Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 179

179 ליטערארישד פלןסןו (200) 9 זא די ל־עצטד רײפקײט (סאקסיס גארקיס .ד$ןם לעבן םין קייס םאסגין) אלטער הזציזנע י װזזרשע סאמגין׳. הןןפ איך דעם אײנדרוק, אז ראס איז שױן קײן לי• טעראטור בישט. איך מײן: ם־איז שוין נישט יענע ליטעדאטיר. װןןס מיז אין א פאפירענעם לבוש אראפנידערן אויסן ביכער• מארק און טײלו דעם גירל פון טויזנטער אץ מיליאנען ביכער —ברידער סין אויםערלעכער ענלעכקײס. און אויב .קלים םאסגין׳ טוט זיך אן אין פאפיר אין גײט זיך סארקײםן אויסן מ-זרק,—איז דאס דער מם צי אינזער װילדער בײס און אומגעלומפערטער קולטור, װאו אלץ איז א םחורה, אסילי דאס אינטיסםסע אין דןןס הײליקסטע. בײ א העכערער, בײ א מענטשלעכערער קולטיר װןןלט דאס נישט מעג• ל^ נעװען. םען װןןלט שוין אויסגעפונען א מיטל בי מאכן בודרינגלעך דאס װערק םאר יעדן גײםסיק-רײסן מענםשן. מען װן$לט אבער סארהיט דאס װערק סין פאפירענער פראםאנאביע. דער ײד. װןןם האט נאך נישט פארלוירן דעם חוש םאר פאר• מעטענע סםר-וזורות אין סאמעטענע מענטאלעך, װעס ריכטיק םארשטײן מײן געדאנק. און װןם װיל איך דען ארויםפרענגען מיט מײן פארגלײך בװישן .קריג אין םרידן• און ״דןןס לעבן םון קלים סאמגין׳ז װיל איך דען זןןגן, אז מאקסים גןןרקי איז א גרעסערער װןןרס■ קינםםלער װי לעװ טאלםטןןיז נײן. איך װיל זןןגן, אז גןןרקים װארס אין די לעבטע זײנע װערק האט מ ע ר געװיכט, װי דאס װןןרט פין לעװ טאלסאי אין ״קריג און םרידן׳, װײל מאקםים גןןרקי איז איבט געבענשט מיט דער ברכה סון לעבטער רײםקײט. טןןלםטןןי האט אויף זיך ד י ברכה נישט געהאם, פעת ער הןןט געשריבן ,קריג אין םדידן״. ײ י^דען עם זענען םאראן בװײערלײ רײםקײטן בײ דעם קינםטלער םון װארט. די ערשטע, דןןם איז די דײםקײט םון םון טאלענט. מענ זי זיך פאװײזן אין די יינגםטע יארן םון זײן שאםן, ןןדער מעג זי לאנגזאם, אונטערערדיש ןןנװאקםן אין פארלויף סין לאנגע יארן ארבעטן איבער זיך אין זוכן א װעג. פײ דער רײפקײט םון טאלענט ברענגס ארויס סין זיך דער קינםטלער יענע װערק, װעלכע סארשאםן אים א נאמען און באשםימען זײן ארט אין דער ליטעראטוד.■"^ םאראן ןןפער א העכערע רײםקײט, א םיסטעריעזע, װעלכע קומט נישט גלײכבײםיק מיט דער רײםקײט פין טאלענס, מיט דער רײםקײט פון םןןרם, דאס איז די ל ע ב ט ע רײםקײט. יעדער שריפטשטעלער, װעלכער האט נןןך םיל פרןןיעקטן ליגן אויף די סןןליבע, װעלכער שרײבס נןןך אויף בים לעבן און אויף בי מ א כ ן ל ע ב ן, װעלכער האלט נןןך אין דער מיט םין זײן פרןןגראם, וואס איר ענדע איז נאך פאר אים אלײן םארנעפלט. יעדער אזא שריםםשטעלער, מענ ער זײן טא■ לענטירט און געניאל אםילו, — איז ער דאך נישט סער װי א פראדובענט אויםן ביכער־מארק, א שעסעד פון א שײנער, פאפירענער װעלט. זײן שאםן — דאס זענען די מיטל-פא-ען סין זײן לעבנס־טאנץ, די םרײד פון זײן לעבנם־שברות. אנדערש איז מים דער לעבטער רײםקײט. װײל זי קוםט בום שריסםשטעלער אין יענער שעה סין חושך אין מיטן טןןג, ןןדער םין א ליבט־פאס אין דער סינםטערניש, מיר האבן שױן אינזערע םעסטע כללים. װי אזוי אונ■ טערבושײדן א גוט בוך םון א שלעכט ביך. דאם גוטע בוך װירקט, פארכאפט, דאס שלעכטע, װען עס םאלט בו אונז אין די הענט ארײן, מוזן מיר עס ארויםלןןזן. מיר באדויערן נאר, װאס עם הןןט זיך סארשטעלט אין דעם םארם סון א בוך. מיט אלע ביכער בוגלײך, כדי דעם לעזער ןןפבונארן. אבער דער לעזער איז דאך אויך א פארשײדענער. פינקט װי די פיכער. נישם יעדן לעזער װעט געפעלן דאם בוך, װןןם מיר געסעלם, נישט געקוקט אויף די אנגענומענע כללים. איך װעל ןןנערקע• נען. למשל, אז דאס בוך איז אין אײנקלאגג מיס אלע כללים פון א קינסטלעריש װערק. אז דער אויסןןר זײנער איז טאלענ• םירם, און דןןך װעט אויף מיר דאם ביך נישט װירקן און װעס מיך נישט פארכאפן. און ם׳איז קײן חרפה נישט בו זאגן, אז סיר געםעלט נישט אמןןל א גוט פוך אויך, ם־איז א פראגע ײז אינדיװידועלן געשמאק, פון עסטעטישער נײגונג בום אויטארס אינדיװידואליטעט אדער אפנײגונג סון אים. און נישם אײן לעזער, װידער. װערט באװירקס און פאר• נאפט פון א בוך, װאם קװאליפיבירס זיך נישט לויט אלע כללים אויף אן אויסגעבײכנט װערק. און. דװקא ד ע ר לעזער אי< דער גרעםטער אין באל. ער איז מער טרײער-לעזער װי א רפונק, װי א איבערקלײבער. איך רעד שױן נישט װעגן יענעם גרויסן לעזער, פאר װעלכן עס װערן ספעביעל געדרוקס שלעכ■ טע ביכער, װײל נןןר אזעלכע קאן ער םארדײען בוליב זײן פרימיטיװן אדער שלעכסן געשמאק. אבער אלע ביכער, די גוסע, װי די שלעכטע, הןןבן אוי■ סערלעך אײן סארם, זענען בוזאמענגעשטלט סון אײן מאסעריאל: פון באדרוקטן פאפיר, אין, ןןדער אן טןןװלען. און דןןס נעמט זײ אלע, די גוטע װי די שלעכטע, ארונ• טער אונסער אײן םימבאלישן״טלית םון בײטװײליקײט און םאר• גע״לעכקײט. א פאפירענע װעלט. יא. א פאפירענע װעלט, אפילו די בעססע בװישן זײ. ײײל נישס סאלענט און ױשס געניאליטעס, אםילו, גיט נישט ק״ן פאםפארט אויף אײפיקײט. אין אן אנדער דור װעלן אויף דעם געביט פון געדרוקטן װארט װירקן אנדערע מײםטערם. אויב נישט מיט מער טאלענט, איו מיט נײערע מיטלען, מער־בודרינג• לעכע פאר דער נשמה פון דער נײער בײס און דעי עיקר איז פאלש די פארטײלונג פון גוסע און שלעםטע ליטעראטור אויף אײביקע און םארגענגלעכע. ״אלץ װעט פארגײן. דאס גוטע, װי דאס שלעכטע., סארבלײבן װעט נןןר דאס, װאס אױ מער קײן ליטערא• סור נישט. און עס טרעסט אסאל, זײער זעלםן אמת. אז מען נעיט לעזן א בוך און עס טוס א בופ בײם הארץ:ז ״און דאם איז געדרוקם אויף פאפיר און ארױסגעװארםן *י־כן ביכער־מארק, בװישן מיליאנען פודן קינפטיקע שמות״ז איך האב ליב די גרויסע מײםטערם סון װארט און איך גיב מיר אפ א רעכענונג אין דעם, װאס איך רעד איבטער. װען איך לײען לעװ טאלםםאיס עפןןפײע ״קריג און סרידן׳, װײס איך, אז דאם איז א מײםסער־װערק. איך װײם אבער אויך, אז דאם איז א ליםעראריש מײססער־װערק, און, װען איך לײען יי יעבטע עפןןפײע פון םאקסים גןןרקי ״דןןס לעבן פון קלים