Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 164

(200) 9 מא לימווגוױן גיוטוו 164 מיט א קוק, װןןם ער כאפט בײם שכן, בײם גײטונג־םארקויםער, אין דער ביבליןןסעק. און װו הןןט עם דעםןןלט — מיט םיר יןןר גוריק — גע־ האלטן מיט ליטעראטור אין דער םרעםעז די בײטן. װען אין דער טאג־םרעסע האבן זיך געדרוקט ר ע ג ו ל ע ר דערבײלונ־ גען, סקיבן און אויך ארטיקלען װעגן ליםעראםור און םעאםער, יענע בײטן זענען אװעק. ליםעראטור און ליטעראטור־פובליבים־ טיק זענען געװען זעלסענע געםש אין דער טןןג׳בײםונג, לכל הפחות בופעליקע. מען הןןס זיך נישט געיןןגט — װי אםןןל— נאך ליטערארישע סחורה. אױך די פעריןןדישע ליסעראסור• זשורנאלן הןןבן קײן אריכת־ימים גישט געהאט. .ביכער־װעלם׳ הןןט דערבויגן בו 12 נוםערן, .ריננען״—10, ״דער חודש״—3. איז דער אויםקוק אויםן ערםאלג פון א .װןןכנשריפט םאר ליטעראטור, טעאטעו און קונסט״ נישם געװען קײן איבעריק געהויבענער. און עם האס זיך געװיס געםןןדערט א שפןןר־ביסל דרײםטקײם און נןןך מער לײכטזיניקײט בובוטרעטן ארויסבו־ געבן אזא זשורנאל. אויב דאם הןןט זיך םונדעםםװעגן אײנ־ געגעבן און ,ליטערארישע בלעטערי האלטן זיך ביז הײנט, איז עס בו פארדאנקען די גרינדער און די נןןענטע מיטארבע־ טער םון אײן זײט און די לעזער םון דער בװײטער זײס. די ערשטע הןןבן תחילת אינגאנבן בחנם און שפעטער םאר גרןן• שעדיקע הןןנןןרארן געארבעט. דיבװײטע הןןבן זיך תיבףםאר־ אינטערעסירט מיט דער בײטונג און—עס איז אפשר דער ערשםער פאל אין דער ײדישער װןןכן־פרעםע—זענען איר געבליבן געטרײ בײ בום הײנטיקן טןןג. און אז .ליםערארישע בלעטער* װערן שטארק געלײעגס װײסס יעדעד, װןןם קוםט אין פרןןװינץ און הןןט א קןןנטאקט מיט די ײדישע ליטעראריש־אינטערעםירםע בענם־ רען און קןןלןןניעם אין אויסלאנד. װארום קײנער װעט נישט םרוװן ןןפבולײקענען, אז די סארינםעריםירונג םיט פראבלעםען פון ליטעראטור, טעאסער און קונםס איז פאר די לעבטע יןןרן שסארק געװאקםן, בםרס בײ דער יוגנט. דער לעזער און קולטור־םוער, דער מיטגליד םון ביב־ ליאטעק און דראמאטישן קרײז, דעד באזוכער םון דעםעראטן, טעאטער־םפעקםאקלען און בילדער־אויםשטעלונגען — זײ אלע נויםיקן זיך אין א בײטונג, װןןם זןןל זײ העלםן פאנאנדער־ קלײבן זיך אין די פארשידנםםע םראגן םון םןןדערנעם ײדישן קולטור־שאםן, װןןס זןןל זײ אינםןןרמירן װעגן די ירוװן, עקספעריםענםן און דערגרײכונגען אױף יעדן םון די דערםןנטע געביסן. ער איז אויך א בעלן בו וױסן, װןןם עם טום זיך מחוץ דער ײדישער גאס, װי אזוי עס זעט אוים בײ אנדערע און געדן נעסט ער אויף ידיעות װ ע ג ן און איבערזעבונגען פ ו ן דער םרעםדשפראכיקער ליטעראטור. דאם איז שײך דעם לעזער. ןןבער אויך דער ײדישעו שרײבער, קינסטלער, נויטיקט זיך אין א שטענדיקן װןןכן־ זשורנאל. די פאליסישע געשעענישן םון לעבטן בענדליק יןןר האבן געשאםן נײע באדיננונגען פאר דער אנסװיקלונג םול דער ײדישער ליטעראטור. איר אײנהײטלעכער כאראקטער אד חרוב געװןןרן און זי הןןט םארלױרן איר ,בענטר*. װיל דער ײדישער שרײבער װיסן, װןןס עם קומט םןןר אױף יענער זײג גרעניץ־םלופ. אים רײבט דןןם נײע, דןןס אוםבאקאנטע. דןןם אלץ דארף זײן א בענטראלע ײדישע װןןכנשריפ פאר ליטעראטור, טעאטער און קינסט. זענען דןןם .ליטערארישע בלעטער*? ג זןןלן אנדערע, זײסיקע—אורטײלן. ד״ר מ• װײכערט יעדן עפעם, נאר א ל ץ ם א ר א ל ע. זי אױ אזוי געמאכם, אז יעדער קאן זי דורכלײענען פון ןןנהויב ביזן סוף מיט אינ־ טערעס. איר טעאטער־באריכט װעט אויך פאראינטערעםירן א באן־װעכטער און איר טעכנישער ארםיקל — א דינםט־מײדל. זי איז דאס. װאם מען רופש .פאםיליענבלאט*. דערפון נעמס זיך איר קאלאםאלע פארשפרײטונג, איר אימגעהויערער טיראזש. בײ אונז האט די טאג־פרעסע איבערגענומען די םונק־ ביעם םון א װאכן־זשורנאל. אונזער טאג־בײםונג װערט אזוי רעדאגירט, אז זי זאל פאראינטערעסירן אלעםען. יעדער לעזער אירער קאן זי איבערלײענען פין ןןנהויב ביזן סוף. דאס גרעם־ טע זןרט פא־נעשש אין איר די לאקאלע כראניק און דןןס ײדישע לעבן. זאכן, װאם אינטערעםירן יעדן לעזער, װןןס פאר א פדאפעסיע ער זאל נישט האבן, אין בי װןןם םאר א פאלי־ טישער ריכטונג ער זןןל זיך נישט רעכענען. דערפון נעמט זיך דער לפי־ערך גרויסער םיראזש פון דער ײדישער טןןג־ פרעםע אין פוילן. איר װירקינג איז א שטארקע. זי איז נישט געמינערט געװארן דורך די דרײ ײדיש־פוילישע טןןג־בלעטער אין לאנד, װאס הזןבן באװיזן פאר די לעבטע יןןרן בי פאר־ סעסטיקן זײער קיום. נישט געקוקט אויף דער שפראכלעכער אםימילאביע האט נישט לאנג געקאנט געשאפן װערן א נײע ײדישע בײטונג. די ײדישע בײטונג האט נישט נאר געםונען — און אפשר גאר געשאסן דעם לעזער אירן. עם האט זיך אויך אײנגעשטעלט א באביונג בװישן לײענער און בײטונג. יעדע בײטונג האט א י ר ע לעזער, אירע געטרײע חסידים. זײ גלויבן איר יעדן געדרוקסן װארס, פון לײפ־ארטיקל ביז דעם אנאנס. זײ געדענקען אויםגעבונדן יעדן געדאנק פון דעם שרײ־ בער און יעדע נײעס פון רעפארטער. בעפלאקערט זיך א מחלוקת בװישן בײדע בײטונגען, שטײען די לעזער שסאל און אײזן אויף דער זײט פון ,זײער״ בײטונג. פאראן אויך שטעט־ לעך, װי כמעט אלע לעזער לײענען בלויז אײן בײטונג, אזוי איז םיר אױםגעקומען בו הערן אין גאליביע, אז אין א שסןןט פארקויםן זיך עםלעכע הונדערט עקזעםפליארן סון אײן בײטונג און בלויז עטלעכע עקז. פון דער בװײטער. אין אן אנדעי שסעטל איז םארקערט. מיך הןןט אינטערעסירט די םבה דער־ םון. און איך האב פעססגעשטעלט, אז נישט פאליטישע סיםפא־ טיעם באשטיםען דעם לעזער בו קויפן די אדער יענע בײטונג. דעם ערסאלג אין שטאט האס די בײטונג בו פארדאנקען םארשײדענע בופאלן. בום װןןכנבלאט—םון װאם סאר א סןןרט עם זןןל נישם זײן—איז די באביוננ פון לעזער אן אנדערע. איך װעל דןן נישט רעדן װעגן פארטײ־ןןרגאן, װאם װערט בוגעשיקט דורך פאסט אדער פארטײלם דורך א פרעםע־קןןםיםיע און װו דער ןןפבןןל װערט אײנגעמאנט דורכן פארטײ־קאסירער. בײ די איבעריקע װאכן־בײטונגען, בײ יענע, װאם האלטן זיך בלויז אויפן טיראזש, קאן מען באמערקן אן אינטערעסאנטע דערשײ־ נונג. בײ די ערשטע עטלעכע נומערן א געװיםן אומבוטרוי און א רעזערװירטע האלםונג מבד דעם לעזער. דאן א פלובלינגע םארינטערעםירונג, נאך א קורבער בײס פאלט דער אינטערעם פון לעזער און םיט אים דער טיראזש. אזא טבע הןןט שוין אונזער לעזער, אז ער װארםס גיך אן אומחן אויף א װןןכן־ בלאט. אפשר איז דא א טיפערע םבה. דער װןןכן־זשורנאל איז בײ אונזער לעזער א םין לוקסום־ארטיקל, די טןןג־בײטונג — א זאך פון ערשטן געברויך. נובט ער שסענדיק די טןןג־בײטונג און מיט דער װןןכן־בײטונג םארפובס ער זיך םון בײט בו בײט, ער דארף זי בו דעם בװעק אםילו נישט קויםן. ער איז ױבא