Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 178

(200)9 זא ליסערןריןזן ולוסןו 178 דער זאך, װאס פארמיסשעס םיט איר װילדער געװאקםנקײכ זײנע באגרענעצטע שאפערישע כוחות — גײט דער אירןןניקער מיט דעם װעג פין פארקלענערן זײן איבערלעבונג, םון םאר• שטעלן זיך — װי די אלטע םילאזאפישע .אײראניקער׳ אין גריכנלאנד — גלײך די גאנגע זאך טוט אים גארנישס אזױ װײ װי עם דאכט זיך, און ער איז גאר בכלל נישט אויסן דעם סאמע גרעסטן ענין, װעגן װעלכן עם רעדט זיך, נןןר דװקא עפעם א זײטיקע בײזאך, אן אונטערגעדאנק. ער שלאגט זיך אלײן איבער די הויכע פאעזיע, פדי נישט בו םארלירן זיך אין קאםמישן עקםטאז, פדי נישט צו מוזן הןןבן בו זיך אלײן אזא געהויבענע באצױנג און אזוי זענען אויך האמםונס מענטשן. זײ הןןבן סײנס דעם מאראלישן באלעמער, אויף װעלכן דער פאסעטיקער שטעלט אויס און באדרשנס זײן אײגענע װוילקײט. און זײ טראכטן אזש ליבער אויס א ליגן אויף זיך אלײן, מאכן םון זײער ״אײדעלער העלדישקײט א גראביונגישן עקסצעז׳ פדי די װעלט זןןל זיך נישט מוזן אראפנעמען א םוסר פון זײ. נישט פאראן קײן האלבע געפילן אין דער דןןזיקער װעלט פון דעם אבסאלוט און מען איז נישט יובא מים קײן שיסערע .שםימונגען׳ און געכאפטע .שטריכך אין דער םיטי• שער אײביקײט פון דער נאטור, װו האמסון האט זיך געקאנט פארגינען בו זאגן, אז ער .פ־לט דא, װאס קײן מענסש האט נאך קײנמאל נישט געפילט...' (.פאן׳) אוז אט מיט דער אײ• גענער געפיל־איבערגעגעבנקײט, מיט װעלכער ער האט זיך דערגרונטעװעט בום לעבן, בו דער נאטור, בו מענטש און בהמה, בו זײער שטומען בער און בו זײער פרײד, בו דעם אפגעשײלטן, נאקעטן פניאק אין װאלד, בו דעם מאך און שנײ אויף דער ערד, װאס הןןבן .איבערגעם לט זײן הארץ מיט הײסער ליבשאפט׳ — אזוי אויך האט ער דערפילט אין זײער אלעמענס ס ו ף, אין דעם ט ו י ט דאס, װאס קײן מענטש הןןט נאך קײנמאל נישט געפילט מיט אזא אויםשעפנדיקער שארפקײט. , דער ט ו י ט גײט ארוט אין סאראהוז, אין דער םאנא־ סאריע אויף די העכםטע בערג אין נארװעגיע, װי די שםומע געװאלטיקע דערפילונג פון דעם לעבטן געזעץ. ער איז דאס .לעבטע קאפיטל׳ — און נאך אים קומס שוין גארנישם. ער האט זײ דא בונויפגענומען אלע אינאײנעם, די .העלדן׳ םונם לעבן, װאס גײען דורך דורך אלע ראמאנען סון האמםון, און האט זײ אלע אװעקגעלײגט אײנעם נןןכן אנדערן, װי די םליגן. זײ זענען געקומען אהער, פדי נאך שנעל בוהײלן אביסל די בעפוילטע לונגען - פלוצים אבער איז געקוםען דער םױט און האט זײ איבערגעשלאגן אינםיסןז ער האס איבערגעהאקס אינפיטן זײערע טשיקאװע, קלוגיטשקע שמועםן, זײערע קאפי ריזנע ליבענישן, זײערע מאדנע חלומות — און האט געםאכט צו דעם אלעמען א גיכן םוף... נאר אײן אײנביקער, דער דורך און דורך קראנקער, פונם טוים פמעס שוין אינגאננן אויפגעפרעםענער .זעלבםטמערדער׳, װאס איז ארומגעגאנגדן די גאנבע בײט אוז נאכגעטראכט, װעגן א .באזונדערן םארט טוים׳, װאס װאלט אים אפשר געקענט אנשטײן—ער איז דער אײנביקער געראטעװעט געװאין פון דער שרפה, װאס האש אלץ פארנישטערט. א י ם האט דער טויט אפגעלאזט. דאס איז די לעבטע איראניע סון דעם .לעבסן קאפיטר־ פונם לעבן. עס איז א פינסטערער סוף און ער קומט אפשי אוים א ביםל פארטראכט און .אוםנאטירלעךי אבער ער האש דאך זײן טיפע געזעבלעכקײס אין זיך. זײן אײגענע גרויםע נאסור עס איז נישט מײן פװנה, בו געבן אין די דאזיקע עט־ לעכע װערטער אן ,אפשאצונג׳ פון האמסונס װערק. מען קאן נישט אריבערטראגן די װונדערלעכקײט סון זײן רײכער װעלס אויף די בלעטער פון א קורבן ארטיקל. אפער מען קאן און מען מוז כאטש אנװײזן אלעמאל אײפסנײ אויף איר אומ־ דערגרײכטער פראכט. אויף דער רוישנדיקער מאניפעםטאביע םון דעם סיטאנישן באשעפער־גײסט אין דעם שטילםטן פון זײנע װערטער, אין יעדן בארטסטן קנײטש פון זײן דיכטערישן גע• דאנק. האמסונס גײםטיקע באזונדערקײס איז זײן, אזויצוזאגן. לײבלעכע קרובהשאפט מיט דער נאטור, װאס באגרינדעט זײן שאפע־ישע לעגיסיםיטעס, זײן דיכטערישן יחוס. ער איז נישט פון רי אויפגעקומענע פאעטישע גוטע ברידער, װאס קלאפן דעם אלטן קאסמאס װוילעריש איבער דער פלײבע, געדזען זיך הארביק מיט דעם .ברודער בארג׳ און מיס דעם ,פעטער װאלד׳ אין מיט דעם פלאפלדיקן טײך, דער .מומע׳, װאס זײ באנובן דאס אלץ מיט מעטאפארישער אויבער־חכמה אין זײערע נארישע לידער און ראמאנען — זײן נאטור־םארבונדנ• קײט איז עלעמענטאר און לײדנשאפטלעך. זײן בלוט איז פאר• שיפירט מיט איר װילדער שײנקײט און זי אלײן געװעלטיקט איבער זײן שאפערישער קראפט. בװישן זײן ערשטלינג־דאמאן .הונגערי, אין װעלכן ם׳איז, נעבן פארשידענע אנפאנגערישע אימזיכערקײטן, שוין קלאר אנגעצײכנט דער גאנג סינם זשעני איבער .פאן״ און ,מים• טעריעס׳, .שטאט זעגלפאםי, .ברכה םון דער ערד׳, .לעבטע קאפיםל׳ א. א. װ. און בװישן זײנע .װאגלער׳,— דעם ערשט־ דערשינענעם ראמאן פין דעם זקן, ליגט האםסונם דיכטערישע װעלט, ברײט און געבענטשט. עס איז א שטארקע פרײד בו װיסן. אז ערגעבװו. א־ן א שטילן װינקל פון נארװעגיע, זיבט קניס האמסון, אײנער פון דער משפחה פון גײםטיקע ריזן, אין זײן װערק װאקסט מעכטיק אונטער זײן שאפערישער האנט. מען עפנט װעלכן ס׳איז פון האמםונס ביכער און עם איז גלײך װי מען װאלט געעפנס דעם טויער פין א צויבער• האפטער װעלט. עס איז אין ערשטן אויגנבליק אומהײמלעך אביםל און שרעקיק אין דער דאזיקער װילד־פרעמדער לאנד• שאפט, װאס האט זיך, אזויציזאנן, זןפגעריסן פון דעם ביװילי• זירונג־פראצעס פון דער .מיט דער בײט׳־גײענדיקער נאסור אין היט אפ שטרענג איר םיטישע אומבארירטקײט אין די טיפענישן פין אירע אלטע װעלדער, אונטער דעם אײז פון אירע פיארדן. אבער האמסון םירט אונז געלאסן און באדעכסיק, װארט בײ װארט און זאץ בײ זאץ, װןןם אמאל טיםער ארײן אין דער דאזיקער פארהוילענער װעלט — און מיטאמאל װערט אונז דןן אלץ נאענט און הײמיש. זײן בארטער איראנישער שמ״כל לײכט אויף אין דעם טונקעלן פאטאס פון אירע שטרענגע פארמען און מילדערט אונזער שרעק פאר איר גרוים־ קײט, װעלכע מיר װאלטן נישט געקאנט דערטראגן. װען נישט זײן בארטע, ליכטיקע איראניע, װאס הויבט אונטער אביםל איר שװערקײט און דערלײכטערט אונז די השגה. אנדערש װי דער פאטעטיקער, װאס האט די טענדענץ בו פארגרעסערן אוממענדלעך דעם גײםטיקן באטײט פון זײן איבערלעבונג, איבערבוטרײבן איר װײמאג, דעם ״פאםאס׳, און פון לויטער בעפיעשטשעסן רחמנות מיט זיך אלײן ארומבו־ װיקלען דעם קל־ינעם ציטריקן געדאנק. יעם מיחוש. אין א ריזיקער סאםע װארימען לשון, פאר װעלכן ער בלײבט דעמאך אנמאכטיק שטײן װי םאר א מוראדיק־אדיםגעבלאזענער, פרעמ־