Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 187

187 ליװװו ייע לװװו (200) 9 זא געםאלן אין אזעלכע נישט״געניטע הענט. דער מחבר איז לגמרי נישט בוגעגרײט צו אזא טעמע, א דילעטאנט ביז גאר. סיאיז װײניק דורכגולײענען בװײ-דרײ ביכער װעגן םאלקלאר און גענויםשטיקעװען לויטן מוסטער. װעלכן מען האט דארט גע■ םונען, דעם געזאמלטן םןןלקלןןריסטישן מאטעריאל. בכדי בו קןןנען װי געהעריק באארבעטן אזא טעמע, װי דער טויט לויט דער באנעמונג םונם םאלקם׳מענטש, מוז מען פארמאגן א גע• העריקע רעליגיעז פילאזאפישע און רעליגיעז־געשיכטלעכע צי• גרײטונג און דערםון איז בײ חױתן נישט *ו מערקן קײן שפור. ער פארשסײט נישט דעם זין םון די מאטעריאלן און ער קײטלם זײ צענויף רײן-סכעמאטיש, אן אן אינערלעכן צו• זאמענבונד. ער האס אין די הענט ממש בריליאנטן און ער באהאנרלס זײ ערגער, װי גלעזלעך... [אפשר װעט זיך דער ױנגערמאן נאך װען ם־איז אומקערן גו דער טעמע, איז מײן עצה, ער זאל םריער דורכקנעלן םיל װײניקער אזעלכע גרונד■ זעצלעכע װערק, װי ל ע װ י ב ר י ה ל ס : דאס דענקען פון נאסורפעלקער (1921), ע. סאפסערס: געבורט. הזןכצײט אונד טאד (1911), האנם נאומאן: פרימיטיװע געמײנשאפטס• קולסור (1921), ר. רײכהארדט: געבורט, האכצײט אונד טזןד (1913), א. ש ר א ד ע ר : טאטענהןןכצײס (1904)1. בעסער שוין געװןן ארויסצוגעבן דאס געזאמלטע מאטעריאל — װי רוישטאף. א סך בעסער איז אויסגעפאלן די ארבעט םון צ ב י ש פ י ר ן: די ראלע םון נעמען אין אונזער מאמע־לשון. די טעמע איז נישס קײן נײע און א סך פרטים זענען שוין פון םריער באװוםם (פרגל. א שטײגער א צושטײער אויף דער זעל• בער סעםע אין .ב״ אונז ײדן*). צבי שפירן באזיצט דאס נויטיקע בקיאות און— װזןס װיכטיקער— א לעבעדיקן און אינ• סימען קאנטאקס מיס די פאלקסמאסן, און דעריבער לײענט זיך זײן ארבעס װי א שפאנענדע נןןװעלע. פראם. װאלטער אנדערסאן פון דןןרפאט האס פאר די .שריססן- געגעבן א קלײנע אפהאנדלונג װעגן א פא• פולערן ײדישן .ליד פון דער מאביליזאציע׳, י װןזס איז אנט• שטאנען אין י. 1915. די ארבעט איז א מוסטערהאפסע, הגם די טעמע א־־ז א נישטיקע ביז גאר. אונזערע ױנגע םאלקלןן• ריםטן מעגן פון דער ארבעט אפלערנען, װי צו באהאנדלען װיםנשאסטלעך סןןלקס־לידער. אין פרןןפ. אנדערםןןנס ארטיקל לײען א-ך. אז ער םארמאגט א זאמלונג םון ײדישע םאלקס• לידער, װאס צײלס 453 מאנוםקריפטן אויף 1332 זײטן. דאס איז דאך א גאנצער אוצרז אפשר װאלט זיך דערמיט פאר■ אינסערעסירט א םארלעגער אדער א מעצענאט? נאר, װו גע• םינט מען אים? םוף־םוף זןלן נאך דערמאנט װערן ד׳־ר װײנרײכם דערגאנצונגען צו זײן ארבעט װעגן ״לאנטוך, דעם הײמיסן נישטגוטן*, װאס איז דערשינען אינם ,לאנדוי־בוך*. די ארבעט װעגן ״לאנטוכן׳ איז אזוי םןןליד געבויט, מיט אזוי פיל בקיאות און םוסנאטעס, אז נישט אנדערש, נאר ד*ר װײנרײך װיל א סוף ״ מאכן צו .לאנטוכן*: זאל ער. דער נישטגוטער, אװעק צו אלדי רוחות!... איך, םון מײן זײט, האלט אבער, אז .לאנטוך* איז א גאנץ אומשולדיק פארשוינדל און אז ס־זענען דןן א םך װיכטיקערע טעמעס צו באהאנדלען, װי דער דאזיקער .הײמי• שער נישטגוטער*... ד*ר װײנרײך האלט, אפנים, אנדערש; נו. זאלזשע אים װויל באקומען דער דאזיקער װיםנשאםסלעכער לוקסום, די שפילערײ מיט לאנטוכן: איך האב דערצו נישט קײן צײט און אויך נישט קײן געדולד... אז איך הןןב אין םײן טעאטער־געשיכטע זיך פארמןןסטן צו װײזן די ט ע ק ם ט ן םון דעם אחשורוש-שפיל אין זײער בהדרגהדיקער אנטװיקלונג און איך הןןב דערבײ אריבערגעכאפט די מןןס, מחמת איך ה$ב נישט גענוםען װי געהעריק אין אכט אט די טעקסטן, םיט װעלכע ם־באשעפטיקט זיך ד*ר װײנרײך אין דעם צושטײער זײנעם. הײסט דןס, אז איך הןןב געפרוװט ״אויפ• *טעלן טיטוסעם טריאוסף׳ארקע לויט ליטערארישע באשרײבונ• גצן*. אנשטאט צו פארן קײן רוים און ןןנקוקן די ארקע בחוש ןיעו* *געניסן םון א פןטןןגראפיע*. דןןס װןןלס אלץ געװען װױל און פײן באמערקט, װען די טעקסטן, װעלכע ם־באשרײבט ד*ר װײנרײך, װאלטן געװען אזעלכע םןןטאגראםיעס פון דעם געגנשטאנד, װעלכן איך ה$ב געפרוװט אין מײן 2-טן באנד טעאטער׳געשיכטע צו רעקןןנםטרו■ אירן. אזוי איז ןןבער לגמרי נישם. אדרבא, ד*ר ם. װײנרײכם באשרײבונג םין די דערמאנטע סעקםטן פון 18־טן י*ה איז דער בעסטער נאװײז, אז םײן װעג איז געװען א ריכטיקער און אז מײן אינטויציע האט מיר ריכטיק דיקטירט, נישט צו לײגן אויף זײ קײן שים געװינט בײם רעקןןנםסרוירן דעם לכתחילה■ דיקן סעקסס (דעם .אורטעקםט׳) םונס םןןלקסטימלעכן אחשורוש־שפיל. איך האב אין 2<טן באנד םון מײן טעאטער■ געשיכטע אויסגעסירט, אז די טעקסטן, מיט װעלכע ם׳םארנעמט זיך איצט ד*ר װײנרײך, שטעלן מיט זיך םןןר א י נ ד י װ י ד ו ע ל ע שאםונגען (אינם ססיל םון דער ראציןןנאליםטישער תקוםה) און אט דער דןןזיקער מעטןןדאלאגיש-אנטשײדנדיקער מאםענס װערט אויך באשטעסיקט דורך װײנרײכם ״םןןטןןגראםיעס׳■ צאשרײבונגען. הױת ןןבער דןןס אחשורוש-שפיל, װעלכעם איך הןןב געפרוװט צו רעקאנסטרוירן, געהערט צו א סיל־עלטערער תקוםה סון אנאנימע, אומפערזענלעכע שאפונגען. האב איך מעטאדןןלןןגיש ריכטיק געהאנדלט, װןןס איך הןןב גע־ נומען אלם באזע פאר מײן רעקןןנססרוקציע אזעלכע טעקםטן. װןןס לויט זײער כאראקטער באלאננען זײ צו אומפערזענלעכע שאםונגען און װןןם אנםהאלטן אין זיך קולטור־שיכטן םון יענער תקופה. אין װעלכער ס הןןם געקןןנט אנטשטײן דער אורטעקסט פונם פןןלקםטימלעכן אחשורוש שפיל. מעסאדןןלאגיש קאן אלזא אויסקומען. אז א שטײגער א טעקםט םון אן אחשורוש שפיל, װאם איז נאך מיט 20 יאר צוריק געשפילס געװןןרן םון אונזערע פורים-שפילער ןןדער װאס איז נישט לאנג צוריק ארויםגעגעבן געװארן םון א רומל■ סארלעגער, — אז ןןס אזא טעקםט. הגם פארצײכנט אדער גע• דרוקט אין 20־טן י*ה. קאן א סך נןןענטער זײן צום ,אור• טעקסט* פונם אחשורוש־שפיל, אײדער סעקסטן פון 18-טן י*ה. ד*ר מ. װײנרײך — װײזט-אוים — האט דעם דןןזיקן מעטןןראלןןגישן עיקר נישט באנומען און זאל ער מיר דעריבער נישט האלטן םאר אומנוט, װאס איך װעל מיר װײטער שפאצירן אײף םײן אלםן דרך, אן די .םןןלידע םילאלאגישע אונטער■ בויען*, װןןס זענען נישט זעלסן פעדאנטיש־קירצזיכסיק... 4 פאלקלאריסטישע צושטײערן םאראן אזעלכע אין די ״שריסטך סך-הכל םיר. לויט דער גרויס שטײט אויבנןןן די ארבעט סון ח. ח י ו ת א. נ. ,גלײ■ כונגען און מנהנים אין םארבינדונג מיטן טויט*. די ארבעט אנטהאלט א זײער רײכן און אינטערעסאנטן מאטעריאל, װןןס איז צענויפגעקליבן געװארן דורכן װיםנשאםטלעכן אינםטיטוט. א שןןד בלויז, װןןס אזא װונדערבארער מאטעריאל איז ארײנ■