Literarishe bleter · 1928-03-09 · 10 (9.3.1928) · p. Seite 205

(201) סוזא ליסןרןוישע נלןסןר 201 קריטיהי - רעצענזיעסי ביבליאגראפיע*-כראניה* װאס מען שרײבט װעגן ביכער. מ-ישזג״ד׳ זהצ§!פ2 פין די צענטראיע סאגריקן, און הגם אין אלגעםײנעם איז ער װײט פון גאוה, דאך לןןזט ער נישט אויס קײןנעלעגנהײס עובא• ריםען זיך םים זײנע;ןרגאניזאטןןרישע א-ן סעכנישע אײגפאלן. סןןרד האלט אײך נישס, דעם נאסט אין באזוכער זײנעם, סאר א טעכניקער םין פאך אין לאזס זיך אינערגעץ נישט ארײן אין טעכ• נישע דעטאלן... אגב װיל ער גארנישט, אז איר זאלט גו ניט זיך ארײנקוקן אין די װא־שסאטן, באזונדערס לאזס ער אײך נישט עי צי די ארבעסער. ער דערגײלט אײך אלײן אלץ, װאם איר דארםט װיםן װענן זײ, אין דער עיקר איז בײ אים נארנישט די םאבריק. אביסל זיך דורכגעשםאעירט פיס אײך איבער די װארשטאטן, סאר• שיט ער אײך מיט די גראנדיעזע ססאסיםטיקעם םון די באטרעםנ• דיקע אוםזאבן און נלײך פארסירט ער מיט אײך א לענגערן שםו• עם אויף אן אלגעכײנער סעםע. איגם איז ער נישט קארג אויף װערסער. ער רעדט ארײן אין אײך, װיסיל ער קען, ער װיל אײך דורכאויס איבערעײגן. אז ער, פארד, און נאר ער אלײן הײכט דעם ריכסיקן װעג אויף בו םירן די פאלקסװירטשאפט און אויף בו םאכן דאם לעבי אויף דער ערד גוט און גליקלעך. ער איז גאר א םילאזאף ם)}־דם לעבנס־םילןןזןןםיע איז אײנפאך און קלאר. ארבעס און ארבעטסמעגלעכקײםן איז םאראן אויף דער װעלט איבער און איבערנענינ. די ברה איז נאר, װאס אומעטום האבן א דעה סינאנ• םיסטן און •אליסיקער, װעלכע סארשטײען זיך נישס אויף ירןזדוק- ביע.׳ װאלםןיאלע אונטערנעסער זיך נעסירט אזוי, װי ער, פארד, װאלט די ערד לאנג געװען אגן-עדן. װאס זענען די פרינביפן, אן װעלכע ער האט זיך געהאלסןז נישט טראכטן װענן םארדינסטן, נןןר דינען דעם כלל, ששעלן זיך װאס-קלענערע סארדינסטן, כסדר ןןן אויםהער םארביליקערן די •ראדויקביע און באלן גוטע ארבעטם• לוינעןו סארפלײבן די װעלט םיס מעכאנישעריקראסט אין דער געשסאלט םון אױטאש און מראקסארן און א וי אר.ם שסעלן אין דינםט םון דער״םענטשהײט אופבאליקע םעכאנישע קנעכם, די פארביליקסע סראדוקזיע װעמ םון זיך אלײן שבײגערן די נאכ־ םדאנע, דער הויכער ארבעכסלוין װעט םארװאנדלען די ארבעסער אין דירעקסע סארבױיכער פון דער םחורה, װאם זיי ארבעסן-אוים, און די פרןןדוקביע װעט א דאנק דעם װײטער װאקסןו איױ אײנ• םאך םארענסםערס פןןרד די הארבע םראגע םון ארבעם און קאפי• טאל, אין אין עסלעכע סארבײאיקע באםערקינגען מאכט ער אװעק פיס דער האנס אי די קאפיטאליםםן, װאס װילן נישט םארשסײן זײער ראלע סון שליחי־ביבור, אי די א־בעסער-םירער, װאס דרײ• ען דעם קא• די ארבעטער םיט ארנאנױאביעס און אידעאלן. סאר- סיק געװארן םיס דער סאביאלער' םראנע װערט סארד נאך מעיער תקיף בײ ױך און זאגט א ברײסע דעה װעגן װאס נאר איר װילט: װעגן םלח*ה און אינסערנאביאנאלע באבױנגען״חעגן דער בוקינםט םון לאנדװירסשאםט. װעגן סעכנישער דערבױננ אין בענדליקער אגדערע זאכן. דערבײ דערבײלס ער אײך װי ער, םארד, האט ארגאניזירט א שפיטאל םאר קראנקע לויס זײנעם אסיסטעם, װי ער האט זיך סארנופען םיט אפהיטן אלטערטימער און לאפער זענס איר סארמאטערס און געדריקט פון די סך ערנכטע *זאכן, דערבײלט ער אײך נאר א פעשה װי ער האס זיך םארינסערעסירט םיט סענץ אװ שארבעםן בו זיך א געזעלשאסמ און אײוגעאידנט פאי זײ םענץ לוים זײנעם, סארדם, ארעגולאמץ... איבריקנס סארפאטערט נישס סארד קײנםאל זײן נאסס, דאם חײסט־-דעם לעיער זײנעם. װי נאר ער זעט, אז ער איז בו װײס םארקראכן פיס זײנע דרשות נעםט ער אויף די װאנדעױנג איבער די סאנריקן. דער באװכער; רער לעוער,' כאפם אפ דעם אסעם סון די •רןןבלעםען און װערט םארגאשט, ןןנקוקנדיק דאס װירקלײך פאףץ־ — ךעי לימעראט י האנרי $6רד—*םײן לינז ארן א1י*םי״״-הער $6רד-,דער הײנס אין ד*ר םןרנן״ *) יןן, דאם איז דער זעלביקער פארד. דער גרעםטער אויסןן* באביל״םאבריקאנט אין דער װעלם, דער פינאנםיסט םון א ברײסער אנטיםעםיטישער העבע, ער האם עס אננעשריבן די בװײ ןןנגע• רופענע ביכער. םען פורםלם אפילו, אז פארדם סעקרעםאר אדער כעקרעטארן זאלן אים ה$בן געװען בײהילםיק בײ דער ארבעס, אויסן שעסבלאט סון בװײםן בוך איז בשירוש אנגעגעבן די סאםיליע פון דזם םיטפארםאםער, נןןר עם לױגם נישט זיך בו גריבלען דערין. װער װײסט, װיםיל אנדערע באריםטע םענטשן זענען אנגע• קוםען בו זײסיקער הילף בײם סארסאסן זײערע אויסאביאנראפיעם. א סך װיכטיקער איז בו םארנאטירן, אז םןןרדס ביכער הןןבן געםו• נען פיליןןנען לעזער םון בײדע זײטן אקעאן, און אז ארום זײ האס זיך געשאפן אגאנבע ליםעראטור. עם איז באקאנס, אז םארד, דער באזיבער פון דער גרעס• סער אויםאםאביל אונסערנעמונג אין דער װעלט, שסאםס שון נישס־סארמענלעכע עלטערן און האם זיך אלײן דערשלאנן בו זײן סארפעגן. די לעבנםנעשיכסע םון אזא אויפגעקוםענעם םיליארדער כיז באזיבן א בוביוננס־קראםם סארן םאסנלעזער. עם לאקם דער ניאנץ םון די םיליןןנען און פיליארדן, און עס װילט זיך ארײנ• קוקן הינטערן םןרהאנג און שםירן דעם ןןסעם שון דער לעבנם• קאריערע, װעלכע איז נעקרוינט םיט אזא אוים־רגעװײנלעכן כאטעריעלן ערפןןלג. װער עס זוכט אין םןןרדם ביכער אזא םין ױיסןןביןןגראסיע, װעט זײן אנטוישט. עס איז גענונ ארײנבוקוקן יין .אינהאלס*, כדי בו זען, אז סארד פײנט עסעס אנדערש. נאך עכלעכע אויטאביאגראפישע קאפיסלען, ק סען ברײטע אלנעפײנע סעכען: ״םאשינען און פענטשן*, ״סארױאם נישט מאכן שסענדיק נוטע געשעשסן*, ״בו װאם זײן ארעם״, ״בו װןןס דארף םען עדזה*, ״בוריק בו לאנדװירטשאםם*, ״אוים םארשװענדערײ*, ,בוגרײסונג בום לעבי*, ״װי אזוי םירן די אײזנבאנוױרטשאםס*, ״די לושט״, ״גלײכנעװיכס אין לעבן״, ״די עשירות סון די סעלקער״ א. א. װ. דא קענען זיך די םײנונגען םין די לײענער סײלן. אנדערע װעלן זיך נאך מערער אנכאטן אן די בידער, כדי בו נעסינען אין זײ א סארענטשערונג םון די לעבנססראנן און יזכ־ גאר א רעבעפס, װי אזוי רײך בו װערן, אנדערע װעלן איועקיײגן די װערק אן א זײם, םײנם האבנדיק אזעלכע אבםטראקטע ״קײ־ת, און בײדע װעלן האבן נישט געסראסן. סארדם מאניר בו שרײבן םאכס זײן ביך אײגנארםיק, און עס אױ שװער בו געסינען בװישן די אנגענוםענע רובריקו יענע, יאש אין איר דארף םען ארײנרעכענע, זײנע בײדע ביכער. סוף• -י■-־׳ זענען דאם װערק נישט םון א ליטעראט, נאר םאקע םון 5אי״ן שטעלט זיך סאר, אז איר זענס געקופען בו םארדן בו• נאס־ו אין ער האט אװעקנעװארסן אלע זײנע געשעםטן און האט זיו נעלאזט םיט״אײך איבער*זײנע םאבריקן און װארשטאטן. ער יי־יז־- אײך די חדושים, װאס ער האס אויסגעטון, אין ברענגט יייך אלס אילוםטראביע דאסן װענן דעם אמאליקז בושסאנד פץ יעי ",ינטערנעמוננ, װען זי איז נעװען נאך גאר קלײן. ער שיל• דזי־ אײך יענע בװײגן םין דעי אונטערנעםונג, װעלכע ליגן װײס *) יןס!ײ־םונ 1יך 1י1ים *ין יעי 1927. בייוע וויי אננליע. םיי ז׳:י -ן־1נס *יבסרזיוניננען •ייח י-סו אײ ריםיש, סין!רסםי יוירק—*ייך *״1 *'־ייי*. *ץ ר1:ז;-:ו*־נ*ני זעננן *יו־ס *זי*כנ ווינערזמיננין *ין ײ ״,י•׳ 'ייין *ײנס *ץ םיוכה-**רי*נ.