Literarishe bleter · 1928-02-24 · 8 (24.2.1928) · p. Seite 154

8 זא ליסןוןר יזן נ ו* זו איך האב זיך אםןןל באנוצס דערםיט, װי םיט 8 מיגל אויסזיידריקן א באשסיםטע װעלט״ןןנשױינג. דער עיקר אין דער רעזשיםערישער ארבעט איז נישט אויפעיכאםן עוםעליק עטעש א צוםעליקן געדאנק. ער מיז רײף װערן, װערן איםבאדינגש און אײנאונאײנביק, װי די פריכט םון אן אידעע, װןם דער רעזשיסער האט זיך בארוםן זי צו פארװירקלעכן. נאר די דא■ זיקע אידעע דארף אים דיקטירן די ריכסונג פון זײן שעסע• רישן װעג. סערגײ אײזנשטײן (דער רוםישער רעזשיםער) הןןט אץ אײנעם םון זײנע ארטיקלען, װןןם ער האס בײ אונז םארעםנס■ לעכם. דערקלערט, אז ער הןןט געהאלטן סאר זײן אויסגאבע אין דער רעזשי פון .בראניענןןסץ פןןטןןסקין׳ צי עלעקסרעזירן די מאםן. לויס מײן מײנונג, איז עס נישם ריכטיק. אויב די אויס• גאבע פון דעם רעזשיםער דארף באשטײן נןןר אין דעם. װןןלש מען עם געקענט דערגרײכן דורך ארויםסירן אויף דער בינע באקסףקאמף, אקראבאטיק אדער עפעס א מלחםה־פאראד. דאס פאליטיש-פרןןלעטאריש טעאטער װןןלט זיך אויסגעשעפס, װען זײן ציל װןןלט באשטאנען נאר אין אפעלירן צו די פריםיסירע אינסטינקטן און געםילן. דאס אםתע טעאטער מוז אוינוכאפן איבערשאסן און אויםלןןדן די ענערגיע פון די םאםן. דער דאזיקער ציל קען נישט װערן דערגרײכט א דאנק םרוידס אדער פאװלאװם פסיכא־אנאליז(װי עם םײנס אײזנשסײן) נאר א דאנק דער סצענישער םארבינדונג און איבערארבעסוננ סון מארקם םילאזאםיע. דאס הײסס: מיר הןןבן נישס ק״ן רעכט צו פארנעסען זיך אבסטראקט מיט ם־לןןזאםיע. אונזער פילןןזאסיע מוז זײן אםאקטישע. םיר זענען נישט נאר ענטוזיאםטן, מיר זענען אײך םירער םון ראדיקאלע אידעען. דעם פרינציפיעלן פעלער פון .פאםאמקין״ זע איך אין יעם, װןןם אײזנשסײן האס בלויז געװיזן דעם אויםשטאנד אױסן שיף, נןןר ער האט נישט געװיזן די שײכות םון ןןט דעם פאקט מיט דער רעװאלוציע פון יאר 1905. אגב, איז אײזנ■ שסײן נישט שולדיק: דערצו װןןלט דןןם טעאסער געדארפס האבן גרעםערע מיטלען. אין דער סארײניקונג סון דער בינע םיטן םילם זע איך דעם אײנציקן ריכטיקן מיטל צו דערגרײכן דעם דאזיקן ציל• דאם פובליקום. דאס פובליקום איז אומעטום — קןןלעקטיװ. די סױזנטער מענםשן, װאס פילןיאן דאס טעאסער. זענען נישט קײן םומע פון אײנצלנע. באזונדערע יחידים. דער דןןזיקער טויזנס איז עפעם א נײ װעזן, אין װעלכן עס דריקט זיך אױם די קראפש פון די מאםן. די מאסע םארמןןנט אנדערע געםילן, אימפולרן און נערװן. עם װאלט פונדעםטװעגן געװען א םעות צו מײנען. אז דער טעאטער־עולם אינם הײנסיקן דײטשלאנד איז א מאםע■ װןןם װערט געטריבן םון אײנע און די זעלבע געסילן און שםי־ מונגען. כדי צו סארײניקז די ברײםע מאסן םון דעם-אויב םען קען זיך אזוי אויםדריקן-פראלעטארישן קלײנבירגערטום און ד־ רעװאלוציאנערע ארבעטער אין אײן קןןלעקםיװ םיס םרעמדע איבערלעבעגען, סוז מען אים דערצו צוגרײטן, כדי ער זאל קענען אויפנעמען די ענערגיע, װאס קוםט סון דער בינע. די בינע איז בארוםן צו זײן דער אױםדרוק םון די געםילן םון דער דןןזיקער מאסע, םון אירע הזןסנונגען• לײדן און םרײדן. טעאטערז צי דארף מען עם זוכן אינם רעפערטואר פון די סענסאציאנעלע פיעסן און מעלאדראםעס םון לאנדןןן און פאריזז װער דארף זײז אין װעלכן זין קענען זײ דינען װי שטאף סאר דער טעאםער-קונסםז םיר װאלסן װעלן װיםן — װו איז פאראן א װיכטיקערע דראםאטורגישע אונטערנעמונג, װזןס זאל זײן אן א סענדענץז די דראמע אין דאך נישט ק־ין לירישער פערז, איר האנדלונג און באדײטונג באגרענעצט זיך דאך נישט בלױז מיט םכעמען. געםילן, שטיםונגען און םײנונגען. די דראמע דארף אויסדריקן און פןןרשטעלן דעם קאמף פון די טרעגער פון באשטימטע אידעען. — און דער אויסנאנג םון דעם דאזיקן קאמף דריקט■ אויס די סענדענץ םץ דער דראםע. אויב עס איז אזוי, דער■ םירט די םראזע .קונסט לשם קונסט׳ דעם באגריף םון דער דראםע צו א נישסיקן פארמעל־קינסטלערישן אויסדרוק אויף דער םצענע. דער מאנגל אין א באדײטנדיקער דראמאטורגישער אויפפי■ רונג, װאס זןןל אויסדריקן די צײט און אירע פראבלעמען — איז נישס קײן צופאל. דאס איז—א דירעקסע קאנםעקװענץ פון די פארהעלטענישן און צעריםנקײם פון אונזער צײט. נאר אױב אזא אויפפירוננ איז נאך נישטא. דרינגט נןןך דערפון נישם ארויס, אז מען דארף דערװײל םארמאכן דןןם טעאטער און װארטן םיט םארלײגטע הענט אױף דער צוקונפטיקער דראםע, אדער—אײדער װאס־װען—פארװײלן זיך מיטן רעפערטואר פון די פארגאנגענע עפאכן. פארקערס: אלם אויםדרוק פון אונזער צײט, דארף דאס נײע סעאטער װערן אײנער סון די װעקער און אויפמונסערער, װןןם זןןל סרײבן דעם שסרןןם פון די נײע לעבנם־זאפטן פון אונזער געזעלשאפט. װ ע ג ן ר ע ז ש י מען סאר נישט בלויז ארײנפירן דעם םאציאלן יםוד סון דער געזעלשאםט. םען טאר נישט פארדעקן די פוםסקײט און אינהאלטםלןןזיקײט םון א דראמע—מיט בלויז שארפזיניקע, רײן־ אויבערפלעכלעכע עקספערימענסן. דאם װאלט אומבאדינגט גע־ סירט צו א חורבן. װען מיר זאין, למשל, װעלן שפילן אויף א בערלינער בינע. פונקט אזוי װי אין מאסקװע, װאלט עס געװען םארן רוסישן טעאטער א בערישע טובה. און אויב עם איז פאראן, װי אנדערע מײנען, װעלכע■ עם־איז שײכות צװישן מײנע אויפפירונגען און מעיערכאלדס, נעמט זיך עס דערפון, װאס די װעלט־אנשויונג םון זײנע אויפ■ םירונגען און םון םײנע—איז די זעלבע, און םאדערט, נאטיר• לעך, די זעלבע אױםדרוק־םןןרמען. איך קלער אזוי דערסאר. װײל א י ך ק ע ן נ י ש ט מע־ יערכאלדם ארבעטן. און איך שטיץ זיך נישט אויף זײ. נאר אזוי־װי די דײטשע רעװןןלוציע איז נישט קײן םןןװיעםישע רעװאלוציע, אזױ װי קײן סראלעטאריש טעאטער אין בערלין א י ז נישם מעיערכאלדס טעאטער אין מאסקװע, קומט אויס דעם דײטשן רעזשיסער צו בויען זײן ארבעס נאר אויפן גרונט פון זײן אײגענער דערסארונג. דאס דרינגט ארויס םון דער דײטשער רעװןןלוציאנערער באװעגונג. דערמיט. אגב. װארף איך אפ די ק־נדערישע סארשסע• לונג םון די, װאס האבן נאך מײנע עקספרימענטן געמײנט, אז דאם פאליטיש־פראלעטארישע טעאסער שײדט זיך אונטער םון דעם געװײנלעכן נאר מיט דער םעכאנישער םארײניקונג םון דעם װארט מיטן םילם.