פארעװען םוחריםלעך און סוחרים. אױםגעדינםע םאסרןןםן קניען ארים קופעם בלןןסיקע זשאבע־ שיםלען און שרײען םיט זײערע הײזעריקע ים־קולות: — םאר 20 סו א קילןןז זעצט זיך ארןןפ אן ןןרנטלעכער םארבײגײער, באצןןלט א םראנק און עסט ארוים םון די אױםגעשפןןלסענע זשאבע־שי־ סעלעך עפעם א גרינע מאטשקע בון נןןכנישס געבוי־ רענע װערעם; און דערנןןך באלעקס ער זיך ערשט םיט דער גרעםסער םאסיםםאקציע... און אן אלטער איםאליענער לערנט װי אזוי צו געװינען פראנקן אין שפיל םיט די בײנדלעך... און א דרײסערסל גרין סוחרל איז מודיע אױף א טראגיש קול די מעלות פון... אפןןר געלע שוך־בענדלעך! די גרעקן. די סערבן, די מארןןקאנער, אלזשירער, עגיפטיא־ נער און יריחוער הארםידערן ארום בײ דער נןןז םון םיםל־ לענדישן ים, און צװישן זײ װאלגערם זיך םיט. װי א העלםאנט םיט אפגעלאזטע איברים — א הויכער הןןטנטןןט, א בלויער םון שװארצקײם. 1^\ אין דער דעכסער זײס םון אלסן פןןרס איז סאראן א נעברןןכענע װאנט םון אלטע קאםעבארס, ראזירשטיבלעך און קינעםאםןןגראף. אין ,מןןנקים באר׳ זיצן פאסרןןסן און ברעג־ ארבעטער בײ קןןרטנשפיל, און דיקע װײבער שטויםן זיך ארום זײ. סארן װאסער םאכן שיםערס צורעכם זײערע אויםגעהןןנגענע שיסן. און םישערם מאכן צורעכט זײערע נעצן. אין מיטן װעג הןןס זיך א בעםלער ןןפגעשטעלט עפעס םיט אויםגעשסארטע םיס קײן מזרח און םערב. דרײ פןןליציאנטן האלטן שמירה. נאך איטלעך קאםעבארל, ןןדער ראזורע, קלעטערט א בױדעם־געםעלע אװעק אין דער קװער. די דןןזיקע געסעלעך זענען אין האלבן טןןג םינסטער מחםת ענגשאםט. םון בײדע