Literarishe bleter · 1928-02-17 · 7 (17.2.1928) · p. Seite 132

7 זא לישעוןרי*ע גלוסער 132 געדאנק. דערפאר האבן די, װאם זוכן אין דער קונסס א מער אדער װײניקער אפיעקטיװע סארשםעלונג פון לעבנם־בילדער. קײן צוסריט נישם בו שאגאלם קונסס. דעם דןןזיקן קינססלער איז קײנמאל נישם אײנגעפאלן בו שםעלן פאר זיך א מאדעל, אדער צו קוקן אויף א װירקלעכע לאנדשאפס, בדי זי צו רע־ פראדובירן. בײ שאגאלן װאלס עם געהײםן, אז עד קוםם בעםן, מ־זזןל אים געבן נישט נאר א פארסיקע סעםע, נןןר אויך די פלאסטישע און קאלאריםםישע עלעמענםן פונם בילד. עם איז נישסא קײן אײן אסאם אין דער גאנצער נאםור, װאם דער דאזיקער קינססלער זאל אים נישט איבערגעבן אויף זײן בא־ זונדערן אופן, דורך דער *ריזםע פון זײן אײגענעם גײםם. װי פאסם־אויף זײן גײסס די דערשײנונגען סון דער נאםורז אים־ פולסיװ, מיססיש, גראביעז, בערםלעך. און װןןם םאר א מענםש שםײם הינםער די קונםס־װערק זײנעז א קינסםלער, װןןס יעדע געזעענע זאך איז בײ אים אן אנסדעקונג, יעדע עמפינדונג — א פאנםאזיע, יעדע פארב — א דערפינדונג. דאס איז א קאסריז קינד, װאס שפילט זיך מים דעד װעלם און םארםרןןנם נישם קײן אנדער מיסל, אױםער — זײן פאנטאזיע. מען האלם, אז שאגאלם קונםם איז נישם לןןגיש. םען זאגם. אז ,ער פארגעםם לחלוםין די ריכטיקע פארב םון א זאך׳. יןן, װאס איז עס עפעם םאר א מאניר בו מןןלן גרינע ןןדער ראזע פערדז אדער, א שםײגער, װןןס איז עס פאר אן אײנםאל בו מןןלן א פויער, װי ער הויבם זיך בום הימל בוזאםען מים א קינדערשן לופם־באלאןז א פויער דארף טראגן שװערע זוילן, װאס זאלן אים בושמידן בו דער ערד, אויב אין דער קונםס איז נאך פאראן כאסש אביסל לאגיקו אבער — בום םײװל דיס דער לאגיקז עם װעס קוםען א סאג, װען עם װעם קלאר װערן, אז די קונסם האט אירע אײגענע געזעבן, װאם די לאגיק םארשטײם זײ נישם בומןןל. א, איך װײם, אז אין פראנקרײך איז מען נישט געשסיםם אויפ־ בונעמען שאגאלם פאנטאזיע. אבער איך װעל אײך בװינגען םועם בו זײן דעם דיכםערס װײן. איר װעם דעםאלט דערזען אס די אלע זאכן. פונקט אזוי, װי איר שטעלס זיך זײ םןןר און װי איר האם זײ ליב־ און פארשיכורסע, װעם איר זיך לןןזן גײן איבער די טײכן און איבער די הימלען, אזוי װי שאגאלס לײכםזיניקע העלדן. איר װעס דעמאלם תופס זײן, אז םיס בלויער. גרינער, געלער און שליאז־פארב (שאגאלם אוםפארגעם־ לעכע שליאז־םארב), מים די אלע פארכישופםע פארבן, קען םען שילדערן די אײגענע באגײםםערונג, די אײגענע געדאנקען, אלע חלומות. אלע געפילן. און אויב איר האם ליב א שײן מײדל, װעט איר נישם זײן דערשסוינם, װען זי װעם אין אװנם, בײ דע,־ װײסער לבנה־שײן, קומען באפובם מים בלוםען און תבואה־ זאנגען, מים א קאסע אין דער האנם, בו שנײדן אײערע סרוימען. אך. אויפן פײער םון פרײד װארפס אװעק אײערע היערארכיעס, אײערע םימעסריעס, די אלע דימענסיעס, װןןם אײער געזונטער שכל הןןט זײ קאנםראלירם און םעםטגעשסעלם. קומם בולויפן אלע און פרײם זיך. די מןןלערײ םײערט א ױם־ טוב. זי געבירם ארום רויזן. קומט זען די מןןלערײ בװישן די רויזןז גזקירגס *ון ■ר*נז1יזיס א. 0. תיקון'טעות: אין םיםול .זון ז. סעגאלאװיםשעם ערבײלונג איז ארײננע• פאלן א םארדריסלעכער םעות: אנשםאם ״די קלײנע םון ע ם• ז א ס״ דארף זײן•. םץ עלזאס. מאכן לעכערלעך אינזער ליבע װירקלעכקײט. מען װןןלס בא־ דאםם באשרײבן שאגאלם א בװאנביק בילדער, כדי בו װײזן. װי אזוי זײן משונהדיקע פאנםאזיע שפילט זיך םיט דער װירקלעכקײם. אט איז א גאם אין א שסעסל מים נידעריקע הײזלעך ארום. בװישן בװײ רײען ליכם ליגם אויסגעבויגן א טויטער קערפער, שםײף, םארגליװערם. א מענטש, א גלײכגילטיקער, קערם מיםן בעזים די גאס. א פרױ הויפם די הענם בום הימל, מסתמא דעם געשסארבענעסס װײב. בוױשן צװײ הײזלעך אנס־ לויפט עפעם א מענסש. געװים דער, װאס מײדט אויס דעם װײםיק, אין דער זעלבער בײס זיצם אויפן דאך פון א הײזל,— משםעות א שוסטערישע דירה, — א מענסש, װאם שפילם אויף א פידל. אויפן הימל בים םארבײ און פארשװינדם א װאלקן אין מענטשלעכער געשסאלט. סײלםאל דערגײט שאגאל בו א טראגישער גרויסקײם, װי אין זײן .ײדישן בית־עולם׳, אבער ס־רוב בײכנס ער, װי די מערהײם רוםישע ראמאניססן, די שפיל פינם חוזק מיםן טױם. שאגאל איז א גײסס, װאס איז נאך פול מיס די קאש־ מארן פון געסא, א גײםט מיס א בארבארישער, אומגעבוימטער פאנסאזיע, װאס טרעס ביסלעכװײז אפ דאס ארט דער אײדלם־ םער, בארסססער פאעזיע, ם*רק 8 0707? (1908) פראנקרײך האט אים געגעבן די מעגלעכקײם פרײער צו אטעמען. די ברײטקײם און רײנקײס פון איר אםמןןספער האבן געװירקס, אז ער זאל זיך לםוף אינגאנבן בענויפװאקסן םיט זײן פענזעל. עס איז כדאי צו דערמאנען, אז זינם דעם סוף פונם 19־טן יארהונדערם, און דער עיקר—זינם דעם אימפרעסיאניזם, האבן די מאלער ביסלעכװײז פארגעםן װעגן דער קונםם פון די אלטע מײססער, װאס האבן נישט געװאלם מאכן פון דער מאלערײ קײן בלויזע אפשפיגלוננ פון נאסור-בילדער. קײן שום םעאריע איז נישם אזא היפוך בום עבם םון דער קונםם, װי די אימפדעסיאניססישע םעאריע. װאס מאכט פון דער מאלערײ א טעכנישע פראבעדור. דעריבער זענען אונז בום הארבן די מאלער, װאס שםעלן זיך נישט בופרידן סיט נאםור־אינטערפרע־ סאביעס לוים דער שפיל פון ליכם און שאסן, נאר זײ גע־ דענקען, אז דער עיקר איז שאפן די בילדער לויסן אײגענעם