Literarishe bleter · 1928-03-09 · 10 (9.3.1928) · p. Seite 199

199 ליסורוריון נלעםער (201) 10 זא די מעשה איז ןןבער נישס אזוי, — אין ן*לע דרײ זאכן שסיםען נישס םיס דער װירקלעכקײס. ןןס הןןבן מיר אלײן געזען דעם .קול מבשר׳ סון יןזר 1869 (נום׳ 22, יום ה׳ בי תמוז וזרכ׳ט. 29/10 םאי) און אויף דער זײס 248 צום םוף סון ארטיקל .יודישע ביבייןן• גראםיע׳ לײענען םיר םאלגנדע רעגענזיע שװארץ אויף װײס: .די ױדענע. םארשײדענע געדיכטע און טעאטער. אין םרןןםס ײרישן פון אברהם גאלדפאדען (דער מחבר םון .ױ• דעלע׳). ה׳ גןןלדםאדען איז שוין גענוג באקאנם דעם ײדיש• לעזנדן פובליקום. זײנע געדיכטע זענען מײםטנם קליגנד, סון םןןלקסלעבן געגריםן און זײער אונטערהאלםנד. אויך דןןם טע• אטער ,די מומע םןןםיע׳ אין יראזא איז אויך שען, דער^ײ םראכםםול ןןםגעדרוקס מיטא ליטןןגראםיש בילד םון א ײדענע אויף דעם טיטל־בלאט. בו קריגן בײם מחבר, אים הויזע קלינג, סרובקי גאם״. די .מוםע םןןסיע׳ איז, בכן, ןזפגעדרוקט אין דער ״ױדענע׳, װעלכע מען הןןט געקענט קויםן בײ אברהם גןןלד• םאדען אין שטוב, אין ןןדעס, װו ער הןןט דעמןןלט געװוינס. דער רעגענזענם טיטולירט גןןלדפאדענען אלם מחבר םון .ױדעלע״. דןןם איז די זאמלונג םון גןןלדסאדענם ײדישע םאלקס• לידער, װעלכע איז דערשינען אין יאר 1866. .די ױדענע״ (און במילא אויך די ,מומע סאסיע׳) איז, — װי סיװערט געזןןגס אין ,קול םבשר״, — ,ערשט הי דער• שינען אין דער טיפאגראםיע ל. ניטשע אין ןןדעס׳. דןןס איז די זעלבע דרוקערײ. װו סיהאם זיך געדרוקט דער .קול מבשר׳. און װיבאלד, אז די ,םומע סןןםיע׳ איז געװען אפגע• דרוקט אין יןןר 1896, הןןט זי שוין זיכער נישט געקענם ערשט ןןנגעשריבן װערן אין יןןר 1876... דערבײ איז נדאי גו םארגײכענען, אז דער באקאנטער ליטעראטור־םןןרשער א. גורשטײן, ליטעראטיר״קריטיקער ג. אוים־ לענדער (גוזאמען םים אורי םינקעל) און אנדערע םןןרשער אין רוסלאנד הןןבן -(לויט די גיטאטן םון נחמן מײזיל, װןןס זענען געבראכט אין די ,ליס. בלעטערי, גןןלדסאדען-נומער 95 6/) אין זײערע ארבעסן װעגן גאלדסאדען שוין אויך םעסס• געשטעלט די םאקטן און א. גורשםײן רעדט אםילו דירעקס װעגן דעם .נישט דערלןןזבארן טעות׳ םון ד-ר י. שאגקי• און אומזיםט הןס ד׳ר שאגקי אזוינע טענות גו װינערן און גןןרינען. װײזס אויס. אז ד״ר שאגקי אלײן הוןס אויך נישט געזען .די ױדענעי, װײל װען נישס, װןןלס ער דןןך דןןרם דערװוסט זיך װעגן דער .מומע סוןסיע׳... םארלאג ב. קלעגקין, װארשע ז ל מ ן ר י י ז ע ן ל ע ס ם י ס א ן פח ועו ״ושעו דיםעראםור, פחוסע אח פייאיאגז ערשטער באנד (א-י) םרײל 21 גילדן צװײטער באנד (ב-0) סרײז 21 גילדן .•2 וז1ע\16סא ,•׳ױ<2םזם^ ,'1ז6ו1ס,׳83״ £ארלאג נ. קלעגקלן םאקסים נארקי מייז הינדהײט םר״ז 4.40 גילדן אדרע■: ם2 1ז1*6|#(ח 8״\8ז5ז*ע\ ,'־ח116:>׳נ8. גװישן די העברעאישע ׳•.עםײאיםטן׳ םעלט א ח ד •ה ע ם, גװישן די ײדישע - סעלט ד׳ר ח י י ם ז ש י ט ל ןן װ ם ק י. םארװןןסז האט דען דער םעמןןריאל דערםןןנט אין די געהעריקע ערטער און אויף די באטרעםנדע געביטן עפעם אנדערע אזוינע שרײבער, װוןס קענען זיך מיט זײ םארגלײכן און הןןבן אזױ• פיל רעכט דערמןןנט גו װערן װי זײז גװישן די םילןןלןןגן םעלט בער בזןרןןכןןװ. װידער אםןןל םארװןןסז עפעם א סך נעםען האט דער סעםןןריאל דןן געקענט ןןנרוסןז און גװישן די טעאטער־קריטיקער םעלם ד ׳ ר א. ם ו ק דוני. הןןט ער םאקי גןןרנישס געשריבן אזוינם װעגן ײדישן טעאסער און קען ער אםשר װײניקער פאררעכנט װערן גװישן די .עסײאיסטן׳ װי די איבעריקע סןןר נעםען, װןןם דער םע• מןןײאל דערמןןנם דןןרסז אז מיר האלסן שױן דערבײ, דארף מען אױך סרעגן, םארװןןס סעלן י. ד. בערקןןװיטש, א. ליעסין, ר׳ מרדכילע, משה ססאװסקי. רחל סײגנבערג, מלך ראװיםש, נ. אױםלעגדער, ם. לאכןןװער, נחמן מײזיל, ד-ר י. קןןראלניק, ש. ל. גיטרןןן. און םארװןןס םעלט ד׳ר נתן בירנבויםז סרןןם. םישל שניאורםןןןז 2. אין דעם .גוןלדםאדען־בוך• (ארױסגעגעבן םון דעם ײדישן טעאטער־םוזײ, נױ־יןןרק. יאנואר 1926) געפינען םיר א גרויסע ביבליןןנראםישע ארבעם םון ד׳ר יעקב שאגקי װעגן אברהם גןןלדםאדען און זײנע װערק (זײטן 80 - 96), װעלכע נעמט ארום 50 נוםערן טעאטער-שטיק, 46 נומערן לידער, ארסיקלען און קןןרעססןןנדענגיעס, 6 נוםערן לידער געװידמעט גןןלדםאדענען, 14 נוםערן ביןןגראסיעס און אויטןןביןןגראםיעס םון נןןלדפא• דענען, 68 נומערן זכרונות, ארטיקלען, ערשטע רעגענזיעס, קריטישע אפשאגונגען (אויף רוסיש, פויליש, ײדיש, העברעיש), 24 נוםערן אנןןניםען מאטעריאל און 24 נומערן םאסעריאלן אין םרעמדע שפראכן (דערהויפט אין דײסש און ענגליש), בםך-הכל 232 נומערן. אין דער דןןזיקער ביבליןןגראפיע װילן סיר םארריכטן אן .אינסערעסאנטן׳ טעות. זי הױבם זיך ןןן (ז. 80) םיס םןןלגנדע גװײ נוםערן: .1) גװײ שכנות, א דיאלןןג געדרוקט אין ,די ױדענעי 1869. בײ װינער (236) און גןןרין (1,151) איז נישט ריכטיק ןןנגעגעבן, אז די .גװײ שכנות׳ זענען געװען געדרוקט אין יןןר 1872. בײדע שרײבער הןןבן נישט געזען די אויםגאבע םון 1869 און הןןבן דעריבער ןןנגענומען די אויםגאבע םון 1872 םאר די ערשטע בכלל. די .גװײ שכנות• הןןט םיניקעס איבער• געדרוקט אין זײערע בלעםער (ימים־נוראים 1906)'. און װײטער: .2) די םומע םןןסיע. ןןגגעשריבן און אױפנעםירט ';ז) גום ערשטן מןןל אין 1876. נישט געדרוקט׳. אלזא, ד״ר שאגקי גװײפלם גןןר, גי איז די םוםע סןן• םיעי אויםגעםירט, ןןבער עראיז זיכער,אז זיאיז נ י ש ט ג ע ד ר ו ק ט. םון דער ערשטער נןןסיץ, װידער, קען םען דרינגן, אז ד׳ר שאגקי הןןט, להיסך גו װינערן און גןןרינען, א ל ײ ן ג ע ז ע ן ,ד י י ו ד ע נ ע״, װןןם הןןט אים געגעבן די מעגלעכקײט גו םארריכטן זײערע גרײזן. און, דריטנס, פאר• זיכערס ד׳ר שאגקי קאטעגןןריש, אז די .מוםע םןןםיע׳, װעלכע איז נישם געדרוקט, איז ןןנגעשריבןגעװןןרןאין י ןן ר 1876.