Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 177

7 ליםערארי,שע בלןסע ר (200) 9 זא אומזיכםבאר, דורך די שמןולםסע שפעלטעלעך םין זײנע װער• טער אין סארטיליקט דןןרט די םיזערנע עקזיםטענץ פין די דןןזיקע עססעטישע לײדיקגײערס, די .שאםערםי, אקעגן װעלכע האמםון הןןט זיך געםילט סארסליכסעט און בארוםן, צו רעא• ביליסירן דאס אמתע שאםערישע לעבן. ער הןןט רעװידירט דעם באגריף םון ש א ם ן. הןןם אים ארויסגעראטעװעט םין דעם װוילײנגישן ליטעראסור־זשאר■ גזןן, װו ער איז מיסברויכט געװ$רן םאר די פוםטע מאכערײ• קעם םון יעדן גראםאמאן, און האס אים בוריקגעםירט צי זײן אירשפרינגלעכן מיסןןלאגישן זין. ער הזןט אנטפלעקט דעם בװײטן פןןלום בי דער דעגענערירטער ,נײער ערד״: די .ברכה פון דער ערד*. איזאק, דער פויער םון סעלאנרא, װןןס טראגט■ איבער גאנזיע פעלזן אויף זײנע גע־ואלטיקע עלעסאנטישע פלײ• צעם, האקט אוים בערג אין װעלדער, אקערט, שנײדט, בויט— דער דןןזיקער אורװעלטלעכער מענסש, םיט דעם אומבארירסן קינדערישן הארץ. מיט זײן גרויסער שװײגנדיקער נאסור, װןןס איז סארבלןןנדזשעט געװןןרן םינם װײטן מיסאם אין דער װירק• לעכקײט ארײן, װןןס אונטער זײנע שטארקע, געבענשטע הענס װאקםט אויס םון א זימפיקער װיססעניש א בליענדיקע, ליכטי• קע װעלט, װאס איז מיט דער עלעמענטארער מאכט םין זײן טיפער הכנעה, םון זײן רײנער, אימםיםלבארער תמיםות געװןןרן אן אמחער שותף בו מעשהיבראשית — ע ר ברענגמ די ברכה אויף דער ערד. ע ר שאםט... .,״ער גײט אין גײס בארג ארויף מיט א שװערן זאק אויף די פלײבעס. שטארק און אומגעלומפערט װי אן עלעסאנט. ארום איז שסיל. נןןר זעלטן װען רעדט ער ארוים א װןןרט בו זיך אלײן: .אך, מײן גאט אין הימל*... און אזעלכע װער• םער זענען איזאקן נישס אנגעקומען גרינג און ער האט זײ אויך נישט אויםגעטראכם אומזיסט — ער האט קײנמןןל נישט געלײענם אין די ביכער, אבער זײנע 'געדאנקען זענען אםט געװען איבערגעגעבן בו גןןט אין הימל. אזוי איז דאס געװען. דער אויסגעשטערנטער הימל, דןןס גערויש פונם װאלד, די שטומע אײנזאמקײט, די געװאלטיקע שנײ-מאסן הןןבן אים גע• מאכט אונטערטעניק און גאטםארכטיק*... (האמםון: .די ברכה םון׳דער ערד*). און אזוי איז אויך האמםון אלײן, ער גײט און גײס בארג ארויף מים א שװערע משא װעלט אויף זײנע שטארקע דיכםערישע פלײבעם — און דןןס װןרט, װןןס ער רעדט דער• בײ ארוים, איז קײנמןןל נישט ,אײםגעטראכט אומזיסט*. עם איז די נאטור, װאם מאלט פאר איב די װונדערלעכע בײכנס און בילדער םון זײן שפראך אויף דעם רײנעם שפיגל םון זײן נשמה, אזוי װי די *ארטע פרימארגנדיקע פראסט־בלומען, װןןם בליען פלובים אויף אונזערע סענםטעד. זײן װארט איז דער ןןרגאנישער המשך םון דער נאטור. עס איז דער ליכסי• קער ברענפונקט, װו עם גליען די װונדער םון איר אײביקײט: דער טונקעלער געזאנג םונם װאלד און זײן הײליקע שטילקײט, די געלײסערטע םרײד, װןןם שםרןןםט מיט שטארקער קראםט פון דעם אלטן, חומשדיקן הימל. און דער שסומער שרעק םון די װײםע, װילדע ימען. דערפאר קלינגט אונז האמםונס װארט ןןםט אזוי איבער-שפראכלעך. שװער און סרעמד, און דערסאר אויך געדויערט עס אזוי לאנג. ביז עם דערגרײכט אינגאנצן אונזער לעבן, װײל עם קומט צו אונז סון א װײטן װאנדער• װעג, איבערגעםולס םיט דער אינעװײניקססער סײערלעכקײט פון שטענדיקן װאקםן, װןןם צעשטערט אגב טײלמןןל די .אויס• געהאלסנקײט• סון זײן קינםטלערישער םארם. פארװןןרםענעם םישער-דארף, װײס םון צענטר, און האלט זיך פאר זײן םיר צװײ בײזע. בײםיקע הינט, װןןם סארשסײען ניסט קײן חכמות און יןןגן אװעק ןןן רחםנות אלע .פאטריןןטן* פון ליטעראטור און קונסס און געשװוירענע ,חסידים*, װןןס קומען ןןנצינדן זײערע םיזערנע גרןןשנדיקע קולסור-ליכטלעך בײ זײנע װילדע, װײםע םײערן. מען האט גערעכנט, אז ער װעט זיך שױן אסשר אויסלײטישן אביםל, דער אלטער — ער אבער איז נאך אלץ םול םיט אומםארשטענדלעכער ליבשאםט גו דעם געניזוקטן מאסראס, דער װיםטער קאליקע. װאס איז א גנב און א ליגנער און א צעדולםער נפש, צו די פרןןם• םאקישע װײבער. די מאכליארקעס, װןןס גאגערן בײם שםעטל• דיקן ברונים זײערע נארישע רײד און בארעדן א װעלט מיט זײערע צעלןןזענע םײלער אויף שרויםן. ער איז נאך אלץ בא■ גײםסערט םאר רי הסקר-יונגען און האלאדריגעם און דארםישע אורחי-פורחיניקעם, פאר די אלע סײערלעכע, לעבנם־מעכטיקע קבצנים, װןןם באגנבענען, הארציק און בנעימותדיק, די לײטישע באלעבןןסטעס, .צעטרעטן די צניעותדיקע בלום׳ פון דער פרומער גלחטע, דער גבורהדיקער גויה, װאנדערן זײערע אײגע• נע קרומע װעגן. געטריבן דורך אן איבערפלוס סון נאמור אין זײער לעבן, װערן געשטרויכלט ערגעץ אין אן אינעװײניקסטן פלאנטער און םאדענדיקן זײערע װילדע טעג םיט שטריק אויף די קויםיקע העלוער — און ער װײוט נןןך אלץ ארוים, ןןסן און מיט שטארקער העזה. זײן טיפע םאראכטונג צו דער .גע• זעלשאםס׳ און צו די .אינטעליגענטישע שיכסן*, צו דעם דזןק• טאר. דעם חכם, און צו די ליטעראטן, די פאםקודניאקעם, און צו דעם אײדעלן קולטור־טוער, װןןם װײםט װעגן .פראבלעמען*, ,קןןן שפראכן״ און האט א פולן קאפ מיס פראזן. .״,איך בין װידער אנטלאםן םון דעם ליארם און םץ דער ענגשאפם םון דער שטוןט, םון אירע צײםונגען און מענטשן - םון דעם אלעמען בין איך אנסלאםן, װײל מיך האם גערוםן צי זיך דער װאלד און די אײנזאםקײט, פ ו ן װ א נ ע ן א י ך ק ו ם א ר ו י ם... אך, שוין םריער אםאל בין איך געהאט אנסלןןםן און בין דערנןןך װידער צוריקגעקומען און באלד װידער אנטלןןסן צוריק — נןןך דער ליסעראטור ב ע נ ק א י ך נ י ש ס׳... (האמםון: .הארבסט־שטערן*). 'י דאם איז יענע .ליםעראטור׳, װעלכע האמסון הןןט איגז געגעבן צו םילן אין זײן ליטעראטףרןןםאן .נײע ערד״, םין װעלכער ער הןןט געמוזט אװעק אויף דער װאנדערשאםט צו זיך, צי זײן שאסערישן אירקװאל. אים הןןט געשוידערט פון די לירישע ,אײניקלעך*, די אײדעלע היםלישע םיוחסים, סון יי אלע צעפיעשטשעטע רוחנױתן פון ליםעראסן אין קינםט■ לעיי, װןןם הןןבן דןןס צינישע גענאר םונם שװערן לעבן, שװעבן אײף די סאסירענע פליגלען םין זײערע סאלשע געזאנגען, םין זי-ערע לײדיקע דראמעס און פאעמעס, װאם זענען געמאכט גע־וארן אויף צי־להכיעם דעם שאםערישן גײםט, טדןןגן שװערע קאסמישע קודלעם אויף זײערע בלײכע שסערנם, םארטשאדן די װעלס םיט פןןעסישע ,שטימינגען*, םיט װעלכע זײ װילן זי־ כיטרע ארױםדרײען םון דעם הארטן עול און באלעװען א־ זײערע טעג מיט דער נארישער אײנרעדעניש םין זײער .נ יטלעכער םיסיע*, סין זײער ,העכערן לעבן*. האססון הןןט זײ אלע דערקענס אין זײער וןפגעלײשטער י־אוםקײט, װעלכע ער האט ןןםט מגזם געװען אביםל און גע• מאכט בײ זײ םאר אן אלגעםײנעם כלל, כדי זײ אינגאנצן צו סא־נישסן םיט זײן דינער אירןןניע, װןןס דרײט זיך ארײן,