Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 180

(200) 9 ז1א ליםןרןריןן 180 דער מײססער סארמעסם זיך אויף אן עיןןסײע, װןןס זןל ארוםנעמען זײן גרוים־םאטערלאנד- רוםלאנד אין א תקוםה זק םערזייק יןןר. ״םערגיק יןןר׳ — דןןס איז דער זנװײטער נןןרען םון זײן װערק, דוגעגעבן אין קלאםערן. שוין דער םארםעםט אלײן איז דורכגעדרונגען םיס דעו קינדעריש־געניאלער םשטות סון די עלטסטע קלאםישע םוססערן. דוכט זיך: קײנסןןל הןןט נןןך מאקסים גןןרקי נישט גע. האלםן די פעדער מיט אזא־מײםסערהאםסער זיכערקײט, קײנמאל נישט געשניבט זײן בילד מיט אזא טיםער און שםןןרזארעו פארענדיקטקײט. װי אויף די בלעטער םון זײן איבםיקער עםא9״ע עם רינען די שורות װי געדיכטער הןןניק. דןןם אק כמעט אן אפשרעקנדיקער בײשפיל םון םײםטערהאזזפן שרײבן, װו די קינםסלערישע קראםט און שריםסשטעלעריטע אחריות שלןןגט רעגלמעםיק אין אין אײן ןןסעם, װי א גוט־רעי גולירטער מןןטאר. נײן, דאם איז שוין נישט קײן ליסעראטור, װײל דעס לעזער םארםעלט ןןטעם. םיר נעמען דאך דאם בעםטע בוך אין האנט, גדי פון אים בי ג ע נ י ס ן. און דןן רעדט אראפ בו אונז א םײםטער, װןןם זײן מוח אין הארץ זענען אנגעבינדן ביליב דער נןןענטעו שכנות סין טויט. בו בולט, בו באלויכטן, בו גרינדלעך םארשטאנען איז דא יעדעס װינקעלע םאר אונז, די װײטע נאך םון דער בחינה פין ל ע ב ט ן זען. איז ד א ס ליטעראטורז עס קוםט נןןך בו די םפעביעלע גןןרקישע מאניער פאו די לעבסע יןןרן םין זײן שאפן: זײן שסארק קאנדענסירסע דערבײלונג. ער איז אויםגערעכנט און שפארעװדיק אין בײס, אבער סאר אונז, די לעזער, װאס זענען נאך אין ז ײ ע י ב ײ ט גענוג־פארשװענדעריש, באקימם זיך דער אײנדרוק פק נישט־פראפארביאנעלער ביזאמענגעפרעםטקײט: בו סיל לעבן אױף בו װײניק פאפיר. עס איז אן ענגשאםט. ןןט, בום בײשפיל, לעזן מיר איבער דעם ערשטן קאפיסי פון .קלים םאמגין׳־. דןןם ביך הױבט זיך אן פון דער געבורס םין זײן העלד. עם אנטװיקלט זיך א רײכע םביבה, עם םוישן זיך פרעכטיקע, אויםגעטןןקטע בילדער אין. אז דער קאפיסל ענדיקט זיך, איז דער העלד שוין אלס א יןןר דרײבן, א ױנגל װאס האט שוין דורכגעמאכט טיפע, טראגישע איבערלעבעניטן אמת, דןןס קאפיטל איז בו לאנג םאר אײן ןןטעם. עס האלס 75 גרויםע זײטן. ןןבער דאם איז דאך א בו ענגע ראם פאו דרײבן יאר לעבן, בםרס װען אין דער ראם זענען ארײנגז■ שפארט די לעבנס פון בענדליקער מענטשן, װעלכע זענעןנישס װײניקער אינטערעסאנס װי דער העלד אלײן. אבער גןןרקי הןןט שוין נישט קײן ב ײ ם בי םארמעשסן זיך אױף א באקװעמערע פרןןפארביע םין .זשאן קרישטאף״• אדער םון .קריג און סרידן״. און ער הןןט דאך דעם אײזער■ נעם װילן ארויסבוכישופן םאר אונז די תקוםה םון סערביק יאר• איז די קאנדענסירטקײט געװןןרן זײן קינםטלערישע נאםור. דערםאר איז אבער זײן יעדע באזונדער בילד פארענד־קס און געשלאםן בײ דער גרעםטער שפןןרעװדיקײט אין בײט. אי1 זײן יעדע באבײכענונג איז טרעסלעך, װי א גוט געבילסער עןןס. דערבו םארמןןגט נאך די עפאפײע .דאס לעבן םון יזלים םאמגין׳ א באזונדערע קינםטלערישע אײגנשאסס: ךי םולע אס■ מןןסםער םון דער פארגאנגענער בײם. ,קריג און םרידןי כאי■ סטאים גיט א ברײטע פאנאראמע פון די בײטן םון אלעקםאנדײ 1' אבער די אטמאםסער םון יענער בײט, מיט קלײנע אויםנאנ ען• סעלט אין דעם ריזיקן װערק■ װען ער דערזעט קלןןר און בולט זײן לעבטן גאסט פאר די אויגן — זײן אײגענעם טויט. און, װען פאר די אויגן פון זײן אײגענעם טויט איז דער קינםטלער נאך אומשטאנד בו שאפן, װען זײן האנט הןןט נןןך נישט א ביסער געםון און זײן טאלענם הןןט נאך נישס א טראט געטון אראפ פון דעם העכסםן שטאפל — דאן שענקס ער אונז א װערק םון זײן העכסטער רײםקײט, םון דער רײפקײט פאר די אויגן םון טויט. די לעבטע רײפקײס—דאס איז א זעלטענע טראגישע ברכה. נישט יעדער, אםילו העכסט־טאלענטירטער. אםילו געניא• לער קינםסלער איז בו דער דןןזיקער ברכה זוכה. װײל—אדער זײן לעבן װערט אונטערגעשניטן אומגעריכט. אדער—ער דערזעט זײן לעבטן גאסס בײ זיך אין בימער דאן, װען זײן טאלענס האט שוין אפגעבליט און זײן גײסט איז שוין אפגעשװאכט. אדער ער, װאס איז אין לעבן פארטרונקען, דערשרעקט זיך פאר זײן בלאסן גאסם און זײן האנט בלײבט פארחלשס. און, אױב ער טוט זיך שוין אן א כח, איז, זיך אפבו• קערן בו זײן גאםט מיטן רוקן, פארטומלען דעם געדאנק װעגן זײן נאענסן. אײגענעם טוים דורך א װערק פון קינםטלעך ארויסגערופענעם לעבנם אויפברויז. גארקי איז פון די זעלטענע אײזערנע גײסטעד. בײ דער פולער קראפם פין זײן טאלענם האט ער פלובלינג דערזען זײן נאענטן טוים פאר די אויגן. ער האט זיך נישט אפגעשראקן. ער האס זיך אויפגעהױבן פון זײן שרײב־טיש אין איז בוגעגאזגען נאענס, באסראכט דעם גאםט אין ערקינדיקט זיך: יא, דאס איז דער טויט. — װעססו אזוי העפלעך זײן און װארטן, ביז איך װעל אנשרײבן מײן לעבט װערק. און מיט רויקע טריט איז ער אװעק בוריק בו זײן שרײב־ טיש, בו געבן אונז דאס װערק פון זײן לעבטער רײפקײט, דאס װערק, װאם װערט געשריבן אויף פאפיר און מיט טינט. זןבער בײ דער נאענטער םיםװירקונג םון דעם אײגענעם סויט םאר די אויגן. װןןס זשע װערט בוגעגעבן בו אזא װערק, א חוץ דעם כח םון רײםן טאלענט אויף זײן העכסטער שטופעז עם װערס בוגעגעבן דער כח סון העכםטן און לויטערסטן באװוסטזײן, װאם בײ דער שװעל םון טויט באלויכט ער דאם דורכגעלעבסע לעבן מיט זײן אוםגעװײנלעכן פרןןזשעקסאר םון קלאר־זען און װןןר-זען. דןןס איז דער בושסאנד פון העכסטער אחרױת פאר דעם ןןנגעשריבענעם װארט, װאם נ א ך ד ע ם װעס שוין בו שפעט זײן אים בו קארעגירן. דאס איז שוין נישט קײן שרײבן, דאס איז אן עבודה, א מיםסעריע, װו יעדעם װןןרם, יערעם בילד נעמט אן די םימבאלישע רײפקײט פון א שסיק לעבן, סים װעלכן םען בעקושט זיך און מען געזעגנס זיך בום לעבטן םאל. און מיט דעם און דורך דעם אלעם-איז דןןם א קינסטלערישע בװאה, די העכםטע מדרגה םון קינםטלערס בארוף. ,איך האב אפגעלעבט םײן לעבן און עם װארס אויף מיר דער טויט. אין הערט, פארבלײבנדיקע ברידער מײנע, װאם איך האב אין סארלויף סון מײן לעבן אין זיך אויפגענומען אין םארװאם איך האב געװײטאגט. נישט בוליב מיר הערט דןןס, נןןר ביליב אײך אלײן, װאס איר דארפט שאפ ן דןןס װײטערדיקע לעבן.' דןןס איז דער מיססעריעז־קלינגענו יקער, כאסש נישט אנ• געשריבענער מאטא צי יעדער שורה סין םאקסים גארקיס לעבט װערק .דןןס לענן םון קלים סאמנין׳.