Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 184

(200) 9 זא ל*ס7ראריש7 ג ל 7 ס 7 ר 184 מײו יובל־טיאאםט (צום נומ. 200 פון די ,ליט. בלעטער׳) אברהם מארעװסקי / זאהאפ*נ7 טשעכעװם ,טשאיקא׳, װעלכע איז ״{}קןןרשם״ געװען דורכמסאלן אין פעטערבורג און האט א דאנק דער םוזיקאלישער ראםינירטער רעזשי געפונען איר תקון אין םןןםקװע אין .קינסטלערישן טעאטער*. דעםאלט איז אנטשטאנען א ו י ף פ א פ י ר די טעןןריע, װאם האט אװעקגערוקס דעם שוישפילער אין הינטערגרובט םון סצענישן שאפן. םיר זאגן•. ,אויםן פאפיר״, װײל פאקטיש איז דער שפילער אויך דעפאלס פארבליבן אין טעאסער, *לס ד ןן ם י• נ י ר נ ד י ק ע א״נצלהײט. אז נישט, װאלס גןןרדאן קרעג נישס געיאפערט — ,סעא• סער איז א פרז״כסיקע קונסט, נאר אקשיןןרן סארדארבן עם׳ — און אז נישט, װאלט די מעאטער־קונםם נישט אױםגעשטא• נען קײן תחית־הפתים פון דעם כף־הקלע, װוהין זי איז געװארן פאושלעפס דורך די *חרױתלאזע טאלענםלאיע נןןכלויםערס סטאניסלאװסקיס. זײער גיך אױ די ,אנטיאקטיארישע׳ טעןןריע גע װארן אן אנטידיכסערישע טעןןריע — איבערן גןונץ- פשי־טן גרונט, װאס יעדע טאלענטלןןזיקײט איז פאראזיסיש, און דער .ארװאקאטל׳ אין םעאטעד, ארײנקופענדיק אין טראנם, האט זיך פארגאלאסירמ און זײער גאוהדיק אויסגערוםען: — ,די קונסט דאס בין איןז״ — װער, גוטער ברודער, ביסטו אײגנםלעךז ער, ליבע בעלי׳שמחות, איז אלײן גןןרנישס: ער איז דער ,סינסעזי, זאגט ער... — דער דיכטער װעס אנשרײבן,' דער שוישפילער װעט דער• נאך שפילן, דער מוזיקער״ װעט קאםפאנירן, דער םןןלער װעס פארבן, דער עולס װעט באהויכן פיט דער טוױנסהארעיקער התלהבות םון זײן אנערקענונג בו גןןט און זײנע אויםדערװײלסע. און דער .רעזשיסער״ — אין גענזנסיסלעך, חברים און פרײנד, אין גענזנפיםלעך: װעגן אםתעררעזשי אן אנדערש מאל״ — ער װעט שטײן אינםיטן און עו יעדערן םון די שאםער זאגן: ,דו, ברודער, ביסט גאדנישס״, און ער װעס העען אײנעם קענן צװײטן,.. — .עך בין דער עיקר!! — .יאך בין דער תוכן!!! פיסקאטאר איז קונסטז (כ׳הןןב אים נישט געזען, איך װעל אים נישש גײן קוקן: איך קען אים םון .אויםנװײניק״, איך האב אים ״פײנט״.) 13 בינעס איז טעאטער??? אויב אױי, איז ראדיא — א בעל-מוםף, און בו זןןגן: ,ונתנה תוקף על קדושת הױם״ — לןןםיר לןןזן בום עםוד נישס קײן לעבעדיקן שליח־צבור םיטן בעברןןכענעם געפיט פון א בשרן ײדן אין די יפים-נוראים, נײעדט א ,בעפעלין״... היס זיך, ,װעלב-שטירבער׳! בעשטערנדיק בנינים, רײסט נישם אויף די ע ר ד: זי װעם אײך ענםםערן םיט אלע אש-להבות פון אירע בײשװײליק אנמ■ שװיגענע װולקאנעןי. און איר שסירבט דאך, פדי בו ל ע ב ן און בו ל י ב ן ווון בו ש א ם ן — היט זיך םאר דער ס ב ע פון דעם, בו װןןם איר נעםט זיךיז טעאטער דאס איז דער ■ ר י פ י ט יװ סון מענסשנם קונסט און דןן, װו עס דאםיגירם די קאםפליב־רטע קןןפבינאביע םוי פאש׳ין, פעג עס, אםשר, הײםן' ,םןןדערגע קונםס׳ — (װעגן באגריסן רעדן םיר דא נישט), — םעג עם זײן די קונםט םוי סילם — אבער ,טעאטער״ טאר עס גישט הײםןח און דעם דאזיקן באגריף, װעלכער הןןט אין שדש .*א8' (גריכיש), זאל םען נישט װאנן בו רעקװירירן םאר סוחריש-עקכ פלואטאטןןרישע ןןסענםיװעם אױף דעס, װאם איז אין גןןטם גע־ ״םיר לײדן נישט קײן פניםער קײן כריבע, בעת מיר זענען אױף א שפחה׳... — ם׳איז אן אלט װערטל, דוכט זיך, פושקינם א םערז. * * * איך זוך אין דער ארופיקער װירקלעכקײט א װעלכע-עם• איז נ ח ם ה, בדי צו קענען קוםען צום ױבל םון בװײ הונדערט נופערן פון אונזערע ״בלעטער׳ םיס א שפדאל םון שפחה אױםן פנים. — ם׳שסײנסנעזאגס: פין לעקעך, בראנפן געניסט מען, ברכה פאכט םען, מקײם־פצוה איז םען, און אלץ נישט ארוב — חס• ושלום — קײן יארצײט, נײערט ארום א לעבעדיקער שמחה. עם שמעקט םיטן אײל פון די קלאפנדיקע דרוק־מאשינען: עס שװעבן די לעבעדיקע אותױתלעך סון זאץ; עם פליען איבער כתב־ידן די םארשניבטע בלײשסיםסן פון רעדאקסןןר; עס זינקען אין די קעדב די בערג פון אפגעםעקסע רעױגות, השערות, התראות, םך-הכלם און סברות און פשרות, — און צרות, און צרות, און צרות. עס ברויזט און עס רוישט א לעבעדיקער ״קראך״, א ,חי• וקים״. צמײ הונדערט נוםערן סון בלעסער און דערצו נאך ״ליכערארישע־. װו־זשע נעם איך א שסראל פון טרײםט, אז איך בין א ײר אן אקטיאר, און םײן װעלט הזןט נישט קײן טרײםטןו װעגן װאם טראכםן, כדי עפעם א שםײכל צו רריגןו ינעתי, פצאתי. לאםיר רעדן װעגן דיכסער אין טעאטערי. פײן באבעס דאגה איז עם, װאם בײ די דיכטער קאן םון דעם אנזאנ אריבער א שוידער איבערן האדצן — אויב זײ זענען דיכסןר... און בײ די אקטיארן װעט םון אימה םאר א הינגערסויט— זײ ״קענען זיך• דערויף'—;ןננעהויבן דער פאנן צו קרעמפירן. נידער םיטן אלטן יאוש. אויף א שםחה דארף מען ה א פ ןי. און איך ה?ף. און װײל איך האף, איז םיר די שפחה מיט אן אפת ליב. אין צוזאפענהאננ םיט פרץ הירשבײנם אומקערן זיך פון װײטן װאנדערן הערט םען שמועסן אויף די טעמען און פראבלע• םען פון ײדישן טעאטער. פון ,קינסטלערישן*, םון ,בעסערן״, םון ״אפתן*. סון יענעם — בקיצור — װעלכער אױ נ י ש ט 8 ... איך רוף עס: םון .נ״עם״, און איך באשטײ דערױף, װײל ״קינםםלעריש סעאסער״ איז א געשפאקלאזע ירושה םון םטאניםלאװםקים ירחי־לידה; א ם י נ ו ט נ ר י ף. און ,נײ״, און .סריש׳ איז תםיד דער יראת-הבבוד צו דער אםתער טראדיציע פון עבר און דער םארטשריס אין נאםען פון דער אײביקײם. און נישט אײביק איז דאם, װאס רײסם זיך נ י ש ט צו זײן נײ, און װ$ןס פארשטײם נישס דעס חוב צו זײן אײנגעװןןרצלס. און אין דעם, װ$ס םען הערט רעדן אין צוזאפענהאנג מיט פרץ הירשבײנס אוםקערן זיך םון די םרחקיס — שײנט צו דאמי• נירן א נאטע, םון װעלכער דאם הארץ םון שױשפילער ןןטעםט אױף פיט םרײדיקער האסענוננ... איך לײען אין *א בריװ םון װארשע: ״ער, (פרץ הירשבײן (א.ם.)| אנטװיקלט די טעא יע, אזםעאטער דאסאיז דער אקסיאר׳... און בערג מיט שװערע שטײנער סאלן אראפ סון שולסערן, װאס בויגן זיך אונטערן לאסס םון בימערער אײגזאפקײט. די דאזיקע אײנזאמקײט איז א נחלה םון לאנגער םארגאנ- גנהײם; םין דער בײט, בעת װלאדיםיר איװאנאװיטש נעםיראװיטש דאנסשענקא האט געפונען די זאנסםע, צארםע םענער צו שפילן