Literarishe bleter · 1928-03-02 · 9 (2.3.1928) · p. Seite 162

(200) 9 זא ליוזןרורױן ול?<?ר 16] זאמלער סון די *ןןלקס־פעשױת * און , אײנגלנע שמות געםוזט ןןססםןןל ארויסשטויסן םון די ״ביעטער* ארסיקלען ןןדער רע• צענזיעם איבער ביכער. און *זוי אויך די טעאםער־ידיעות און ידיעות סונם ײדישן שול־װעזן. סאר דעם װוקס םונם ײדישן שאסן, סאר דעם םארשטארקן סון די ײדישע ליסערארישע םןן• זיציעס איז די ערםאלגדײכע ארבעט סונם י. װ. א״ א גוטע ײד• שע םןןרשטעלונג, אנײע ײדישע שול נישם װײניקער װיכסיק װי א נײ גוט ײדיש בוך. און אין דעם זינען הןןבן די ״בלעטער׳ נישס װײניק אויסגעטון. - -*עס זענען םארשײדענע אויםגאבן, װןןם הןןבן צו טון מיט םארשײדענע קולטור■ און קונםט-געביטן. אויםצוקלײבן די פארשײדענע אויססוען. אויםשסעלן סון זײ אײן גאנצן קולטור• בנין,—דןןם איז דער װילן און דןןס שסרעבן סון אונז אלעםען אין די ״בלעטער•. די, װןןם קןןנען אביםל די קינםטלערישע װעלט, רי עגןן• צענטרישקײט םונם דיכטער, װעלן םארשטײן, װי שװער ם׳איז אסטמאל געװען יןן־צו־דרוקן אן ארםיקל, א רעצענזיע, ןןדער נישט־צו-דרוקן. אן ארסיקל, א רעצענזיע, א כרןןגיק־ידיעה הןןט געקאנט שאפן םרײנדשאםט ןןדער םארקערט — שנאה. די ״ליט. בלעטער׳ זענען, לא עלינו, געפרוװט געװארן מיט ןןט דער פרײנדשאפם און שנאה. ןןפטמאל איז מען געװען צו נןןכגיביק, אםטמןןל — צו שסרענג. װער קאן דןן גיבן די אמת-ריכטיקע מאס און װאג? זענען געװען גערעכסע און אוםןעדעכטע טענות און תביעות. זענען געװארן ״חסידים׳ און ״מתנגדים״. הןןס מען אמןןל סארלוירן דעם געדולד און.גלײכגעװיכט. מען איז דאך נישט מער װי א מענטש. אבער מען האס נישט אדורכגעלאזן קײן אײן װיכטיקן קולטור־אויפטו, קײן אײן געדרוקט ביכל, קײן אײן ײדישע אויסגאבע אין אלע עקן װעלס, פ־זןןל עס נישס םארנ^םירן ״לזכר עולם״. עס זענען אפשר קלײניקײםן, אבער םון אט די קלײניקײטן שאסט זיך דאס װיכטיקע, דןןס גאנצע, דןןם לדורות• דיקע אין דעם ײרישן קולטור*שאםן. די ״ליטערארישע בלעטער׳ זענען די לעצםע צײט גע■ װןןרן רויקער, בארױקטעד. איז עס אחסרוןז ס׳איז זײער לײכט אונטערצולײגן אױפרײם״מאסעריאל, ם־איז נישס שװער אויםצוםלאקערן. ןןבער צי װעט עם עםעצן װארעםעןז מער װי װען־עם׳איז איז נויטיק איצט פןןזיסיװע ארבעט, געמײנזאמער םעסטער קולטור״בױען,—און צו דעם רוםן די *ליםע• רארישע בלעםער׳. די צװײהונדערט נומערן ״ליטעראדישע בלעטער׳ הןןבן אין זיך הונדעיטער ארםיקלען, אסהאנדלונגען און װיכסיקע מאטעריאלן װעגן דער ײדישער און נישט-ײדישער ליטעראטור, און ס׳איז איצט אומםעגלעך צו שרײבן און צו רעדן װעגן װןןםער ס־איז שרײבער,—עלטערן ןןדער יונגערן—און נישט בא• נוצן זיך םיט די ״ליםערארישע בלעטער׳,—ןןט דער פעריןןדי• שער לעקסיקןןן םון דער ײדישער קולסור אין אלע אירע אגט• פלעקונגען,—און דןןס אלײן איז אויך םיל װערט. דער צװײהונדערטסטער נומער איז א באזונדערע באםרירי• קונג םאר די אלע, װעלכע הןןבן געהןןלםן צו טרןןגן ציגל פאר דעם בנין. און טרןןגן ציגל הןןבן דןןך כמעט אלע ןןנגע• זעענסטע ײדישע שריםסשטעלעד, םןןלער און ארטיסטן פון גןןר דער װעלט. נחמן מײזיל ארטיקלען, ןןפהאגדלונגען, איבערזיכטן װעגן די ײדישע ליטע• ראטורן אין די םארשירענע לענדער אויםער פוילן, און אויך פיל שמועסן םיס שרײבער פון יענער זײט גרענעץ װעגן דעם ליטערארישן שאםן אין אנדערע לענדער. חוץ דעם ברענגען םיר כסדר, גוםעד־אײן נומער״אױס, ידיעות װעגן דעם, װאס ס־טוס זיך אין די ליטערארישע און סעאסראלע קרײזן םון ראסנפארבאנד, אמעריקע, לעטלאנד א. א. װ. די צװײסע װיכטיקע אויםגאבע איז געװען: צו אינסןןר• מירן און באקאנען דעם ײדישן לײענער מיס דעם, װןןס ס׳סוט זיך אין דער װעלס.ליםעראסור. אונזער איצטיקער לײענער איז ארײנגעװאקסן אין דער אלגעמײנער ליטעראטור. ער גע• ניסט זי פון די ײדישע איבערזעצונגען און אויך פון סרעפדע שפראכן, און ער איז זײער להוט צוװיםןװעגן די װיכסיקססע ליטערארישע דערשײנונגען םון גאר דער װעלט. שױן םון ערשטן נומער אן הןןבן מיר ןןפגעםײלט אן ןןרט פאר ארטיק• לען איבעד די ןןנגעזעענסטע װעלם־שרײבער. און דערבײ זיך אינטערעסירט םיטן שרײבער אינגאנצן. מיט זײנע א ל ע ליכס און שןןטן, און נישט לויטן באקאנסן םארעלםערטן ײדישלעכן נוסח: *טןןלםטןןי און ײדן׳. זײער ןןםט הןןבן םיר אויך גע־ געבן עםײען פון באקאנטע אויסלענדישע קריטיקער װעגן די װיכטיקםטע װעלט־קינסטלער, און דערבײ געהאט א טאפלטן געװיגס־. געװיזן אויך דעם לעזעד םוססעדן סון אנדערשפרא• כיקע קריטישע עסײען, א באזונדער אויפמערקזאםקײס הןןבן מיר געלײגט אויף דער דערנעענסערונג םון דעם ײדישן לײענער־עולם צום פוילישן קינסטלער,-שרײבער, םןןלער און ארטיםט.—דורך א רײ םפעציע־ לע געשפרעכן מיט די װיכטיקםטע פוילישע קינםטלער הןןבן מיר געשאסן א מין אנהויב פאר קעגנזײטיקער באקאנסשאפס און דערנעענטערונג. דער פוילישער שעםער הןןט איצט באםערקס די ײדישע ליסעראםור, דאס ײדישע שאםן, װאס ער האט אזוי• לאנג און אזוי עקשנותדיק פארזען. אין דער ערשטער צײט זענען אין די ״בלעםער׳ געגעבן געװןןרן בלויז ארסיקלען און אפהאנדלונגען װ ע ג ן ליטערא־ טור. אויםן צװײסן יאר הןןבן םיר אנגעהויבן צו געבן ןןרט אויך סאר שײנער ליטעראטור. קײן ײדישע זשורנאלן זענען נישט געװען, אין אונזער טאג-פרעסע איז כמעט נישטןן קײן ארט םאר בעלעםריםסיק. הןןבן מיר סארעפנסלעכט לידער, פןן• עמען, נאװעלן און דערצײלוגגען פון די ןןנגעזעענסטע ײדישע און נישט־ײדישע שריסטשסעלער. און באגלײך מים די באקאנ• טע שרײבער הןןבן םיר םון צײט צו צײס אויך געדרוקס זאכן םון יונגע און ןןנהויבער. זײער ןןסט זענען אין די ״ליס. בלעטער• געדרוקס גע■ װען ארבעטן, װןןם הןןבן א שײכות צו ליטעראטור־געשיכסע און שפראך־םןןרשוגג, ארבעטן, װןןס הןןבן געקאנט אינטערעםירן א קלענערן קרײז לעזער. ןןבער צי הןןט מען געקאנס סארמאכן די טיר םאר אזעלכע ארבעטן, װעלכע זעגען א װיכסיקער צו• שטײער צו אונזער ליםעראטור״װיםנשאפט, ובפרט, װען קײן ספעציעלע ליסעראריש־געשיכטלעכע ןןרגאנען זענען בײ אונז נישט געװעןז םיר הןןבן זיך נישס געקןןנס און נישט געסןןרט םארגי• נען צו בלײבן אין די רײן־ליטערארישע ד־ אמות. דער ײדי• שער שריפטשטעלער מוז זײן גלײכצײטיק דער שעםער םון קול• טור־װערטן און אויך דער בויער םון קולטור־אינסטיטוציעם. דןןם איז זײן אומגליק און זײן גליק. דעריבער האצן די ידיעות פונם ײדישן װיםנשאפסלעכן אינסטיטוט, די נעמען םון די