Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 163

163 ליטור *וי<ן (200) 9 זא א ן א י י ג ן ו ו י נ ה ל םלעגן באגרןןבן װערן גװישן די ,געסגרטע קעץ״ םון רע• דאקטןןרישן שוםלאד ןןדער גלײך נישט קוםען עום אויסדרוק. בײ אלע טענות צו די ,בלעטער״—װיםיל זענען דורך די םיר יןןר באהאנדלם געװןןרן פראגן, דורכגעםירט געװןןרן דיםקוםיעם, געשריבן געװןןרן איבער ביכער, שרײבער, קולטור• דערשײנונגעןו םון נױ׳יארק און םון בוענןןם־אײרעס, סון קןןװנע און םון מןןםקװע, םון בערלין און פון ירושלים, סון ריגע און םון פאריז, םון יןןהאניםבורג און םון יאסי, םון װו נןזר עס װערט געשאםן ײדישע ליטעראסור, קולטור,—םון אוםעסום הןןס מען געםינען אן ןןםקלאנג אין די ,בלעטער*. הןןט א שרײבער עםעס געהאט װןןס בו לויבן ןןדער פןןר• װארםן, אויםװײזן ןןדער ןןםװײזן, ןןםרעדן זיך, םון הארץ ןןדער ןןנװײזן א םלאן, סון װאנען ער זןןל נישט זײן פון דער ןןדער יענער זײט ,בו װעמען ער זןןל נישט געהערן, בו װעלכן בר ער זןןל נישס זײן — הןןט ער געסונען א םלאץ נןןר אין די ,נלעטער׳ — דער אקטיןןר, דער םןןלער, דער װיםנשאפטלער, דער שול־טוער אלע זענען זײ געקומען אין די ,בלעטער• און מער ןןדער װײניקער געזןןגם זײער װןןרט. די ,ליטערארישע בלעםער׳ הןןבן כסדר געװעקט דעם אינ• סערעס םאר אונזער ליסעראסור, שםראך, שול, װיםנשאפט — אסילו געװען א בײט, װען א דאנק די ,ליט. בלעטער׳ האבן אלע בײטונגען אין םוילן אײנגעפירט ליסערארישע ןןםטײלונגען בײ זיך. דער ײדישער שרײבער הןןט באקומען מער אנזען. יןן, די ,בלעטער* זענען, װי א װאכנשריםם, געװען בלויז א װינקעלע (גרויסע און װיכטיקע ארבעטן און דערשײנונגען םוזן הןןבן דעם גרויסן זשורנאל). ןןבער אונזער װינקל, אן ע נ ג ם ןןבער אן אײגנס. י. י. זינגער ערטםטן נומער בלאט הןןם א םןןליטישן םרבוף. נישם זײענדיק אםילו א םאר• טײ-ןןרגאן. בײ דעם אלגעםײנעם קולטור׳מבב, װו כמעם יעדער דערװאקםענער מענטש, בםרט אין שטןןט, איז א בײטונגלעזער, הןןט יעדע בײטונג א באשטימטן קרײז סון לײענער. זי באנוגנט זיך ןןבער נישט םיט בושטעלן אים בלויז םןןליטישע אינםןןר■ מאביעם, ארםיקלען און איבערזיכטן. זי שעפט זיך אויך גישט אויס מיט דער לןןקאלער כראניק. איר סרינביס איז — בםרט בײ די גרעסערע בײטונגען — בו ברענגען א םך און םאר י ע ד ן ע ם ע ם. דער לעזער אירער לײענט נישט די גאנבע בײטונג. א חוץ די םןןליםישע אינםןןרםאביעם און לןןקאלער כרןןניק אינטערעםירט אים בלויז ז ײ ן ןןםטײלונג: דעם סוחר— דער האנדל, דעם שםעקולאנכ — די בירזשע, דעם אינזשי• ניער — די טעכניק, דעם לערעד — די םעדאגאגיק, דעם ארטיםט — די קונסט, דעם שרײבער — ליסעראםור. הןןט יעדע גרױםע בײטונג ןןן א שיעור ןןםטײלונגען און בוגןןבן. אין די דןןזיקע ןןםסײלונגען שרײבן דורכאוים סאכלײט, ןןםט די גרעםטע מומחים אין זײער םרןןםעסיע. די אױסלענדישע װ ןן כ ן-בײםונג האט, םארקערט, נישט קײן באגרענעבטן לעזער׳קרײז. נישם אין םןןליטישן סרט און נישם אין סאכמענישן, זי רעדט בו אלע. זי ברענגט נישט םאר נײן. עם טוט אונז נישס באנג, קײנעם נישט םון די ערשםע םיר, װןןם הןןבן זיך בענויםגערעדט מים םיר יןןר בו■ ריק, אז םען דארף האבן א ליסעראריש װןןכנבלאט און סאקע גלײך, אן געלט און ןןן בוגרײסונג, ארויסגעלןןזם די .ליםע■ רארישע בלעסערי. דורך די םיר יןןר, אין פארלויף סין די בװײ הונדערט ערשינענע נומערן .ליטערארישע בלעטער*, הןןט זיך, אםת, א םך געביטן: עם הןןס זיך געביטן דער םןןרמאט, דער ־עדאקביע׳בוזאמענשטעל, דער טןןן, דער כאראקטער. נישס שטענדיק הןןבן די רעדאקטןןרן געקןןנט מאכן אלץ אלײן: שרײבן ארטיקלען, מאכן קןןרעקטור, שרײבן אונטער בענדליקער פסעװדןןניםען, .בעםלען* םאטעריאל און ^ואםן אבןןנענםן. װי שםענדיק עם סרעםם, זענען די ״בלעםעד*, װןןס םער זײ זענען געװןןרן עלטער — געװןןרן קללטער — נישט אלץ, װאס הןןט געדארםט געםינען דןןרט םלאץ, הןןט געסונען, און נישט אלץ, װןןם הןןט יןן געםונען םלאץ, הןןט געדארפט גע• פונען. ןןבער גיס םען א קוקידורך די בװײ הונדערם נומערן ״ליטערארישע בלעסער*, זעס מען ערשט, װןןםער גרויםע אר• בעט עס איז דורך זײ ןןםגעטון געװןןרן, װןןסער בלויז עם ײאלט אין אונזער קולטור־לעבן געװען ןןן די ,בלעטער*. בײ אלע טענות בו די .בלעסער*, טײל גערעכטע און זײער א סך אומגערעכטע, זענען זײ דןןך אונזער װינקל, דער װינקל פון ײדישן שריפסשטעלער, םון ײדישן בעסערן לעזער, םון ײדישן קולסור׳לעבן. בוגעװוינט שוין סיר יאר בו די בלעטער, הןןבן םיר שוין פארגעסן. װאסער םנים דןןם ליטערארישע לעבן הןןט געהאט פריער, בעת םאר יעדער קלענםט נןןסיבל װעגן א ליטעראריש• קילטורעלן ענין, הןןט מען געדארםס סירן א קאםף םיט די טאג׳און-נאכט-רעדאקטארן, בעוז די ןןנגעװײטיקטסטע םראגן צרכם צװײהונד קײן קןןפםלימענטן װעל איך נישט םאכן. און אויך מיט קײן טענות װעל איך נישט קוםען. איך װיל, מערנישט, םאכן עסלעכע באםערקונגען װעגן דער רןןלע סון א װןןכנשריםט בײ אונז, װעגן די ,ליטערארישע בלעטער*, זײער לעזער און שרײ• בער. בײ אונז הןןבן װאבן־זשורנאלן קײן מזל נישט, זעלםן װען הןןבן זײ אריכת־יםים, דער טיראזש זײערער איז א װאקל• דיקער, דער קרײז סון אינסערעםאנטן א קלײנער, די םעג• לעכקײטן באגרענעבםע. בײ די אםות־העולם םארנעמט דןןם װאכן׳בלאס א בכבודיק ןןרס אין דער פרעםע. עם הןןט א גועסערן סיראזש סון דער סןןג־בײטונג און רוםט ארויס א שײארקערן אינםערעם. זײן װירקונג איז א ברײסערע און די יענלעכקײטן רײכערע. די בערלינער מעכנסלעכע .אילוסטריר• םע בײטונג*, לםשל, הןןם א טיראזש םון קנאםע 2 םיליןןן עקזעםפלארן. אנןןנםן, װןןס קןןסטן א 2.500 דןןלאר א זײט, מחן באשסעלט װערן פיט עסלעכע חדשים םריער. בו אזא מצב הןןט קײן שום םןןגיבײסונג נישט דערגרײכט דןןם איז א םועל׳ױבא םון דער ןןםגעגרענעבטער קןןס• פ־שענץ בװישן טאג-פרעסע און װןןכן׳זשורנאל. די אויםלענדי• שע טןןג־בײםוננ איז םריער פאר אלץ א םןןליםישע. יעדעם