Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 165

165 ליטער*רישע נלזס זר 200) 9 זא ס׳הויפטל הרויט און די רויז (לבבוד דעם יובל םון די ״ליטערארישע בלעטער׳) ד׳ר חײם ושיטלןןװסהי / ניוייארה םספים אױף דעם פלאן. אין הארצן האט עם געטראכט: .אין לעגטן תכלית זענען דאך אלע זאכן םײ װי סײ אלץ אײנס. איז מאי־נםקא-מינהז א םער, לןןם איך זײן םארזיכערט מיט מײנם..,' אבער די רויז פראטעסטירט. — דײן פלאן איז םאלטש, מײן ליפער אדםו ס־איז הוי■ לער עק—לעק—טי—ביזםו ם׳גײט להיפך בו יעדער אויםגעהאל■ טענער טעןןריע! ס׳קןןן נישט זײן קײן שלום בװישן רויזףדוםס און זויער־קרוים. ןןדער איך, ןןדער ערנ איז געבליבן, םען זןןן גײן מיס א דיןיחכמה בו די םי־ לןןזןןםן. נןןר אזױ װי דעמןןלט זענען נאך קײן מענטשלעכע םי• לןןזאףן נישט געװען, הןןבן זײ זיך געװענדט בו זײערע שרים. װײל יעדע זאך אויף דער װעלט הןןם איר שר. אםילו אײזלען הןןבן א מלאך אין הימל. װןןס איז ממונה אויף זײ א פשיטא שױן פילןןזןןםן. דער מלאך גשםיאל, צ. ב, איז םמונה אויף די מאטעריאליסטן, ר ו ח נ י א ל—אויף די אידע■ אליםטן, מ נ י א ל אויף די םינטעטישע מאניסטן. און אזוי כסדר. און יעדער מלאך הןןט זיך זײן קאטעזרע און זײן ישיבה. אםילו פראגמאטיאל איז שוין דעםאלט געװען, הנם דער פראגםאטיזם, װי א םילןןזןןפישע שיטה, הןןט זיך ארויםגעקריםטאליזירס אין ןןנהײב סון אונזער יןןריהונדערט. זענען אדם מים די םלאנבן געגאנגען קודם גו דעם םלאך גשםיאל. דער דיקער מלאך האט זײער םײן אויםגענומען אדמען און נןןך שענער—ס׳הױססל׳קרוים, האס זײ בײדן דערלאנגט שטולן בום זיבן. נאר אויף דער ןןרעמער רויז הןןס ער אםילו קײן בליק נישט געװןןרםן. אויםגעהערט דעם סכםוך, הןןט ער זיך געװענדט בו אדמען: — די מעשה דערפון איז אזוי,-האט ער געזזןגס.—קרויט איז בבחינת גשםױת, מאסעריע. און רױז איז בבחינת רוחניות, הוילער גײסט. עם איז אבער ידוע, אז קײן רוחנױת איז בעבם גןןרנישטןן. רוחנױת איז נןןר א דמױן. ס׳איז נאר א בו■ שטאנד אזא אין דער מאטעריע. אז דןןם קרויס הויבט ןןן בו זײערן, דעמאלט חלומט זיך אים א רויזן־בלום. גיט מען אים ןןבער א ביסל גענזנשמאלץ, דעמאלט םארשװינדט דער חלום. אין גן-עדן, אדם, הןןסטו גענוג געחלומט. נעם זיך איבסער סאר סמשותדיקע זאכן. טראכט װעגן תכליתו — אט דאס טענה איך דאך מיט אים,-מאכט בוםרידן ם׳הויסטל קרויט.—א טעלערל זױעריקרױט, מיט א ביםל גענזנ■ שמאלץ, מיט א הארעלע קימל דערבו... און דאם טוט װידער א זולל־וסובאדיקן קװיטש... די רויז לאזט אבער נישט אפ. — הער אויס דעם אנדער בד, אדםז לןןמיר גײן בו רוחניאלן. רוחניאל, א לאנגער מלאך, דין װי א שטרוי, םיט א דינעם קןןפ און לאנגע, שװארבע הןןר, איז װי נןןר די רויז איז בו אים בוגעגאנגען, תיגף געםאלן םאר איר אויף די קני און גענוםען זינגען שבחים םאר איר דופם און פראכם. די רױז הןןט שעמעװדיק געגליס. אנגעקװיקט זיך מיט דעם דוםס, הערט דער םלאך אויס די טענות, םיס סארגלןןבסע אױגן בום הימל. אז אדם הראשון איז ארויםגעםריבן גע• װןןרן פון גן־עדן הןןט ער זיך געמוזט נעמען םאר דער ארבעט םון א פשוטן פױער. האם ער אויםגעאקערם א םעלד און האט נישט געװוסט, םיס װןןם ער זןןל עם סארזײען. זענען בו אים גע• קומען א הויפסל קרױט און א רויז. — םארםלאנץ םיך,— הןןט געזןןגם ס־הויפטל קרויס. די גן ■ עדן• יןןרן — זענען םאר דיר אויף אײביק ארי• בער. דו װעסט לײדן םון הונגער און דו װעסם דארטן אנגרײטן שסײז אויף וױנטער. איך בין דאם, װןןס דו דארםסט. דו װעסט םיך אײנברןןקן, אײנזײערן און דו װעםס װיסן, אז דו לעבסט אויף דער װעלט. א סעלערל זויער׳קרויט םים גענזן״שמאלץ און א ביםעלע קיםל דערבו... און ד$ס הויפםל הןןט דערבײ ארויםגעלןןזס אזא זולל• וסובאדיק געלעכטערל, אז בײ אדמן הןןס גענוםען רינען װא■ סער םון םױל. (1 — אי, אדם, אדם...-האט טרויעריק געזןןגס דערױף די רױז. — נישט שוין ביםטו אזוי טיף געםאלןז אויך אויף דער ערד דארף םען הןןבן דעם גן׳עדן אין זינען. םארסלאנץ םיח איך בין דןןם, װןןס דו דארםסט. אײנגעמאכסע רױזןיבלעטלעך זאלן זײן דײן שפײז. טרינקען װעסטו רױזןיװאסער, םיט רױזן• אײל — באשמירן דײן לײב און מיט סרישע רויזן-בלומען בא■ בירן חוהם קאפ. און אין דעם װאקםן םון דער רױזן״בלום זאלסטו ארײנסון דײן זינען, װןןם םאר א תענוג — בו זען, װי פון דעם גרינעם קנןןפ װינדט זיך ארױס דער קנויל; װי דער קנויל נעמט זיך םאנאנדער אין אײנבלנע בלעםלעף װי פילקום זײער םןןרם און סארב! װי איז זי פראכטיק, די סאר■ ט־קע רויז, די ןןנגעגאםענע, איבערסול מיט לעבן און גליענ• ל יקער לוסטו װיפיל שטיםונג אין דער לעבטער רגע םון איר לעבן, אין דעם לעבטן שטילן הרף־עין סון העכםטער השתלםות פארן םאנאנדערםאל!... םארםלאנץ םיך... — א שװער הלכה, — טראכס אדם, און באלד גײט אין איס ארײן דער בעלןןזענער גײסט םון קןןמפרןןמים. — און װי איז, אז איך םארםלאנץ אײך בײדןז רויזן• דיפט איז אװדאי א היםעלשער תענוג, ןןבער זויער־קרוים מיט גענזנשםאלץ איז אויך אפשר אן ענין. דןןם הויפטל-קרױז, דער גרןןבער עגןןיסט, איז תיכף ■׳זי .י־**;:־דיי, . <'/24