Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 166

(200) 9 זא 166 ליסורןריון נלוסור און װערט פארגליװערט אין דןיר קאקעטישער פאזע םין אן אײדעלער פלאנץ. האט אדם הראשון גוגענענט זײן נאז גו דעם פלאםשיקן קעפל און האט זיך אפגעקערט מיט א װידערװילן. — ס׳הויבט גארנישט ןון *ו שמעקן מיט רויז.—באמערקס ער סרויעדיק און תדעוםותדיק מניאלן. דערגײזערט זיך אויף אים דער מלאך: — די, פרא אדם אײנערז גו דיר רעדט מען על פי סע״עי־כל, גרענגסטו םיר א ראיה פון דער נזן־ןןזז — איר זענט גערעכט. אדוני טיפזיניקער מלאךז — מישט זיך דא ארײן די רויז, מיט א גיפטיקן קומײכעלע אױף די ליפן. — אפילו איך. װ>ןס האב זיך גארנישט גו שרעקן פאר דער קריסיק םין קײן נאז אין דער װעלט, האלס אױך, אז דער עיקר איז שכל. און על״פי-שכל האב איך נישס װןןס אראפצופאלן םאר דעם חשובן הױפטל. כ׳הןןב פונקט אזא יחום• בריװ װי ער. אויך איך האב דאך אין זיך צװײ זײםן. מאך איך אויך דעמזעלביקן קונץ, װןןס מײן חשובער ננגד: ןןט בין איך א רויז און אט בין איך... איך װיל םון מײן מויל נישט ארויםרעדן... איז מען אװעק פון דארטן זײעד אומצופרידענע. ראשית —איז אין דער רעאלער װירקלעכקײס סאקע זײער שװער אײנ׳ צוזען, װי אזוי .רויז• און ,קרויס׳ קאנען זײן בװײ זײטן םון אײן און דערזעלביקער זאך. והשנית — איז דא די ברה מיט דער פראקסיקע. װאס טוט מען, װען אין דעם פראקטישן לעבן ברעכט אויס א סכסוך בוױשן זײז װעםען םון זײ דארף םארט קוםען די בכורהז באשליסט מען פרוװן דאס מזל פיט אײנעפ םון די מאדערנסטע פילאזאםן, און מען לאזט זיך גײן צו פראגסאסיאלן. ארײן אין זײן געצעלט, האבן אונזערע פארשוינען נא■ מערקס. אז אין א װינקל, בײ אן אויװעלע, איז דער םלאך געװען םארנומען מיט עפעס אזוינס, װאס הןט זיך שוין גןןר־ נישט געפאסס סאר א הימלישן באשאף, בםרט נןןך — סאר א מםונה אויף םילאזאפיע. דער מלאך איז געשטאנען און הןןט צוגעגדײט א היפש םעפל, — סאקע א גרויסן םןןפ. — זופ סאר זיך אויף װארמעס. מילא, דאם װאלט נאך געװען צו דערלײדן. ןןבער דער אופן. װ י א ז ו י ער האט דורכגעםירט די ארבעט,—דןזם איז באמת געװען א פאםש אין פנים יעדער אויסגעהאלסענער םילאזאםישער שיסה. קודם האט ער אין טאפ ארײנגעשןןםן געריבענע םארםל, דערנאך — פערל׳גרויפן. דעתאך — טערקישע בעבלעך, דערנןןך ארײנגעשאטן א פאר נישט־צעשניסענע, אפגעשאבענע מערן, דערנןןך—א פאםטערנאק, א פיעטרעשקע, א צעשניסענע ציבעלע, א פאר קארטןןםליעס און אביםל פעםער. ןןפגעפסרם די װעגע־ טארישע ממשלה, נעמט ער זיך סאר דער אנימאלישער: שפארם אין טאפ ארײן א שטיק ןןקסנפלײש און הינערשע קעפלעך און דרויב פון אן ענטל. און, משמעות, נאך נישט אינגאנצן צוסרידן מיט זײן עקלעקסישן מישמאש סון ױעגעטאבילע און אנימאלי• שע שטאפן, הןןס ער נאך מוםיף געװען צו זײ א פןןר זאכן פון דער אנארגאנישער ממשלה: אביסל זאלץ און א היפש ביםל װאםער... א שרעקז א שרעקז װען די רויז הןןט דןןס אלץ צוגעזען, זענען איר םמש די דמים אײנגעםאלן. יעטװעדעם בלעטעלע איז געװןןרן בלײך און הןןט געציטערם סאר אויפדעגונג. װען זי הןןט ןןבער בא־ םערקט, אז ער שלעפט אויך די ,אנןןרגאנישע מפשלה׳ אין — דער ענין,-זןןגט ער,—איז א הארבער און א טיסער. רויז,—דןןס איז די בחינה פון רוחניות, װי קרויט איז די בחינה פון גשמױת. הנה ידוע, עם איז ןןבער אלעמען באװוסט, אז קײן גשםיות איז בעצם גןןר אויף דער װעלט נישטןן. ס׳איז םאראן נאר רײנע רוחנױת. די גשםױת איז נאר אזא צושטאנד אין דער רוחניות. אז די רויזן־בלום סאלט, רחמנא ליצלן, ארײן אין עצבות, אין דער לעצטער רגע סארן םאנאנ־ דערסאל, דעמאלט טרןןגט זיך דורך םאר איר מרה־שחורהדיקן דםױן די געשטאלט םון א הויפטל קרויט. דןןם איז א שװערער קאשמאר אזא און מער גןןרנישט. און—װי זןןגט מנחם מענדלם שװיגערז קרויט אין חלום איז א חלום און נישט קײן קרוים. אזא מין פשס אויף זײן עקזיםטענץ הןןט דאס הויפטל שוין נישט געקזןנט סארטרןןגן. — אזוי גארז דןןס בין איך, הײםס עס, דער חלוםז... אז אויםהערן—איז אויםהערן אלעמעןי לןןמיר גײן צו מניאלן. גײט מען. דער דריטער מלאך הןןס זיך זײער דערפרײט מיס זײנע געסס. — ברוך הבא, ז״עד חשובעד הויפטל קרויטו ס׳קאצל קוםס, ליבלעך דופסנדיקע רויזו בײדע צו פירז װי םרײט דןןס מיךו אזוי דארף דאך דאס זײן. איר געהערט דאך אײנס צום אנדערן. ס׳איז גןןרנישס צו דענקען, רוחניות און גשםױת זןןלן קןןנען עקזיסטירן אײנע ןןן דעם אנדערן. איר זײס אײנםו אײנםו אײנסו—װןןם פירס אײך, מחשבותן, צו מירז דערצײלם אים אדם דעם גאנצן ענין. ןןט דןן האט זיך מניאל גענומען שאדף אײנקוקן אין די געסט, און זײן שסערן האט זיך םארקנײסשס. אין דער םעאריע איז די אײנהײט פון ״קרויט• און .רויז״ געװען אזוי קלןןר. אבער דןן איז געשטאנען םאר אים די רעאלע װירקלעכקײט. סיט איר ברוטאלן דואליזם און סתירות צו דער סעאריע. און דערצו נאך איז עם געגאנגען אין א פראקטישער שאלה. הןןט דער מלאך מניאל נאך מער פארקנײסשס דעם שטערן, אנגעשפארט אים ןןן די צענויפגעלײגסע שפיץ׳םינגער םון דער לינקער האנס, פארמאכט זײנע אויגן און גענומען זיך שאקלען און טראכסן. — הם... הם... — זינגס ער מיט א גמרא־ניגון. — אין תוך ארײן איז דןןס דאך גאר קײן שאלה נישם. דןןם האבן נןןר די משוגעים, די אײנזײטיקע מאניסטן, זיך אײנגע• שפארס, אז נאר אײן זאך איז רעאל און די אנדערע—א דםױן. רוחניות און גשםיות זענען ןןבער בײדע גלײך רעאל. נישט, חלילה, װי צװײ באזונדערע םובסטאנצן, נאר װי צװײ אײביקע רעאלע אטריבוטן, װי צװײ זײטן םון אײן־און־דערזעלביקער םובסטאנץ. א הויפטל קרויס... א הויפטל קרויט... םון אײן זײט איז עס טאקע א הויפסל קרויט. ןןבער םון דער אנדער זײט... םון דעד אנדער זײס... נו־יןן. װאס איז דןן פאראן װןןס צו קלערןז-פון דער אנדער זײס איז עס א — ר־יזו דערהערט אזא םין אטעסםאציע װעגן זיך, איז דאס הויפטל, אײם פרײדיקער התפעלות, שיער נישט ארויס םון די כליס. — םארשסײםטו, אדם, װןןס דןןס באטײטי דןןס באטײט, אז דו דארפסט די רויז אויף טויזנט פפרות. אין מיר האסטו אלץ. אס בין איך א הויסטל קרויס און ןיס טו איך םיך א שםעל, בםחילה, פיט דער אנדער זײס ארויף — װער א׳ך א... רויזו און נעמט און שטעלס זיך תיפף אװעק אױף זײן שטענגל