Literarishe bleter · 1928-02-17 · 7 (17.2.1928) · p. Seite 139

139 לינןרןריון נ ל ן ס ז 7 זא װ על ט ־ כ ר א ב י?; טרןןנט דעם נאמען: ,דער איך איגער דער נאטור׳ן. עס זענען דןן װונדערלעך■ קלארע זאצן םון אגרויםן גײסט, גרויס־ ארטיקע גילדער םון די •רימיטיװסטע דער■ שײנונגען פץ אונזער װעלט: װאסער, םײער, ליכט, װארעמקײט. דערנןןך װעגן דער קלענערער ראלע פון די ענערגיען, מאטעריע, םון די פסיכאלאנישע און פיויא■ לאנישע םארםען פון״דעם םענטשלעכן אײנצלנעם 'לעכן —װעלכעס האס א זינען ערשט אלס א נאנצם, אלם דער ,גרעסערער םענטש אין און איצער דער גרויסער נא• טור״. קאנסעקלוענט, אויב אפילו אומדער• װארסעט, קומט ענדלעך דענלין צו דער פאדערונג פון א װידעראויפלעבונג םון אסעןןלאגיע״. ס קערענסקי, דער געװעזענער פרע• םיער-םיניסטער םון רוסלאנד, הןןט איצט ארויסגעגעבן אבאנד זכרונות א. נ. ״די קאטאםטראםע־. ער באשרײבט דעם אויס- ברוך םון דער רעװאלוציע אין יאר 1927 און ענדיקט זיך מיט דער באשרײבונג םון קערענסקיס נםיעה קײן ענגלאנד, נאכן אויסברוך פון דער באלשעװיסטישער רעװאלוציע. דאס בוך איז 'געשריבן אין ענגליש. ס ארום דעם גרעםטן, נאך פעטעםין׳ אונגארישן דיכטער,ענדרע אדי ןנעשסארבן אין יאר 1919, אין עלטער םון 42 יאר| איז *אנטשסאנען א גאנצע ליטעראטור. פארשירענע פארטײען שלאנן זיך ארום װענן דעכ, צו װעלכער פון זײ אדי האש געהערט. אדי איז נעװען אײנער פון די םוטיקסטע קערםער קעגן דער םלחמה. װעגן אדין איז איצט דערשינען אבוך פץ באקאנטן אוננארישן קריטיקער לאיאם האשװאגי. ס אלאן אלעקםאנדער םילנע איז בא• קאנט געװען אין עננלאנד אלס דראמא• טורג און פובליציסט. אין יאר 1924 האט םילנע אנגעשריבן א קינדער־ביך אין נרא• מען םאר זײן זעקסיעריקן זון. מילנע האס געהאלםן דעם בוך פאר זײן אײגענעם גע• ברויך. ערשש נאך לאננע אויפפאדערוננען פ־ן זײנע םרײנס האס זיך מילנע אנטשלאסן דעם דאזיק בוך אפצודױקן. גלײך נאכן דערשײנען םון דעם בוך איז מיי*נע נע• קרוינט געװארן פיטן נאפין ״קלאסיקער םון דער קינדער׳ליטעראטור״. אין אײניקע חדשים איז דאס בוך פארקויםט געװאיןאץ ססס.טס2 עקיעפפלארן אין עננלאנד אלײן. אין אםעריקע איז די צאל םארקויםטע עק• זעמפלארן א נאך גרעםערע. איצט האט םילנע ארויסגעגדבן אנײ קינדער-בוך און דאס דאזיקע בוך איז אין סאג םונם ערשײנען םארקויפט געװארן אין *60.000 עקזעםפלארן. איז איצס *האט םילנע םץ זײנע צװײ ביכער געהאס 30.000 םונט הא• נאראר. שידענע אויסשטעלונגען. א חוץ דעם װעט סןןרקוםען א אינטערנאציאנאלער קאנגרעס סון די םארלאגם־בוך-הענדלער. ס אין קונעיטרא (םיריען) האט אנגע• הויבן צו ערשײנען א װאכנשריסט ״םארדי־ ארויםגעגעבן םון די דארטיקע טשערקעסן. די צײסשריפט װערט געדרוקט אין דרײ שפראכן: םראנצויזיש, טערקיש און סשער• קעסיש. די טשערקעסן, װאס זענען צוריק םיס א םוסציק יאר באזיגט* געװארן דורך רוסלאנד און סארטריבן םון זײער לאנד, קאוקאז, װוינען צוםײסט אין שכנותדיקע לענדער; זײער י צאל דערגײם בױ צװײ םיליאנען. די ערשסע טשערקעסישע צײט- שריםט װעט דינען דער נאציאנאלער אויפ• לעבונג פון סשערקעםן. ס דער באקאנטער סראנצויזישער ליטע• ראסור-קריטיקער, פאול סודײ, איז ארו ס• נעסרעטן םיט אן ארטיקל קענן דער קינסש- לעכער שפראך פון די הײנסיקע םראנצוי• זישע שרײבער. ס די מאדאם דעניס לע בלאנד־זאלא האט סארעםנטלעכש אביאניאםיע פון איר פאשער, עפיל זאלא. די ביאגראםיע םאר■ נעמט זיך דער עיקד םיטן פריװאטן לעבן םון זאלאן. זיהויבסזיך אן מיטן יאר 1888, אין װעלכן זאלא הןןס זיך נענטער באקענט פים דער םרוי ■ישאגעט ראזעראט. זשאנעס אױ אלט געװען צװאנציק יאר, װען דער פיםציקיאריקער זאלא האט זיך םיט איר באקענס. זי איז* נעװען* א טאכטער סון א פוליאר, זײן ליבע און באצױנג פיט דער יוננער פרוי ראזעראט האט זאלא געהאלטן בםוד פאר,זײן רעכסלעך װײב* םיטװעלכער ער האס, װי ס׳פארזיכערט זײן טאכםער, זײן גאנץ לעבן געלעבט נליקלעך און צו■ םיידן. מיט ראזעראט האס זאלא געהאס צװײ קינדער: זשאקיאון דעניס, *דער מחבײן םץ דער איצםיקער זזןלא־ביאנראפיע. נאך דעם טויט םון ראזעראט האט זאלאס רעכט■ לעך װײב די צװײ קינדער אדאפטירט. דאס איז געשען אין יאר 1914, װען זאלא איז שוין געװען פץ ליאנג טויט. ס אין דער דײטשער דיכסער-אקאדעפיע זענען אויםגעװעלט געװארן פאלגנדיקע נײע םיסגלידער: טהעאדאר דײבלער, אלפרעד דעבלין (א ײד, זע ״ליטערארישע בלעטער״ נר. 52), לעאנארד םראנק, אלפרעד םאמ• בערט אץ סריסץ פאן אונרו. אלפרעדדעב• לין און לעאנארד פראנק װערן באטראכט אלם די סארשטײער םון די ױנגע. מ׳לײגט נרויםע האםנונגען אויף זײער ארבעט אין דער אפנעשטאגענער, ביז איצט, דײסשער אקאדעמיע. ס װעגן דעם נײעם װערק פון אלםרעד דעבלין ןזע ״ליטער. בלעםער״ נום. ׳1 — 11928 שרײבט דער באקאנטער דײטשער שרײבער אקםעל עגנעברעכט פאלגנדיק: ״דאס זענען אין אנײער געשלאסענער םארם די םארשידענע ארבעטן װעגןינאטור• םיילאזאםישע •ראבלעפען םון דעם גיגאנטן• דיכטער, װאם זיענען דערשינען צוםײסט אין דער ״נײען רונדשאו״. ןדאס װערק ס םאקםים גארקי גרײס זיך צו םןןרן צוריק קײן ראסנםארבאנד, װו ם׳װעט םײערן די 35 יאר םון זײן קינםטלערישער טע• שיקײט. ער רעכנט ביז צו דער צײם צו ענדיקן זײן סרילאניע ״םערציק יאר״ (״דאס לעבן סון קלים סאםגין־). ס אויף א ליציטאציע אין לאנדאן האס םען באצאלט םארן םאנוםקריסט* םון עםיל זאלאס ״דאקסאר פאםטער״ 60,000 םראנק. דאס איז דער אײנציקער םאנוסקריפט סון זאלאן, װאס געסינם זיך נישט אין פארי• זער נאציאנאל־םוזײ ס אין נױ־יארק האס םען נעםונען א םאנוסקריפט, װאס האלט 228 זײטן, אנט• האלט א טראנעדיע אין םינף אקםן א נ. ״די הערצאנין םון ■אדוא/ ס אויףיא ליציטאציע אין נױ-יארק האט פען געגעבן םאר דער ערשטער אויםנאבע פון טשארל דיקענס ״פיקװיק׳קלוב־ 13.550 דאלער. ס דער דײםשער שריפששטעלער קארל ױנקער האס אץ דער װינער םלוכהשער ביבליאשעק געםונען א דײטשע צײסונג ״ארדינארי רײכסצײסונג*, װאס איז אין װין רעגלםעםיק דערשינען זיניט 1620. דאס איז די עלסססע אײראפעישע צײטוננ. די םראנצויזישע צײטונגי״גאזעס דע פראנס״, װאם א*ז ביז איצש באשראכם געװארן םאר דער עלטסשער צײטוננ אין אײראפע, האט אנגעהױבן צו ערשײנעי ערשט אץ יאר 1631. * ס װי באקאנש, האט בערנארד שאו, װאס איז םיס צװײ יאר צוריק באשאיקען נעװארן מים דעם נאבעל־פריז, באששים^ דעם פריז אויף צו שאםן אקולטורעלע דערנענטערונג צװישן ענגלאנד און שװעדן. איצט װערט פאר דעם געלם ארויסנעגעבן א נײע, סול- ששענדיקע אויםגאבע םון אויגוםש םסרינדם־ בערגס װעיק, און נאכדעם װעט פען צו• שרעסן צום ארויסגעבן אלע װערק םון סעל• פא לאגערלעף. ס רעדוארד קיפלינג, װעגן װעלכן מ׳הערם גארנישט אין די לעצטע צײטן, האס םארעפנסלעכט אין א לאנדאנער צײ• שוננ די אײנדרוקן םץ זײן דרוים־אםערי• קאנישער רײזע. צו יעדער םארטזעצוננ גיס צו קיפליננ א געדיכט, װאס בינדם זיך לויטן אינהאלט םיט די דערצײלונגען, װעל• כע טראגן דעם נאסען ״בראזיליאנישע כקעטשן״. ס בערנארד שאי האט סארענדיקס א בוך װענן סאציאליזם. דאם בוך ןהעכער 500 זײטןן װעט זײן, װי עם זאגן װעגן דעם שאים םרײנט, אײגע פון די װיכ■ שיקסטע *ביכער פון בערנארד שאו. שאו אלײן האס זיך אויסנעדריקט, אז װען ער זאל געװען אין דער ױננט לײענען אזא בוך װעגן סאציאליזס, וױ זײנער איז, װאלס ער אויסנעםיסן א םך פעלערן אץ איפװעגן. ס אינניכן װעט םארקיםען צום דריטן פאל דער אינטערנאציאנאלער ביכער-יאריד אין פלארענץ. דער יאריד װעט דויערן צװײ חדשים, צוליב דעם װעלן םארקומען אין פלארענץ אין דער צײט סונם יאריד םאר•