Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 186

(200) 9 זא ליםןרארישע נלזוער 186 די נײםטע מתנה פונכמ ײדישן װיםנשאפטלעכן אינסטיטוט (פילאלאגישע שריפטן, בווײטער באנד. פאולאג ב. קלעצקין, 1928, 540 שפאלטן) ד׳ד יצחק שיפער/װארשע אלטםרענקישע חזנים לויט באריכטן םין ר׳ שלםה ליםשיץ. מהרש״ל און דעם בעל ,עץ חײם״. זײער אינסערעםאנט זענען אױך די פרטים װעגן ײדיש טעאטער אײף .לאדינא״ (שםאניאליש) אין י. 1551, װעגן דער אויפפירונג פונם אחשורוש-שפיל אין בערלין אין י. 1703 און נאך א פאר אזעלכע קלײניקײטן. דאס װיכסיקסטע, װןןס איך געםין אין שאבקים ארבעס. זענען די ביבליאגראפישע רשימות. אין װעלכע ער פארצײכנס פארשײדענע, זײער זעלסענע אויםגאבעם םון בלערלײ פורים• שפילן. בו י. שאבקיס מאטעריאלן הןןב איך נןןך ןןס-װןןם צו באמערקן: י. שאבקי ברענגט בװישן אנדערע אײניקע באריכסן םון 18־טן י*ה װעגן ,קומעדיע־ם• ,קאמעדיש• ״קןןמעדאים׳, װאם האבן זיך באװיזן אין םירט (1747), פרןןג (1775), ברין ארום (1787—1790), פלאבק. ײדן—םרומע לײט הןןבן לויס די באריכטן פארװערט בו באזוכן די דאזיקע ,קןןםעדיעס׳. פײגט י. שאבקי, אז דאס װארט .קאמעדיע* האט אין די באריככן דעם טײטש פון סעאטער־שפיל. ם׳איז אבער נישט ריכסיק װארום אין דער אמתן װערן אזוי גערוסן נאך בײם הײנםיקן טאנ פארשידענע םארװײלונגס־געבעלטן בעת יארידים, װאש שטעלן מיט זיך פאר א מין ,פאנאפטיקום׳ מיט װאקםערנע פיגורן פון כלערלײ ,העלדן׳, .קיניגן׳, .גזלנים* און ז. װ. אדער א מין ,בילדער־גאלעריע׳ מיט פרימיטיװ־באםןןלסע לײװנטער, װו ם׳װערן געװיזן פלערלײ געשיכסלעכע ןןדער קריםינעלע פאםירונגען, װאס הןןבן זיך אײנגעקריבט אין סאלקם־זכרון. די נןןטיבן װעגן די דאזיקע .קןןםעדיעם׳ הןןבן אלזא קײן שום שײכות נישט בו טעאטער־געשיכטע. א קלײנע באמערקוננ מוז איך נאך מאכן, װעגן דעם םון ד׳ר י. שאבקי דערמאנטן פורים־שפיל, װןןם איז — לזיט א באריכט — אויסגעפירט געװןןרן אין גראדנע אין י. 1813 און װאס אין אים האבן די שפילער געטרןןגן מונדירן םון סראנ• בויזישע זעלנער. מיטן דאזיקן שפיל באשעםטיק איך דך אויס■ םירלעך אין דעם 4־סן באנד פון מײן סעאטער־געשיכטע. עס הןןט געהײםן .פראנבויזן־שפיל׳ און אלם םיוזשעט הןןט אים געדינט נאפאלעאנס מפלה אין י. 1812. י $ אין אלגעמײנעם זענען די מאטעריאלן םון ד*ר י• שאבקי זײער אינטערעסאנט און זײ באװײזן, אז דער מחבי האט זיך זײער ערנסט באבויגן בו דעם קעגנשסאנד םון זײן פארשונג. דאםזעלבע קאן אויך געזאגט װערן װעגן ד*ר ם. װײנ רײכס בושטײער .בו דער געשיכטע םון דער עלטערער אחשורוש־שפיל׳. ד*ר מ. װײנרײך באשרײבט דןן 3 טעקסשן פונם אחשורוש־שפיל, װןןס זענען םארהיט םון די יןןרן 1718. 1720 און 1780. די טעקסטן זענען זײער אינסערעםאנט אין עס קומט ד*ר מ. װײנרײך א װארעמען דאנק, װןןם ער האט זײ גענוי באשריבן. װאלט ער זיך דערמיט באנוגנט, װןןיס געװען גוט. ד׳ר װײנרײך אבער םאכט טעאטער־געשיכםלעכע און-נאך מערז—מעסאדאלאגישע באמערקונגען בו םײן בוך טרעפט ער אבער אין א זײם, אנשטןןס אץ פינטעלע ארײן. ד*ד װײנרײך מאכט מיר-אגב א זײער דעליקאסן — םןןרװײף 3 טןאטער־געשיכטל־יעכע צועטײערן אין די .פילאלאגישע שריפטן* זענען פאראן בװײ אזעלכע בושש־יערן. אין בײדע װערט דערםאנט מײן ,געשיכטע פון טעאטער־קונסט און דראמע בײ ײדן* (1־טער און 11־טער באנד). ד*ר י. ש א ב ק י שרײבט װעגן דעם דאזיקן בוך מײנעם א לאנגן ארםיקל אויף גאנבע 50 שפאלטן און ער גיס אים א קעפל: .די ע ר ש ט ע געשיכטע פון ײדישן טעאטער*. דער בװײטער בושטײער איז פון ד׳ר ם. װ ײ נ ר ײ ך און ער בא־ לאנגט .בו דער געשיכטע פון דער עלטערער אחשורוש־שפיל*. בײדע ארבעטן זענען פול מיט קאמפלימענסן סאר מײן טעאטער־געשיכטע. י׳י '■ ש#ג7 כאראקסעריזירט זי װי ,א שטופ םארוים פאר דער ײדישער טעאטער-פארשונג*, װי ,א װינקלשסײן פאר א מאדערנעם װיםנשאפטלעכן בוגאנג בום עבם ענין אין חסכם מיט די לעבטע מעטאדעס פון טעאטער־ םארשונג בכלל*. ד*ר מ. װײנרײך שרײבט װעגן דעם בוך מײנעם אין אן ענלעכן טאן, ער באבײכנט עם אלס ,װעגװײזע־ רישס* אץ דאסגלײכן. בקיבור• איך מעג — לויט ש&בקים װערטער — .שטאלץ זײן מיט דער פיאנערישער ארבעטו׳ װי ןןנגענעם עס זאלן נישט זײן פאר מײן הארץ אזעל־ כע קאמפלימענטן פון פרײנט, װאם ארבעטן אויף ענלעכע געביסן, מוז איך פארט אװעקשטעלן אן א זײט מײן פערזאן און זיך אפשטעלן בײ דער זאך גופא. ד*ר י. שאבקי נובט־אויס סײן װערק, װי א רעמל פאר א זאמלונג נײע, טעאטער־געשיכטלעכע מאטעריאלן, װאס זענען נישס גענומען אין אכט אין מײנע בװײ בענדער ,טעאטער־גע■ שיכטע*. בו ד*ר י. שאבקי קאן איך האבן בלויז אײן פרע־ טענזיע: אין די דערמאנטע בװײ בענדער האב איך דערפירט םײן פארשונג ביז דעם יאר 1750, איז דעריבער איבריק גע־ װען זיך אפבושטעלן בײ מאטעריאלן, װאס באלאנגען בו א שפעטערער תקופה, און זײ בוטשעפען בו די ראמען םון מײן בוךז װאס שײך װידער די מאסעריאלן, װעלכע ד*ר י. שאבקי ברענגט פאר דער בײט ביז 1750, האב איך א פרעטענזיע בו... מײן םארלעגער: באלד א יאר בײט, װי עם ריכט־אפ בײ אים גלות דער ד ר י ט ע ר באנד סון מײן טעאטער־געשיכטע, װאס איז שוין מער װי אנדערטהאלבן יאר פארטיק בוזאמען מיטן פ ע ר ט ן באבדז... םונװאנען זאל דאם אבער װיםן ד*ר י. שאבקיז איז ער דעריבער פולששענדיק גערעכם, װאס ער האט נישט געװארט םיט זײן רעבענזיע און דערגאנבונג, ביז די נײע בװײ בענדער װעלן דערשײנען אין בוכהאנדל... א גרויםער סײל פון די נײעסן, װעלכע עס ברענגט ד*ר י. שאבקי, זענען דורך מיר פארנובט אין דעם 3־טן און 4־טן באנד פון מײן טעאטער־ געשיכטע נאך מיט א לאנגער בײט בוריק, אײדער איך האב באקומען אין האנט ארײן דעם 2־טן באנד .שריפטן*. פאראן אבער אין שאבקים ארבעט אײניקע ידיעות, װאס זענען נאך הײנט פאר מיר א נײעסו ד*ר י. שאבקי האט אין געװיםע פאלן געהאט מערער פארשער־גליק, װי איך. אזוי א שסײגער זענען פאר מיר א נײס די ידיעות, װעלכע ער ברענגט װעגן