Literarishe bleter · 1928-02-17 · 7 (17.2.1928) · p. Seite 138

7 תא ליסןרןוישן פלעוער 138 קריטיה* -רעצענזיעס* 3יבליאגו8פיע.-נואניה. י װאס מען שרײבט װעגן ביכעג םליסט און סארכאפט מיט ויך אויך אלעקסאנדזנר איודאנאתיסשן, װעלכער האט געהאט געשסעלט םאר זיך עסישע גוימען אין דעם גאנג פון דער רעװאלחייע. םון םרײנט װערן אין לויף סוי אײניקע חדשים פארביסענע סײנט, עס שאםט זיך א תהום עװישן די נאענטע חברים, םען הערט אויף זיך עו פארשסײן און םען איז גרײס צו טרעטן איבער די קערםער פון די אינטימע םרײנם גום נעחון סון דער רעװןןלוציע. אלעקםאנדער איװאנאװיםש איז צוערשט עוריק■ געהאלסן, דעדנאך איז ער אינעם װירװואר םון די געשעענישן. ביז ער כאסט ז-־־ך אײנמאל און שרײס אוים•. ״אזוי קזןן ױײסער נישס גײן, עם קאן נישט״ל אנדערע, אנדערע װענן זענען נױטיק, איישט װערט די רעװאלוציע דערשטיקט..,״ װי באקאגט, איז ״דער װענ פון םײן׳ באשןןנקען געװארן סאראיארן פיטן דראפאטישן פריז פון ברעפענער געיע־בינד צװישן א סססנ צוגעשיקטע דראמעס. דןןס עסישע איז אין דער דראמע שטארקער פון דעם קינםטלערישן, און געװים האט אט דאס עסישע אימפאנירט און געפעלן. די פיעסע איז דערצו א מין שליסל צו דערגרײכן און באגרײפן די רוסלענדישע רעװאלוציע, װאס זײטיקע, פרעפדע קאנען זי אלץ נישם םארשטײן אין צעקײען. אץ דער פיעםע זענען אדורכגעםירט אינטעליגענםן און ארבעטער, מענסשן מיט אײגענעם האב און גוסס, םיס אײגענע באשטיפטע װערטן, און כתם-םענטשן, װאס קוםען נאקעמע, הוילע צו דער רעװאלוציע. דאגמאסיקער און הםקר־םענטשן, טיף■ עםםינדלעכע און מיט הארטער סעל. י. נ. שטײנבערג באםיט זיך מיט אײנצלנע אלגעפײנע װערסער זײ כאראקכעריזירן און בא■ צײכענען. עס דינען בײ אים אויסערלעכע, אנגענומענע םיטלען. אגב, די ״יארקליקן׳ צו זײנע פארשוינען״ זענען גענעבן שוין פון אנהױב אן, אין דעם ״פערזאנען-צעטל״: ״אטיפ פון אבאל• שעװיק״, ״א טיפ סון א םענשעװיק״ ״פעסיקער רעװאלוציאננר״ א. אז. װ. און אין דער פיעםע, אץ דער האנדלונג זענען אט די אלע פארשוינען טאקע נישס םער װי א מענשעװיק, װי א באל- שעװיק עס זענען דאך דא צײטן, פעריאדן, װען דער םענטש איז כםעט קײן מענטש נישט, נאר א סײל, א ברעקל פון דער פארטײ, פין רער באװענוננ. אץ אזוי אױ געװען בעת דער רוס• לענדישער רעװאלוציע. ״מיטן נאנצן קערפער, פיטן באנצן הארצן, םיטן גאנצן בא• װוםסזײן—ברענגט דער מחבר אלס םאטא די װערטער פון איעק• סאנדער בלאק—הערט זיך צו צו דער רעװאלוציע״. און דװך די אלע מענטשן אין דער פיעסע הערן מיריאון שפירן די רע• װאלוציע. נ• מײזיל פאר_£אגב;_הלעצ יןי^ שוין דערשינען י• י• ז י נ ג ע ר נײ־רוסל^אנד (בילדער פין א רײזע) אינדרוקן, •ילדערוננען סינס נײלם לעבן אץ ראשרםארבאנד,־ ריטלאנד, איקראמן. װ״םריסלאנד אין קרלם; באשר״ביננען אין בילדןר פין דל ניע ײדישע קאלאניןס אין קאלןלןםלװן. דןד ניןר לןבנס ששיגןר, דאס קילםיר״לןבן, די םרנסװז, םאםיליןן- לןבן א אנד. א רי םלפן אין נ*ר*קםערן םון נייןם ריסלאנד. פרײז 6 גילדן *דועי: 28 1)1זס31|י1 ,8*523ז3^י ,־ז6ו)סץ8. <. ק. *. 13.196. י נ. אסײננערג — וער װינ םין ייי, ז־ר*ם*טיעי םנעבעם םון דער רײימער (רוסלענדיששגרי) רזגװןלו״ ץיע. א1י־םןריזירםע איגערזעזונב 6ץ דײסש, 6י י י*י?פןי= 6*רל*ג .כזשן>ז*״׳ װארשע •122,192 7. דיער ריכעיק תפש דער פזזבר זײן ווערק דראםאסישע סצענעס. עם זענגן ניכזר םצענעם, װי א גאנצע, אײנהײסלעכע פיעםע. סצענעם, װאס האבן אין זיך רעאלע פאקטן און עפיזאדן םון דער רוםלענדישער רעװאלוציע. דער םחבר האט אפילו שטרעננ אגגעצײכנס די צײס, װען די האנדלונג איז פארגעקומען: ״פון אויגוסט 1917 ביז פעברואר 1918״. איז עם מער *א פובליציםטיש• געשיכטלעך בוך, װי א קינםטלעריש װערק, און אויך די פערזאנען, װזןם קוםען ארײןאץ די סצענעם, זענען אפנילדערפון לעבעדיקע םענטשן. אין דעם לינן די פעלות און חסרונות פון דעד פיעסע. עם זענען ארױסגעפירמ פארשטײער םון באשטימטע גרופירונגען און ריכטונגען, װעלכע האבן גענומען אנטײל אין דער רוסלענדישער רעװאלוציע. די פארשסײער זענען נעיקר םארשטײער. זײער אײגנס, זײער אינערלעכע װעלט איז פארשטעלט פון דער פארסײ, פון די אידעען, װעלכע זײ םארטרעםן. מענטשן און מענטשלעכם איז דא גענעבן אגב־אורחא, דןןם זענען נאר צופעליקע עפיזאדן בײם עיקד. די לעצטע עםלעכע יאר איז ד״ר י. נ. שטײנבערנ שטארק םעטיק אין דער ײדישער ליטעראטור און פרעסע. עס איז דערשי• נען זײן ביך ןאיצערגעזעצט פון רוסיש) ״דזןם םאראלישע פנים םון דער רעװאלוציע״, עס איז ארויס זײן בוך ״פון סעברואד ביז אקסאבער• און די גרויםע זאמלונג פון זײנע ארכיקלען ״אין שסורעס ס.ץ דער צײט״ (צװישן קאפיטאליזם און םאציאליזם). ד״ר שטײנבערג איז אויך דער רעדאקטאר און פירער פין די זאמלביכער ״פרײע שריססן פארן ײדישן םאציאליססישן געדאנק״. אינגאנצן א פיןר יאר, װי דער אריגינעלער דענקער און שריפט• שטעלער האש זיך באװיזן בײ אונז און ער האש שוין צו פאר־ צײכענען א רײ װיכסיקע און אינסערעםאנטע װערק, מיט װעלכ־ו ער האס בארײכערט די ײרישע ליטעראסור. *אין די םצענעס ״דער װענ פון פיץ״ זעען םיר שסײנבערגן גופא, דעם װעג פון פײן, װאם ער האט אליץ אדורכנעמאכם אין דעם פעריאד פון אויגוסט 1917 ביז פעברואר 1918. אין דער דראמע איז* ער פארקערפערט אין דער פערזאן פון אלעקסאידעד איװאנאװיסשן. הגם יענער אױ א קריסט און ער צאפלט-אויף, װען ער דעיהער• בעת א רעװאלוציןןנערעי באראטונג די קלויםטער• נלאקן, אבער פיר זעען דא די קרובהשאפש. די רעויאלוציע נעמם שטײנבערג אויף אויף אן אײגגאר• טיקן עסיש-מאראלישן שטײגער. אץ פארױארט צו דער פיעסע שרײבט דער כחבר: ״די רוםישע (רוסלענדישע!) רעװאלוציע, װעל• כע אױ אויםנעבראכן אץ םערץ 1917, אױ נעװען א״סך מער װי נאר א פאליטישע'אדער אסילו א סאציאלע איבערקערעניש... די רעװאלוציע אױ קודם־כל געװען א םאראלישע דערלײזונג, א גײס■ סיקע באםדײוננ םץ א טאפלטעד פארקנעכטונג. אין די ראםען פון דער העראישער רעװאלוציע־צײס האט מען געפוזט זוכן נײע װענן, װענן איויף װעלכע די רעװאלוציאנױירונג םון דער מענטש• לעכערנשפה זאלגײן פאראלעל מיט דער םאציאלער רעװאלוציע״. די דרײ אקטן אין דער פיעסע שפילן זיך אפ: דער יערשטער אקט־-אין א גרויסער פראװינץ־שטאם (אױגוםס 1917), דער צװײ• טער אקט-אין פעטראגראד (דעצעמבער 1917) און דער דריטער אקם —אין פעסראנראד (פעברואר 1918). עס גײען םאר אונז אדורך עפױאדן, סצענעם פון דער רוסלענדישער רעװאלוציע, אירע לײדן און פרײדן (דערװײל מער לײדן װי םרײדןי.), ליכט און שאטנס, אירע ױבעל־געשרײען און קרעכצן־געװײנען. דער שטראם