Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 188

(200) 9 זא ליםערארישע בלעםע ר 188 קריטילו.- רעצענזיעס. ביבליאגר8פיע.-כראניפ. װאס מען שרײבט װעגן ביבער. דער סרעפדער האט נישם באםערקט,י'װי זײן שי8ל װיגס זיך, הויבט זיך, טראגט זיך םיסןשטראם, װען ם׳װאסער נעשװילט, קןןן זיך אנשלאגן ןןן די שםײנער, װןןס רײסן דך פון װאםער װי בערג. אין אז דןןם שיפל הןןט זיך אויםגעגלײכט םיטן םישערם, האט־־דער פרעםדער אויף אים ארויסגעלײגם א האנס: ] .— גוט, װאס דו האסט בטחון אין נאס• דער םישער האט זיך אומגעקוקס און קײנעם נישס געזען ארום זיך. א ליכטיקער שיםער הןןט זיך דורכגעטראנן איבערן װאסער. עס איז געװןןרן םיטאפאל שטיל — די שםילקײם, װןןס דארף עפעם געבוירן, עם האט אנגעהויבן טאגן׳. איר װעס פודה זײן: אזוי אפן סיםבאליםטיש װעט א גלאטי כשרער רעאליסט קײנפאל נישט פארענדיקן. מיט אזא םין װונדער• לעכן, מאיעסטעטיש־איבערערדישן אקארד װאלט אן אנדערער, חוץ אפאטאשון, זײנם א פראזעיזאך נישט אויסגעלאזס. נןיכסער: ס׳װאלט פאר אן אנדערן געװען איםנאסירלעך. סאר אן אנדערן, אבער נישט סאר אפאטאשון — דעם סרעגער םון גײםטיקײט אין דער ײדישער פראזע. כ׳האב אומיסטן איבערגעלאזט בום סוף די ערשםע זאך אינם בוך, די גרויםע דערצײלונג ״לינטשערײ׳. . זאל איך אםשר דא נעמען אויםרעכנען אײנס בײ אײנס, אויסן סקארבאװן אנאליסישן נוסח, די םעלות םון אס דעם ביבלישן װערק אפאטאשוסז אפאטאשוסקונסט נױםיקסזיך נישם אין דעם. איבעריקנס, דאם װארט איז געזאנט: ביבליש. אזױ װי אפאטאשו האט אנגעשריבן ״לינטשערײ׳ — שרײבן נאר גרױסע קמססלער. איך שטעל פיר םאר: װען א ס א ל ם ט א י זאל עם לײענען — ער װאלט, פײן איך, געקװאלן דערסון נעװיס נישט װײניקער, װי פון,*לםשל, םאפאםאנס ״םראנסוא;״. װאס איך בין דא. בנוגע .לינסשערײ״, אויםן, איז װידער• אםאל: אויםדעקן דעם גאננ םון דער אבססראקטער ליניע אין אפאטאשוס ברא־ע * אפאטאשו שילדערט א לינטש־געריכט פון א פארםער-הפון איבער *א םארזינדיקטן נעגער. בוקעדט, דער נעגער־ױנג, האס גענומען נקםה אן דעם װײסן םנושם, דעם בבועק םעקלור, װעל• כער האט פארנװאלטיקט זײן שװעסטער א.ין איז געבליבן אוםבא• שטראסט, אםילו ריכטער געװארן. געסירט םץ ברענענדיקן ברודעסװײטיק, םארשװעכט דער' שװארצער םעקלורס 14.יעריק םעכטערל. דער הפון םיטן שעריף בראש לאזט זיך אויף געיעג נאכן םארשװונדענעם נעגעסױנג. דער שעריף פאננס אים, װיל אים םארהיטן םאר דעם המונס זעלבסט-געריכם, אין דער לעצטער םינוט אבער רײסט דער הםון אים ארויס סון שעדיפס הענם. דער שעריף ליגט, צעסראטן. אויף צומארגנס קוםט־םאר די פאראד־עקזעקוציע םון די װײסע איבערן שװארצן. ם׳איז אן אויסא־דא־סע אין נוםח אםעריקע. בוקערס, דער גערעכםיקײם־זוכער, װערס לעבעדיקערהײט פארברענט אין נאמען םון אן אנדער גערעכטיקײס — די גערעכ• סיקײט סון די םנוולים. דער שװארצער ברענענדיקער רח שטארבס הײליק—אן אײנציקער שװארצער םאםין צװישן א באנדע װײםע געצנדינער. דער סוף: ״דער המון איז זיך פאנאנדערגעגאננען. ארום דעם צעברענטן םײער, װאס האט דך דא און דןןרס צעםלאקערס אויף א רגע אין געזונקען,* האבן זיך ױנגען ארוםנעדרײט, געשארם םים שטעקנס י אין אש, געזוכט םאר א זכר — װער א צאן, װער אן אפנעברענטן בײן, די קוםענדיקע דורות זאלן זען, אז זײערע םאסערס זענען געװען בראװע אמעריקאגער. אפאטאשוס רעאק־ייזם (רענד-בןמערקיננזן זוס ע.םן 1*נד 8ין י. בעזןםיםע תערע). לויטן םעטאד פון שרײבן איז י. אפאטאשו א בםירושער רעאליסם. םאר א נאטוראליםס צו*סובססעל און צו ליריש, בא• װעגט ער זיך, אין םלונ, אויף דעם באנרענעצטן רעאליסטישן שטח ער שילדערט. איז אבער אינטערעסאנט, אז אפאטאשו םײלס זיך אויס פון דעם געװענלעכן מין רעאליםטן םיט עפעס א בא- זונדערער אבסטראקטער ליניע, װאס כאראקסעריזירט אים אלס קינסטלער. צופיל פארםאגס ער ג ײ ם ם י ק ײ ט, אז ם׳זאל לויערן אויף אים די ספנה פארלוירן צו נײן אין בלויזן שילדערן. כ׳האב דא נישט בדעה צי רעדן װענן די גרויםע װערק :ײנע — ."פוילישע װעלרער* אדער .1863". כ׳נעם דא גראד נאװעלן, פשוטע נאװעלן. ס׳ליגט פאר םיר באנד ¥ פון אפאטא• שוס געזאפלטע װערק *). לײען איך — און באםערק: דאס אב- םטראקט-אידעישע — נישט נאסװאס עס ציטערט דא אופעטום, װי א שמײכל אויף ליפן, נאר ם׳װערט אויך אםט א נטערגעשטראכן םיט דער גאנצער םרײקײט פון א קינססלער. לײענסט בלאט נאך בלאס, — דאכט זיך: טיפישער רעא• ליזם. אױםאמאל אבער "בליאםקען־דורך שורות, װאס דערלאנגען אן עפן האריזאנטן. ם׳טויכט עפעם אפער פין דער זײט, װי דער שטאלענער גלאנץ סון א סײכס רוקן — און ציס באלד אפ. די דערצײלונג קוםט על-פי-רוב נארםאל צים גםר, נאר דו םילםט, אז ערגעץ האט דא געבליאכקעט. לײענסט, לאסיר זאנן, אסקיצע: .קארל םארקס״. אםעשה םיט א נױ-יארקער ביזנעספאן מיסטער העלער, אן עקס־סאציא- ליסט, װאם לײדס פון םאציאליםט שן נעװיסנביסן. סיפיש״רעא• ליםסיש. נאר אז די לײענסס איבער ביז צום סוף, פאלט דיר גאר אײן, אז יענץ בילד םין קארל םארקס, װאם אט דער םיססער העלער קוקס ארויף צו אים אין םינוטן סון םארלוירנקײט, איז נישט אזוי דאם בילד פון קארל םארקםן, װי דאס בילד םון מים• טער העלערם געװיסן-פײן אין זײן ײדישער בענקשאםט נאך ױשר. אן אנדער נאװעלע: .דער משוםד*. װידער א פעשה םיט געװיסנביסן. א םשומד, א פישער, װאס זײן זון, דער שײגעץ, סילט א ביטול צו אים, װאפ די שכנים זײנע םון דארף היטן זײנע סריט, גלויבן, אז איבער' זײן באהאלטענער ײדישקײט םאלן די בהמות, װילן אונסערצינדן זײן הױז, בונטעװען זיך און לויערן אויף זײן לעבו. אין דער לעצסער מינוט, פילנדיק, אז ער װערס נעזוכם, ראטעװעס ער זיך אין א שיפל און קריגס זיך ארוים םון גוישקע הענט. דאכט זיך — װאס? נישס םער װי אכעםע. אבער םאדנע װערס אײך אױםן הארץ, אויב איר וענט א ניכסערער װירקלעכקײטס■ מאפין, װען איר בלײבט שטײן צום סוף פאר אזא םין אוםגעריכטן םינאל: ״דער שיםער האט זיך אויסזעגלײכט. ער איז געשסאנעןאין םיסן שיםל, געמאססן* ס׳װאסער, געארבלט פיטן דרןנג װי פיס װיאסלעס. םיס סרײד האס ער זיך דערװײטערס םון דארף, נישט געזען םער די שיםלעך,*װאם יאגן זיך נאך אים. פונם באגינען, װאס״ הא״ט זיך געשניטן א םלאםיקער םון װאסעד ארויס, איז ארוים״נעשװוםען א שיפל. א הויכער ױנגערםאן םיט װײכע, טיפע אויגו, װאם ם׳װילט זיך קוקן אין זײ, איז גע• שטאנען אין מיטן שיםל אן װיאסלעס. י״ *י*ס9*י — לינס**רײ אין >נד דע^נײלינגען #*רלןג נ. קלעזקין׳ 1927.