Literarishe bleter · 1928-03-16 · 11 (16.3.1928) · p. Seite 214

(202) 11 זא ליסורוריין נלןס?ר 214 א םינסעסישערז.״), זענען זײער װיכסיקע אין ביז עריקן װײניק דורכגעאקערט. רעזוםירנדיק, קאן װעגן עריקם נײעם װערק געזןןגס װערן אט װאם: דןןס בוך איז װײניקער, װי דער אנזאג אויפן שערי בלאט: נישט קײן .ליםעראםור־געשיכטע׳, נײערם ן^רײ ליםע■ ראטור-געשיכטלעכע עםױדןז און ם־איז אײך װײניקער, װי דער אנזאג אין דער הקדמה װעגן א סינסעטישער באנעםונג םון דער עלטערער ײדישער ליטעראםור! אמת, פאראן אין דעם בוך א רײ סינסעסישע פרוװן, אבער זײ זענען נישם תמיד געלונגענע און זײ בילדן אויך נישט דעם ,םשװאק׳ פון דעם װערק. דאם װערטפולסטע פון דעם בוך זענען דוקא נישס די סינטעזן, נאר די םײנע א נ א ל י ז ן פון די קלאםישע װערק פון אונזער עלטערער ליסעראטור. אלס אנאליםיקער שסײס עריק אויף דער הויך, אלם םינטעטיקער הינקט ער נןך שסארק אונטער. און עס איז קײן חידוש נישס, מחםת די םןןרשונג אונזערע װעט זיך נאך לאנג נויטיקן אין מאנאגראפישע בא• האנדלונגען םון ליטעראטור־געשיכטלעכע פרסים, ביז עס װעס רײף װערן די צײט פאר סאלידע סינטעזן. נישט געקוקט אויף די נאך־באגרעניבטע םעגלעכקײטן פון א סינםעז. איז פונדעםטװעגן עריקם סינטעסישער פרוװ אן אויםערםס סימפא־ טישע און דערםרײלעכע דערשײנונג. איך זע דערינען זײן לעכבן און שטרעבן ארויסצורײסן זיך פון דעם װאלד מיט פרטים און קלײניקײםן און ארויפגוקומען אויף דעם דרך-הםלך, װןןם איז באגאסן מיט דער ליכסיקײט פון זונען. און װי ז$גם מען עם: װו עס קלעקן נישט די כחות, דארס איז בו לויבן דעם װילן, די שטרעבונג... עד כאן די ערשטע, אלגעמײנע אײנדרוקן נןןכן דורכ- לײענען ד$ס גרויםע װערק פון עריקן. אין די װײטערדיקע ארטיקלען װעלן מיר זיך ןןפשטעלן בײ די פראבלעמען םון דעם װערק און בײ די דערנרײכונגען פון דעם פארדינסטפולן מחבר. סװערט ןןנגענומען דאם אבןןנאמענט אױף דעם זשורנאל חודש־שריםט םאר ליטעראטור, קריטיק, קינםט און קולסור אין די .ײדישע װעלם׳ װעלן םיטארבעטן די ןןננעזע• ענסטע ײדישע שריפםששעלער און װיםנשאפטלער. םון בײט בו בײט װעלן געדרוקט זײן אויך ארטיק־ לען און נאװעלן פון די באדײטנדססע אײראפעישע שריםט• שטעלער, ספעציעל םאר דעם זשירנאל. די ײדישע װעלט׳ װעט זיך אפרוםן אויף אלע פןן- זיםיװע דערשײנוגנען אין אונזער װעלטלעכער קילטור, װו זײ זןןלן נישט פארקוםען. דער ערשטער נמער ערשײנט אנהײב אפױל אבאנאסענטס־םרײו: אין אויסלאנד: 2/גיאר — 3 דןןלאר 4/ג יאר — 1.50 , אײן בוך- 60 סענט אין פוילן: 2/ג יאר — 6( גילדן 4/נ יאר — 8 . אײן בוך-3.25 . אבאנירט און זעט, אז אלע אײערע םרײנט זאלן אבאנירןו * ד ר ן ם: ס2 1)1ױ\316א ,3ױ\823־ו3^\ ,״611׳^ 11826)1!ם״ פ*ר נןלס (אין ױילן): *, ר,. *. 9858. עריקס װערק, זענען בלויז אײניקע םאליד געבויט, םיט דעם גאנצן אפאראט פון װיםן און קנעלונגען. אזא שבח קומט דערעיקרשט די קאפיטלעך װעגן דער ,שפילמאן־ליטעראטור׳, װעגן אליהו בחור, װעגן דער מוםר-ליטעראטור און װעגן דער בעלעטריםטיק פונם 16—18 יארהונדערס. אלע איבעריקע קא־ ייטלעך און בפרס די קאפיטלעך װענן דער אלט׳ײדישער ליריק, װעגן די עלטערע ײרישע היסטארישע שריפטן און דאס לעצטע קאפיטל װעגן אלס־ײדישע מעמוארן זענען נישט םער, װי סקיצן. אין אײלעניש אנגעװארסענע, מיט א קויל געצײכנטע. און דאס איז צו באדויערן. זײעד באדויערלעך איו אויך דער פאקם, װאס עריק האט זיך לגמרי נישט אפגע■ שטעלט בײ דער דראמאסישער ליטעראטור ביז 1750, הגם דזןם בוך זײנס האט די פרעסענזיע צו זײן א ליטעראטור• געשיכטע ביז לערך דער דאזיקער צײט. .אויב א פרוװ פון א סינטעםישן גאנג דורכן ג א נ צ ן ש ט ח פון דער עלטע־ רער ײרישער ליםעראטור׳, טא װי קאן דאס געמאלם זײן אן א באזוך אין דעם נישקשהריקן װינקל פון אונזער אמאלי־ קער שאפונג, װו ס׳האט געבליס די אלט־ײדישע דראמאטיקי! עריק פרוװט דעם דאזיקן בלויז פון זײן װערק צו פארענט־ פערן מיט אט װעלכע תירוצים: ,די פורים־שפילן און אנדערע פרימיטיױע סצענישע װערק זענען אין דעם בוך נישט בא־ האנדלט געװארן, װײל דאס זענען טעאטער־שטיק, נישט דראמאטישע װערק אין אײגנטלעכן זין פון װארט, און געהערן צוליב דעם צו דער געשיכטע פון דעם ײדישן טעאטער. נישט צו דער געשיכטע פון דער ײדישער ליםעראטור. מיר האבן אויך גענומען אין אכט, אז די פורים־ שפילן זענען שוין אויספירלעך באהאנדלט געװארן אין שיפערם סעאסער־געשיכסע׳. (הקדמה. ז. ^-1^). זענען דאס אבער נישט מער, װי פראזן! װזןרום ראשית זענען די שפילן נישט בלויז ,טעאטער־שטיק׳, ןןבער דוקא אויך דראמאסישע שאפונ־ גען, און והשנית איז סײן װערק װעגן דער טעאטער־געשיכסע נאך קײן גרונד נישט. אז עריק, װאס װיל מאכן .א גאנג דורכן ג א נ צ ן ש ס ח פון דער ײדישער ליטעראטור׳, זאל די דראמאטישע שאפונג איבערלאזן אן א זײם: װי שסעלס זיך עריק פאר (און נישט בלויז עריק0, א שטײגער אין א דײטשער ליטעראטור־געשיכטע זאלן פעלן קאפיטלעך װעגן די מיסל• אלטערלעכע מיסטעריע־שפילן, פאםטנאכט־שפילן אדער װעגן דער דראםאטיה םון די מײסטערזינגערז װאם װאלט םען גע־ זאנט װעגן אזא ,ליטעראטור־געשיכטע׳ז זיכער נישט קײן קאמפלימענטןי אין מיט װאס זענען אונזערע אלט־ײדישע שפילן ערגער אדער זינדיקער, װי די דײטשע פאםטנאכס־שפילן אדער די מײסטערזינגער״דראמעםז! ןןדער סיט װעלכן רעכס קומט זײ אן .עקסמיסיע׳ פון דער ליסעראסור־געשיכטע, װען עם איז פאראן אין איר אן ארט פאר אזעלכע פין ליטעראטור־ געשיכטלעכן שסאנדפונקס צװײפלהאפסע ליטעראטור־געביטן, װו א שטײגער ,לעגענדעסי ןןרער .היסטארישע שריפטן׳ (פאר װעלכע עס װערן אין עריקם בוך אפגעגעבן צװײ ספעציעלע קאפיטלעךזז) םיר םוזן דעריבער קארעגירן עריקס באהויפטונג װעגן דעם .גאנג דורך דעם ג א נ צ ן שטח פון דער עלטערער ײדישער ליטעראטור־ און אונסערשסרײכן, אז דער שסח, דורך װעלכן ער פירט דעם לעזער, נעמט ארום נישט אלע, נײערט אײניקע געביטן פון דעד ליטעראטור. און בכדי גערעכט צו זײן, מוז אויך באסאנט װערן, אז די געביסן, דורך װעלכע ער מאכט דעם ,םינטעטישן גאננ׳ (װאס איז דאס פאר א םדאזעז א גאנג קןןן זײן א גלײכער אדער א קרומער: אבער