Literarishe bleter · 1928-02-17 · 7 (17.2.1928) · p. Seite 130

7 זא ל י ס זו* ױ ע ז נלעסזו 130 אײגענער הױט. אמוז, םאראן ארטיםסן, װאם קזןנען דאם. זײ קריכן ארײן אין א פרעמדער געשטאלט ביז איבער די אויערן. זײ .פארװארפן זיך• — װי א ײדיש םאלקם״װןןרם זןןגס. ןןבער סאמבארסקי איז נישט פין דעם םארס. ער און זײנסגלײכן שפילן ז י ך אלײן, בלויז זיך אלײן. און װי קומס זײן פעססע, ברײטבײניקע גופיקײס, זײן םול, פלײשיק פנ־ם צו יענעם קאם• יוסן מיטן דארן גוף, הוילן, שטעכעדיקן קיק, װי שעקםפיר װיל אים האבןז פארטײלן ראלן הײסט פארטײלן כוחות. בארעכטיקן אײ• נעם אין קאמף קעגן בװײסן. שאפן אדער געשסערן דןןס גלײכגעוױכט צװישן קעמפנדיקע בדדים. װער זענען די צדדים אין ״ייליוס צעזאר׳ז אידעעןז מענטשןז מאםןז קעםפט דעמאקראטיע מיט דיקסאטורז פאט־ ריאטיזם מיט קאריעריזםז פערזענלעכקײט מיס מאסעז יעדער דור געפינט אן אנדערן ענטפער. זײן אײגענעם. געבוירן םון גײםט פון דער צײם און פון איר נויט. און יעדער רעזשיםער זוכט אים צו פארװירקלעכן. פון דער אידעע זײנער דער פירנדיקער. זי איז דאסמאל נישט געװען א קלארע ביי שילערן. אז נ י ש ט דאם מענסשלעכע (דאס װיכסיקססע בײ שעקםפירן:) איז געװען דער עיקר אין דער אויפפירונג — האט זיך באלד גע• פילט. צו פלאך זענען געלעגן די װערסער, צו׳װײניק םאר• װארצלט געװען אין די סיפענישן פון הארצן און צו הויל האבן זײ געקלונגען. פאר א קאמף פון אידעען װידער זענען די פארשסײער זײערע געװען נישט גענוג פעסט, שארף, בולם. און פאד דעם בלוםיקן געראנגל פון מאסע און פערזענלעכ• קײט איז די מאסע געװען צו־װײניק אקסיװ. צו-װײניק קעם־ פעריש, צו װײניק עלעמענטאר. דאסמאל. אן אנדער מאל האט שילער ארויםגעכשופט פון דער מאסע איר כוח דעס פארבאהאלטענעם. אזוי אין מיצינסקים .קניאז פאטאיםקין״, אזוי אין קראשינסקים .נישט• געטלעכע קאמעדיע״. האט געשטורעמס די םטיכיע םון דער מאסע. דאס אײביקע אין איר און דןןס צײסישע. דןןס ה ײ נ ט י ק ע. אין ,ױלױם צעזאר׳ איז מאסע געװען נישט םטיכיע, נאר דעקאראציע, נישט כוח, נאר בילד. האבן זיך מענסשן װי זאנגען געכװאליעט אין דער נאכס דער שטורעםדיקער. אבער דעם שטורם אין זײערע געמיסער — םאר װעלכן יענער שטורם אין דער נאטור איז בלויז באגלײם-מוזיק — הןןםטו נישס געפילם. האבן זיך אין דער שלאכס שםיזן געזילבערט און פאנצערם געגילדס. שװערדן געקרײצט און מענסשן גערוקס. נאענט פאר דײן אויג, אויפן ערשטן פלאן און װײט סון דײן הארצן, גאנצע מײלן װײט. האס זיך אויפן פארום פןןלק װי א סטענגע געשלענגלט. אין גרופקעס פארסײלט, מיס םירערם אין דערמיט. װערסער זענען, װי פונקען, געפאלן, זאצן גאנצע, װי ראקעטן. אבער געצונדן האבן זײ נישט. קײן םלאם נישם געהאס און אויף קײן פולװער נישט געטראםן. י דאס איז די סכנה .פון אלע בלויז פארמאלע דערגרײ• כונגען. דער טפל װערט יבײ זײ אן עיקר, דןןם מיטל — א ציל. זײ פארגעםן םיט דער צײט, אז באװעגונג און פארב זענען בלויז א ו י ם ד ר ו ק פאר געפיל, עמאציע, םטיכיע. שפילן זײ זיך מיט זשעסטן. צאצקען זיך מיט קאלירן. װערן םארטריקנט אין עסטעטיזם. פארגליװערט אין ןןרנאמענטיק. םארפרעמד דער דראמע. װאס איז לײד, פרײד, בענקשאפס, קאמף, נצחון, םילה, ל ע ב ן• שילער קומט םון אוניװערםימעט דורכן קאבינעט צום טעאטער. שוין אלײן געװען א פירער. האט מוסיק געקעמפט אין באגוסלאװסקי־טעאטער. ארומגעשלאגן זיך מיט גלײכניל• טיקײט און טעמפקײם פון עולס, מיט בײזװיליקײט און קלײנ• קעפלדיקײט פון מאגיססראט. געװאלט שאפן עפעם גרויסעס: פאלקס־סעאסער און עקספערימענטן־בינע צוגלײך. גײ — דער רעפערטואר, דרײםט — די אויסשטאטונג, םריש — דער עולם ופון פראפ.־פארײנען און קאזארמעס צענויפגעשלעפס). װען די אונסערנעמונג האט געפלאצס און שילער איז געבליבן אן קנע־ לונג — האט אים שיפמאן ארײנגענומען צו זיך. מיט גרויס כבוד און מיט א היפשער גאזשע. און מיט דער התחײבות צו שטעלן בלויז עטלעכע פיעסעס אין יאר. איז שיפמאנם .טעאטר פאלסקי׳ די ערשטע בינע אין לאנד. און װי קאן אן ערשטע בינע אויסקומען א סעזאן אן שעקספירן? נאבלעס אבליזש. נישט בלױז בײם;ןפקלײב. אויך בײ דער ראלן־פארטײײלינג. דאם בעםםע פון אײגענעם בא־ שטאנד.• לעשטשינסקי, יונאשא־סטעמפאװסקי. סאםבארסקי פון פרעמדע: אדװענטאװיסש. איז די פארטײלונג א געראטענעז געװיס האט שוין מיט צען יאר צוריק אויף די אײגענע ברעטער לעשטשינסקי גע• שפילס אנטאניוםן. נעװיס איז ער נאך הײנט דער ברויזנדיקם• סער טעמפעראמענס צװישן די אקטיארן אין ,פאלסקי׳. איז ער טאקע געװען דער אײנציקער, װאס האט געהאס אפלויז בײם עולם. אבער װאלט ער נישט בעסער געשפילס ברוטוםןז ער, דער ריטערלעכער, שטאלצער, ראסיקער פאליאק — דעם ריטערלעכן, שטאלצן. ראסיקן רוימערז די אײדלססע, רײנססע, טיפססע געשטאלט אין דער דראמע? צו שװער איז פאר איר געװען אדװענסאװיטש, צו האמעטנע, צו שטײף און צו מאנא־ טאן. און ער װידער. װאלט ער נישט געװען פאסיקער פאר צעזארן? פאר יענעם צעזאר, װאס איז מער אפבילד אײדער געשטאלט. מער סםאטוע אײדער מענטש? און װאלט נישם געלוינט צו םאכז מיט יונאשא־סטעמ־ פאװסקין דעם דרײסטן עקספערימענט: אים אװעקגעבן אנטא־ נױסןז יענעם רעטאר און דעמאגאג. װאם אפילו בײם הספך איבערן טויטן קערפער פון טײערםטן פרײנט מעסס ער און װעגט די װערטער זײנע. רעכנט אויס אויף א האר די װיר• קונג פון יעדן קער און װענד. איבעררײם און המשך. פאר• דעקט דאס פנים װײנענדיק כלומרשט און קוקם דורך די פינ• גער. צי זענען די הערער שוין צו טרערן גערירט און צו מרידה גרײט. װער נאך איז אזא קאלטער גזלן. װי יונאשא־ םטעמפאװסקי. אזא שארםער דיאלעקטיקער, אזא בויגיקער אינ• טעלעקט? בײ װעמען נאך אין מויל קלינגען װערטער . אזוי שארף און בלאנק, אזוי שפיזיק און שפיציק? און װער נזןך קאן אזוי מאכן סיורפריזן. װי ער? האט ער נישט צענדליקער יארן אין .ראזמאיטאשצי׳ (הײנטיקער .נאראדאװײ), װי דער קאזיאנער דאן זשואן םון אלע פראנצויזישע פארסן געפאטשט װײבלעך, װו עס האט זיך געלאזט, און דאן פלוצלינג אנט־ פלעקס זיך בײ שיפמאנען װי אן ערשט־ראנגיקער טראגישער ארטיסם אין דער אומפארגעסלעכער ראל פון הײנריך אין פיראנדעלאס .לעבעדיקע סאסקעיז עס איז דעמאלט געװען א דרײםטערער עקספערימענט. װי די ראלע פון אנסאניוםן. און װאלט סטעמפאװסקי געשפילט אנטאנױםן, אדװענטא־ װיטש צעזארן און לעשטשינסקי ברוטוסן, װאלם מען נישס גע• דארפט האבן פאר קאםױסן א פערטן אקטיאר מיס א נאמען. װןןלט מען נישט געדארפט פאדעדן פון םאמבארסקין דאם, װ>ןם ער קאן באין־איפן נישט באװײזן: ארויםקריכן םון דער