Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 168

(200) 9 זא ליםערארישע בלעםער 168 האבן זיך אלע םאנאנדערגעלאכס. אטילו די רויז האט זיך ליבלעך געשמײכלט... און אדם איז, א פרײלעכער. ארוים םון ■ראגםאטיאלם געבעלט, מיט דעם הויםטל קרויט אונטער זײן זןרעם און מיט דער רויזן״בלום אין זײן לינקער לאץ, דאם הןןס מרמז גע• װען: די רויז איז אים םארט נעענסער בום הארבן. באגריםונגען צום סס2-טן נומער ״ליטערארישע ביד־יעטער״ באגריסונג פונם ײדישן װיסנשאפטלעכן אינסטיטום רעדאקביע ,ליטערארישע בלעטער/ ױארםע. זײער געעוסע ערײגר< עס איז דא אגעװיםע שותסישקײט גװישן אײער ארגאן און דעם ײדישן װיםגשאפטלעכן איגסטיטוט: דאם איז די אידעע און דער וױלן צו םארבינדן ארום אײן בענטער די סארשײדנאר• טיקע פאניםעסטאציעס םון דער מאדערנער ײדישער קולסור. םינקט װי איר שםרעבט צו שאסן א קאנטאקס צװישן די צעזײטע און צעשםרײטע ערשײנוננען און אויסטוען אויף דעם געביס םון דער ײדישער ליםעראסור, אזוי אויך איז אונזער שטרעבונג צו טארבינדן און ארגאניזירן ארום אײן צענסער די נײע ײדישע װיםנשאפט. עס ״איז דערום געװען א לאגישער טועל־ױצא אײער װארעמער אינסערעס םאר דעם ײרישן װיםנשאפטלענן אינםטיםו■ זינט זײן נרינדונג און אי׳יער גםדרדיקן באמױנג צו װעקן 8אר אונזער טעסיקײט סימםאשיע און אונטערשטיצונג. נעמס-זשע אן אונזער װארעםםטע באנריםונג בײ דער גע• לעננהײט סון דעם דערשײנען סון דעם 200*םן נומער סון אײער צײסונג. זײענדיק סארבונדן מי■ דער ײדישער םרעםע פון דער נאנגער װעלט, װײסן פיר די םניעות בײם ארויסגעבן אליטערא• רישע װאכנשריםס. מיר װינטשן אײך אויף װײםער גאך פיס םער ערפאלג צו װירקן אויף דער םארשסארקונג םון דעםיײדישן שאם און סאר נענטערער און עננערער סארבינדונג צװישן די אלען װאם ארבעטן בײ די שװערםטע באדינגוננען םאר דער קולטורע• לער דערהױבונג סון די ײדישע סאלקס־מאסן. םיט װארעםע נרוסן ײד. װיס. אינסטיטוט זלמן רײזען װילנע, 20 סעברואר 1928. 1 איך שיק אײך אהארצלעכע ברכה צום יובילײ און װיגסש דעם ױבילאר אריכת-יםים. ב׳נילין• ש• דובנןןװ איך װינטש דעם ױננן בעל־הױבל, ער זאל תפיד װאקםן הן אין כפות, הן אין איכות, און אז זײנע אססרוםסים זאלן אים םנדל זײן לאםת, לױשר און לשײיקײט. םיט דעם בעםסן גרום צו םרײנד קלעצםין און םיט די הארציקסטע צוװונםשוננען סאר אלע אײערע אונסערנעםונגען לטובת אונזער ליטעראטור בין איך אײער קאהן• ד״ר ח• זשיטל$װםהי ... אן םיר איז אײער שםחה אויך א םולע שמחה. איך װינסש אײך אלדאם נוטס. װילנע• *״יי מ• װײנרײך א ,װעלט־אנבליק״ םון די םארשידנםטע שיטות און סברות און האט דאס א נאםען געגעבן זײן .סיסטעם׳. ,האבן מיר זיך געפרעגט: װאס װעס די מענטשהײט האבן סון אזוינע גאנגעןז װאס ם א ר א נ ײ ם קאן ער אויפ־ סוןז נישט קײן נײע אמתן קאן ער אויסגעפינען אין אן ענין, נישט קײן נײע געשסאלטונגען פין דעם מענטשלעכן שאםן קאן ער ארויםברענגען םון זײן אײגענעם גײסט. אלץ, װאס ער האם, איז שוין םריער געװען בײ אנדערע, מיט מער םרישקײט און אין א נאענטערער שײכות צום ל ע ב ן, צום ע נ י ן. הײנט — אויף װאםערע גפרות דארף מען איםז- ,זענען מיר געגאנגען צו דער ימילא של מעלה מיס א סעטיציע, םען זאל אינגאנצן סקאסירן די קאטעדרע םונם עקלעקטיציזם און בײ עקלעקסיאלן זאל מען צונעמען זײנע פליגלען. האבן םיר, א דאנק זײן ליבן נאמען, געפועלט. אבער אז מען איז צו עקלעקטיאלן געקומען נאך די םליגלען, ערשט זײ זענען בײ אים גארנישט געװען קײן ארגאניש אויםגעװאקסענע. דער״חברהמאן׳האט זיך צוגעקלעפט קינסטלעכע םליגלען, צע• נויםגעפאפט םון םארשײדענע םעדערן, װאם ער האט בשתיקא, בגניבה ארויסגעצוסט סון אונז. האבן מיר אים םארםריבן םון אונזער״מחנה/ .אזוי איז עס, ליבע הארינטע מײנעז נישט אין דעם מאניזם גײס עם אין דער םילאזאםיע. װער װײס, צי די םענטש־ הײט װעט װ ע ן עס איז זיך דערגראבן ביז צו דעם לעצטן אײנהײטלעכן װעלט־פרינציפז הײנט װען אין דער טעאריע אזוי, על אהת גמה וכםה אין דער פראקטיקע■ װי קאן מען דא װעלן מײפשערן זי לםי דער ,אויסגעהאלטענער אײנהײט״עכער טעאריע׳, װאם איז אפסמאל געבוירן געװארן מיט צענדליקער יארן צוריק, אױס די נויטן םון אן א נ ד ע ר פראקטיקע און םון אנדערע אוסשטענדן אין לעבןן- .אױב ם׳איז דא א װעלכער עס איז ,מאניסטישער׳ טרינציפ םאר די פראקטישע נויטן פון לעבן, איז דאס נאר דער, װאס איך האב אנגעװענדט אין מײן ,עקלעקטישן׳ זופ. דאס איז דער כלל, װאס זאגט: ,אלץ װאם איז פאר א ו נ ז געזונס און געשמאק און איז נישט להיסך צו א ו נ ז ע ר יושר, איז כשר און גום, אםילו װען םען זאל צענױפמישן םילכיקס מיט פלײשיקס, כשרס מיס סריפה, נישט פאר קײן פרומער ײדענע געדאכט...' די רויז אבער האט זיך נאך אלץ נישס געװאלט אונ• סערגעבן. — איך װײם נישס, איך װײם נישט,—האם זי געםענהט, ציטעדנדיק מיט אלע אירע בלעטלעך. — סיקאן זײן, אז בײ אײך, אין די .עולםות העלױנים׳ קאן מען צולאזן אויך אזא, — לאזט םיך אסן זאגן, — צעלאזענעס צוטריט צו די װיכסיקסטע פראבלעםען םון דעם מענטשלעכן דענקען און שאפן. אבער בײ אונז. אויף דער זינדיקער ערדז בײ אונז װײס איך נאר אײנס: א רויז איז א רױז און נישט קײן הויפסל קרױט. א הויפסל קרויט איז א הויפסל קרויט און נישט קײן רויז• אין אין קײן טעאריע קאנס איר נישט מאכן קײן פלאץ פאר בײרע אינאײנעם. און פארענדיקט האט זי מיט א סיסן צער אין^איר שטיס: — אדער איך, אדער ערז פראגמאטיאל האט א װײלע געקוקט אויף איר מיט ליבע און רחמנות און דערנאך םיט א שמײכל א םרעג געסון: — אזויז אין קײן טעאריע איז נישטא קײן פלאץ םאר אײך בײדןז און װו, אײגנטלעך, װיל םען אײך בײדן םאר• פלאנצןז אין א סעאריע, צי אין א גארטןז