Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 189

189 ליסװוויסו נלןסזו (200) 9 זא די זון היןס זיך גענופען זעען. #רום אים איז געװען שטיל— אױף עו םארשסארקן און ארגוםענסירן אט די טעזע, ןןדער די שטילקײם םון א בית-עולם, װען םען פארשיט א םרישן קבר|15לכתחילה םאלשע, אדער א פועל־ױעא סון טעםפקײט און םשוטער פיםםארשםײונג. אגב, איז דער גאנצער באגריף: ״קינסטלע• רישע אידעע״ א םארדעכסיקער אלם אזעלכער. ס׳א־ז דאך אינ■ סערעםאנט, אז כםעט אלע ביזאיצטיקע דעפיניציעם סון דעפדא• זיקן באגריף זענען אזוי אנגעבלאזן און אויסנעבלאזן, אז אםאל םאלט אײך אײן: צי םײנט פען באפת קינםטלערישע אידעע, אדער םײנס םען פשוש: קינסטלערישע ם א ר םז קײן עולה נישט, אבסאלוט קײן עולה נישס, װען א קינסם• לער שרײבם טאקע אן א זאך פיט א בולםער א -פריארי - אידעע. נישט נאר עס שאדט נישט זײן קונםט, זײן פלאםטיק," זײן בילד• װירטואזיטעט, נאר אדרבא: עם שטרײכסנאך אונטער דאס פלאס• סישע, באלעבש עס אץ — דער עיקר — גיט דעם װערק אלגעפײן־םענםשלעכע גילטיקײס. א בולסער בײשפיל דערםאר איז אפאסאשום ,לינטשערײ־־. נאכאפאל: עס שאדט לחלוסין נישט, 'װען פלאסטיק גײס פאראלעל םיט א• פריארי אידעע. נאר צוגעבן דארף םען דא, אז נאך א העכערע פדרגה איז, װען פלאםסיק גיסט זיך אזוי״ רעשסלאז צענויף פיט א-פריארי-אידעע, אז עס װערט פון דעם זיװג געבוירן דאם א ב םטראקטע בילד, דאם הײסט: דער סיםבאל. בײ אפאטאשון קענען אין דעם סרט דינען םאר א פוסטער אז״עלכע נאװעלן״ װי דער אויבנדערפאנםער ״פשומד׳. אהרן צײטלין א בריװ איז רעד&קציע ,בלןטל' םין ק׳ה םונקאםש, דעם חשיבן רןדאזנין! אין דעם קל־ינששןטלריקן ״דישן ,םפלקסב־יוט*, זיזנט א־נער א ייננעדטפנטשיק, װאם דיםט זיך שטשק זױבןד <ע נאםען בלטון סגי נהוד!> אין םדאדיצירט םין זנלט 1, זניי■ טיאיטע אנטאלן אויף יידישע שר״בע־ אין זשורנאלוםםן. אין דעס ניםןר <ין 10 טןבריאר איז דע־ דאזיקןר טארשײן *רױם םיט גןם־נע שקרים און זלזיללם קענן די אינטןרנעחתםעטן און קענן דןם װינן־ םא־טרןטער םין א־ט־א, ה׳ םענענבלאט. םיר ה*בן נא- םירלעך נישט ביעה בו טירן * ■*לןםיק ם־ט אט דעם װלנקל*ירןדאק. טאר' ױן האבן באאױטטראנט ד*ם רןכטשוצביי־* טין דןר ■ראטעםיא. נןלן־ זשידנאליבטן.*רנ*ניזאציע .װינער טרןםע׳, *נצינןםען די נעהן- ריקן נןריכטלןנןשרלט קןגן דןם דןרםאנטן ה׳ זויבןר. םים דרך אדץ מ. ג ר א ס א. ם. ם ו ק ס װין, 18 פעברואר 1928 גילדז־לײט צעץ טויזנט גילדץ לטובת דעם ײרישן װיםנשאםסלעכן אינסטיטום רשימה 223 גילדן רשימות 722 םינםסע קומענדיקן נומער) די ערשטע םיר (גענוי די נעמען אין ם׳ה 945 גילדן גילדן 9.055 ״ עם םעלט צו 10.000 די פרײנד םונם ײדישן װיםנשאםסלעכן אינםסיטוט װערן געצעםן צואײלן פיט זײערע באשסײערוננען, װי אויך אויםםאנען בײ די חברים, װעםען זײ האבן ארויםגערוםן. און די יללות הענגען נאך אין דער לוםס. םון װאלד זענען אנגע סלױגן קראען, נעשסרײזט םיט צעעסנטע שנאבלען ארום דעם סליענדדיקן בערגל, געקראקעט און נעװארט, ס ׳ז אל או יס• געלאשן װערן. עס האס זיך געחערס א םארשטיקט ברוםע• רײ, װי די ערד װאלט ארויסגעלאזט די אײנגעזאסטע געשרײען און קולות. און די צלםים אויף דער סעםעטערי (בית-עולם) זענען געשטאנען םארםלאםסע אונסער דער סארגײענדיקער זון — דער• צײלט װעגן געקרײצטן גאס, װאס רופט צו זיך די שװאכע״. אײנגעהאלטן און אויםגעהאלטן, קלאסיש אין בױ און בילד— איז אט די גאנצע דערצײלונג געצײכנט, נישט געקוקט אויף אלע רעאליססישע דעטאלן, אין גרויסע, אצססראקט-אידעישע ליניעס. אפאטאשו שטעלט זיך אםילו נישט אפ סאד אלעגאריע. װען ער דארף דעם לײענער צוגרײטן צום טראנױם סץ אײביקן געראנגל צװישן שטארקע און שװאכע, קרײציקער און געקרײ• ציקשע, װו שטארק בלײבס נישט בלויז שטארק, נאר אויך ג ע ר ע כ ט, — לאזט ער דעם אלטן נעגער, בוקערסם זײדע, דער• צײלן דעם קלײנעם םרעד א םעשה, םארװאס א קאץ װאשם זיך םרום ארום נאכן אויססרעםן די צידנע פויז.״ װען אסאטאשו דארף בולט־םאכן די נאיװ-בלינדע סינס• טערקײם םון די, װאם לאזן זיך אויף דער יאגד נאכן נעגער, רעכנם ער זיך נישט פיטן באװוסטן רעצעפט, אז םען טאר נישט צוםיל אונסערשטרײכן, כדי נישס צו זינדיקן קעגן דער אבליגא• טארישער נישט״דערזאגטקײס, און ס׳ארט אים נישט צו לאזן אונז הערן אזא םין שםועס: — .װאס איז דא סאר א געשרײ,—האט זיך אײנער געםרענט. — דאם איז אזא פויגל! — א הירש שרײםו — נײן, דאם שרײט א נענער נאכן טויט! — א נעגער? — יא, נאכן טויס װאלנערם זיך א נעגער אום אין זוםפן און אץ װעלדער, ביז די נשםה װערט בײ אים װײם... -־אנעגער האט דען א נשסהו־ אז ם׳דארף — שםרײכט אסאסאשו אונטער. ער שטרײכט• אונטער מיט דער גאנצער נישט.דיסקרעםקײס פון א קינםטלער, װאס װיל ארויסברענגען נישם בלויז דאם סלאסטיש-םארביקע, נאר אויך דאם ל י נ ע א ל ע: די רײן-אידעישע, אוניװערסאלע, אלגע• פײן-מענסשלעכע זײט םון זײן װערק. דאם זעלבע איז פיםן שפועם צװישן דעם ײד און זײן אםעריקאניזירםן זון, װאם לאזט זיך אויך אויף דער בלוטיקער שםחה פונם לינטש. דא װערט אונסערגעשםראכן — אן שום היזק םאר דעם קינםסלעריש׳פלאסטישן גאנג םון דער דערצײלונג—די ײרישע נאצױנג צו רציחה־סרײד, צו א װעלם םון לינטשער און קרײציקער (.לינטשן א םענט ש ן איז בײ דיר גארגישטוי) כדי אונסערצושטרײכן די םדרגה 'םון הײליקײט, צו װעל• כער בוקערם דער נעגער דערגרײכט אין זײן לײטערונג םארן אוםקוםען אץ ם־יער, דערצײלם אפאטאשו, אז בוקערט ״האס גע• קוקס אויף א קלײן װערעםל, װאס איז געקראכן נעבן זײגע קני, עם אװעקגעשארט, װי ער װאלס םורא געהאט, פ ע ן ז א ל ע ם נישט צעטרעסן״. בוקערם, דער םענסש, װאם גײט סארברענם װערן לעבעדי• קערהײם, בעט דעם גלח, עד זאל אים לײענען, װי ם׳האם גע• קרײציקס יעזוסן. די אידעע םון דער זאך װערט צוגערוקט צו די אויגן, װערט נישט םארשטופס ערגעץ שעםעװדיק הינטער א בילדער• און םארבן־םאנםל, עס זאל זיך, חלילד״ נישס ארויסזען. םאראן אזוינע, װאס גלויבן, אז די — װי זײ רוםן עם — קיגםםלערישע אידעע (זײ אנערקענען דוקא קינםטלערישע אידעע, אנשםאם םענטשלעך־אוניװערםאלע אידעע דורך קונסם) דארף יײם אפתן קינםטלער ארויםקוםען םון זיך אץ םםילא, אדער — װי ם׳זאגס עם אויםן אינטעליגענסן-זשארגאן — ארוים• װאקסן אויף אנ׳ארגאנישן אוסן. ם׳איז אבער ארעםע פסײדא-םעטאסיזיק. װו-װו — אין דער קונסט זענען אזעלכע נםים גראד קײנםאל גישם געשען. פ׳ברענגט כלוםרשם בײשםילן, נאר גראד זענען די בײשםילן, װאם ם׳ברעגגט