Literarishe bleter · 1928-03-09 · 10 (9.3.1928) · p. Seite 198

(201) 10 זא ליטערארישע בלעטער 198 איך דערזיײל אים װעגן די ױנגע ײדישן םןןרשער רחל װישניגער, סעגליץ, ד*ר קאדל שװארץ, אאלא־ ב א ן. זײן נאמען װערט דערמןןנס מיט רעםפעקט. דאם םרײט אים. איך דערבײל אים װעגן דער ױננער קינסטלער״גענערא• ביע פון פוילן. װעגן ײדישן װיםנשאםסלעכן אינססיטום. װעגן דער ײדישער קונםט-געזעלשאפט. עס אינטערעםירט אים. ער איז םיט פוילן םארבונדן. ער האם געלײענט אין דער קרן• קאװער אוניװערזיטעס, ןןבער דײםש. ער םארשטײט פויליש, אבער ענטסערן איז אים שוין שװער. ער שםאמט אלײן םון פוילן, פון הינטער קראקע. םים 45 יאר בוריק איז ער נןך געװען װעבער. ער איז אויסאדידאקס. איך םוז נןןך דערםןןנען—לםען האמת—בום סוף, אז םסזשי• גןןװסקי געהער נישט בו דעם טיפ זיסלעכע םילאסעםיםן. אפןן• לןןגעטן. ערשט נישט לאנג איז ער שארף ארױסגעטרעסן געגן די ײדישע םלאסער׳קעפ סון אױבערםלעכלעכן עקספרעםיןןניזם, ןןן א גרינדלעכן באזיס... ער איז ןןביעקטיװער םןןרשער. אויב ער רעדס מיט א זיכערקײט װעגן דער עקזיםםענץ םון א ײדי• שער קונסט, פון די עלטםטע בײטן ביז דער געגנװארט,—אז עם איז דןן א דאנקבארער װעג םאר םןןרשונג, — זענען עם םאסגעבנדע װערטער. 1 יזאיך דערבײל אים בום סוף, אז םיר איז געלונגען בו אנס• דעקן א ײדישן שניבער און מאלער םון 18־טן יארהונדערם, — א פריםיסיװן שול׳בױער. טטזשיגןןװסקי איז זײער םארינסערע• םירם. ער בעס אויםנאםעם פארן װינער קונםם־היםסןןרישן אינ• םסיטוט. זײער מעגלעך,—פארענדיקט ער,—אז דער דןןזיקער אומבאקאנטער ײדישער פרימיטיװיםט איז םון גרױם װיכסיקײס, און ער װעט נאך ארײנקוםען אין םײן ארבעט איבער ײדישער קונסס,? װןןס איך פארשפרעך אײך בײ דער ערשסער םעגלעכ• קײט בו שרײבן. ע נ ד י ס נןןםיבן) י ט / ו ו י ל נ ע דורכגעלאזן ןןדער םארגעסן. םיר װילן רעק נישט װעגן די, װאם דער םעםאריאל דערמאנט יןו, נאר װעגן די, װןןם דער םעמאריאל דערםאנט נישס. אויםטײלנדיק די גרונד-נעמען, אויף װעלכע אונזער לי• טעדאטור האלס זיך, װאלםן םיר געקענט אויף יעדע 10 נעםען, װאס זענען געבראכס אין מעםאריאל, גאנץ דרײםם ברענגען נאך אנדערע 20, װאם זענען דורכנעלאזן אין םעםןןריאל און װאס האבן ןןבער דיזעלבע רעכט דארט בו סיגורירן. און פיר האבן זיך סאקי סארבײכנט 57 אזוינע דורכגעלןןזענע נעפען פון אלע פעריאדן פון אונזער ליטעראטור, םון 18־סן יןןרהונ• הונדערט, השכלה־עפןןכע, רענעסאנס, נײע און נײעסםע בײס, װי םקומס אוים לויטן םדר םון מעמןןריאל. דןןם װןןלס שוין אונז אפער םארםירס בו װײם און ס׳װאלט שוין אםשר גיכער אויסגעקוםען איבערבושרײבן געװיםע םײלן םוןן פעםןןריאל, װןןס איז שױן איבט לכל הדעות א שםארק פארשפעםיקסע זאך: ןןבער עטלעכע נישט דערמןןנטע נעםען װילן םיר דןןך רעװאנזשירן... הןןםנונגען. ער איז אװעק קײן ארץ־ישראל, געװןןרן ערד• ארפעטער, בוליב זײן געזונט-בושטאנד איז ער איבט אן ענג• לישער באאמטער. עם איז א שאד. פען דארף דןןך ה א ב ן א ז ו י ם י ל א ײ ג ע נ ע ם פאטריןןטיזם אין די שפורן םון דער קונסם בו זוכן דעם ײ ד י ש ן ג ײ ם ט . דער װעג איז נישט דװקא סון ארץ־ישראל. עם איז נויםיק ןןנבוהויבן פון א איראן װי איך האב שוין אין מײנע ביכער געװיזן. אין ןןנהויב סון ײדישן גלות. אין בבל. דער ײדישער גײסס הןןט זיכער געלאזט שפורן. אבער אויך די געגנװארם איז וױכטיק. די ײדישע האלץ״שולן אין פױלן. זײ זענען דןןך אײגנארטיקע דענקסעלער, מען דארף דאך סעסס• שטעלן, אויב דאם זענען ״קירכך. ןןדער ,שולן/ זײ זענען זיכער שולן. און דאן נןןך א םראגע. אויב די איבטיקע קונםט האם א ײדישן חותם. איר זןןגט, אז די ײדישע אײגנארט איז דער ליריזם איזראעלס, לעװיטאן. נײן דער ליריזם איז גיכער אין דער ליםעראסור. איך זע אין דער ״דישער קונםס א גע• װיםן רעאליזם. אזוי בײ ליפערםאן. דאן דער ןןנטײל םון ײדן אין עקססרעםיאניזם. עס איז דןןך דןן א בוזאמענהאנג. עם איז דןןך דא א װעג סון סןןרשונג. לײדער. װי װײניק ײדן םארשסײען עם אלײן. איך האב נאך געקןןנט דעם רום סטאםןןװ.—ער לעבט נישס מער — ער הןןט געםארשס די זאכן. איך האב אײניקע מןןל גערעדס מיט פרןןפ. םעםיועל קרויז —לײםער םון ײדישן אינסטיםוט אין װין. ער פארשס נישט. מײנער א שילער, א ײד, האט באקוםען א סטי• פענדיע סון םאנדאר װאלף פון אײזנשסאט, װעלכער האס א רײ כע ביבליאטעק. נןןר םײן ײדישער שילער, װןןם באקומס א ײדי• שע סטיפענדיע, פןןרשם אלגעפײנע, לאנגאויסגעסארשטע זאכן. און א שןןד. ב ע ט ר (קורבע מ ש דז ש א ל־, 1. דער ײדישער פען״קלוב מיםן בענטר אין װילנע איז םאררעגיםטרירט געװןןרן אין די ביכער םון דער לןןנדןןנער בענטראלע. מיט דעם דןןזיקן אקס איז.$ אנטגילטיק םארװירק• לעכס געװןןרן דןןס ארײננעםען די ײדישע שריםטשטעלער אין דעם אלװעלטלעכן פ. ע. נ..פארבאנד. םען קןןן זיך שויך שוין, אלזןן, רויק אוםקערן םים א ביםל ,קריטיק׳ בו דעם איבט שױן ,היםטאריש״-געװארענעם מעםןןריאל, װאם דער ליםעראטן-קלוב פײם פאראײן םון די ײדישע ליטעראסן און זשורנאליסטן אין װארשע הןןט םארגע• לײגט דעם אלװעלטלעכן פען-קאננרעם אין בערלין דעם 16—20 פאי 1926 (ז. .װארשעװער שריםםן* 1926—1927). נישט בארירנדיק דעם עבם-אינהאלט פון אױבנןןנגערוםע• נעם. אגב זײער װארעםען און ערטערװײז פאטעטישן. םעםאר־ יאל, װילן םיר דא פארבײכענען בלויז אײניקע נעםען פון אונ• זערע שריסםשטעלער (דער מעםןןריאל רעדס גלײכבײטיק װעגן דעי העברעישער און ײדישער ליטעראטור). װןןם •ידער מע• פעמןןריאל הןס אױף א םערקװירדיק׳אוםםארשטענדלעכן אוםן