Literarishe bleter · 1928-02-17 · 7 (17.2.1928) · p. Seite 129

129 לױירןריװ ולזוי ר 7 זא דיכטער פון הארען אראפגערעדם. און דארס רעדט ער קלאר צום ערשטן מאל םון א שװערן יןןך און נויט און, אז אפס• מזןל םאלט ער צו צו דער ערד א מידער װי אן אקס. נ$ר ןן םארצװײםלונג, $ן קלןןגעניש. ןןן פרעטענזיע און >ןן פראטעסט. פארקערט: .באלויכטן בין איך, װי מײן שסילער גלויבן: מיט זאלץ פון שװײס בו הײליקן מײן ברויט ׳ יןן, מיר קימערן זיך װײניק װעגן אונזערע שעלליס און אונזערע בײרןןנס. םעגלעך, דאס ענגלישע םאלק האט אויך נישס גענומען אין אכט זײערע אויסדעררײלטע זינגער. װי זײ הןןבן עם םארדינט. ןןבער דאך, װען זײ איז אםילו אויסגעקומען גו שפירן דעם ביטערן טראפן פון אין גלות צו זײן, — הןןבן זײ דןןך זיך געשפירט װי קינדער סון א מאמע־ענגלאנד. און װע־ םעם קינדער שפירן זיך אונזערע קינדער גו זײןז גו װעמען געהערן זײ בײ אונזז הײםלןןז זענען זײ און אויף אומגײליקע סעריטןןריעס זינגען זײ זײערע געזאנגען. םארװאס הןןט עם מיך םארגויגן אזוי װײס אין מײנע געדאנקעןז אפשר דערסאר, װײל איך האב מיך דערסאנס, אז מאני לײב. אונזער לויטערםסער דיכטער, מוז איעדן םארטאג םארן אין שאפ ארײן, מיט שװײם צו פארדינען זײן שטיקל ברויט און בײנאכט גו פארן א מידער אהײם... אסןסזס!־!, דו. נןןך װעמען עם בענקט שוין א קינד אין װיג. •סוסזס!־!, נאך דײן אויפשטײן חלומען אזוי פיל םאר• בענקטע, אויף זײערע געלעגערם ליגנדיק אין בעס פין װאכ• זאםקײס) שטײסט גוקאפנס בײ די, װאס זעען דיך אזוי נאענט און צינדסט דעם פחד און די בענקשאםט זײערע. נאר װײ װײ איז יענע הערןןישע סריט, װען א דיכטער קלאגט זיך: .םײנע אלע לידער, װי דערנער ליגן קאלם און אויסגעברענט,*. ער האט עם תכלית־שנאה םײנט. ער האלס סון דיכטונג לשם דיכטונג, געזאנג לשם געזאנג. דעם פולם סון הארגן שטעלט ער אױף א פיל העכערער םדרגה םון רײנעם םארנונםט ןןדער שכל. דעריבער װײכט ער די, װעלכע גריבלען זיך אין מא• טעסאסישער קאלקולאםיװער אויםגעיעכנקײס אין דער דיכםונג. דעריבער איז םאר מאני לײבן מוסר־זןןגערײ אין דער דיכטונג סם־המות. װײל בײ אים איז װ ןן ר ט אלײן — נם, װ ןן ר ט אלײן—נבואה, דןןס װןןרס אלײן-י-א הײליקםום. אין די טעג םון דעם בלוסיקן קריג און נןןכן קריג• פעריןןד הןןבן א סך סון אונזערע אויםדערװײלטע ןןנגעװןןרן דעם פןןדים םון זײערע געזאנגען. די בלוטיקע געשעענישן הןןבן ארײנגעבראכט א בעטומלעניש און א הןןםנונגםלןןזע פאר• לארנקײט. מאני לײב איז אויך געװען אײנער סון יענע אוים• דערװײלטע זינגער, װןןם די בײט הןןט אים געגעבן איבער די הענט, און א שטילשװײגן איז בײ אים ןןנגעשטאנען. בײ א געלעגנהײט הןןס ער םיר אײנמןןל דערבײלט. װי מקנא ער איז זײן םרוי, די דיכטערין ראשעל װעפרינסקי, װען אײנםזןל, קומענדיק א הײם סון דער ארבעט, הןןט זי אים געװיזן אירס א ליד, װאס זי הןןט געהאס אנגעשריבן. ער הןןט דערגײלט, אז עם איז שוין א יןןר בײט. זינס ער האט קײן שורה נישט אנגעשריבן און הןןט געליטן גײסםיקע יסורים. איך הןןב אים אבער אויך געזען אין א שטימונג, װען ער הןןס אננעשריבן דאס ערשסע ליד נןןך א לאנגער הםסקה םון שסילשװײגן. עם האבן זיך סאר אים דאן אויםםנײ געעסנט די טויערן פון װעלט־ באנעם. און אזוי װי ער װןןלט אן ערשסלינג־געדיכם געהאט געבוירן, אזוי הןןט ער זיך געבןןדן אין קינדערשער םרײד. אין זײנם א ליד, אן ענטםער ה. לײװיקן, הןןט זיך דער שעקספירם ״ױלױם צעזאר״ אין ״טעאטר פאלסהי״ * (רזנזעי: ל. כ. שיל*ר, *ויס*ס!םינג: ק. 8ריסש, םחיק: י ם*קליק*וזיטע> ד׳ר מיכאל װייכערט / װארשע װי דעם קאטער. גיט זי בו שטעלן דעם בעסטן רעזשיסער. בויט א מןןדערנע קאנסטרוקביע, םילט זי אוים מיט קאבארעסישע אײנםאלן. און עולם קװעלט. ס׳טעאטער איז םול. אז מען זאגט: אין א הײבל געבוירן. יעדעס יאר בויט ער זײן אנסאמבל פון דאס נײ. זוכט בענויף ארטיסטן פון גאנבן לאנד. גיט זײ ראלן, מאכט םון זײ מענטשן. װײזט זיך ארוים א טאלענט, כאפט אים אוים די קאנקורענץ. די שטןןטישע, מיט די מיליאניקע דעםיציטן. יאנט• לויפן םון אים אקטיארן. יןןגן זיך נןןך גרעםערע גאזשעס, נןןך מער פבוד. זיבן יא■ א צײט אין .נאראדאװי״. קוקן זיך אוים די אויגן נןןך א גוסער ראלע. און קומען צו• ריק בו אים. פאר א םערטל געלס. פאר א לויט פבוד. װי יעדער אמתער פירער, הןןט ער א פײנע שפיר נאז. נישט בלויז םאר םןןדערנע פיעסעס. אויך םאר מאדערנע רע• זשיסערן. אין שטאב בײ אים דינען בװײ געטרײע װאכטמײס־ סערס: בןןרןןװםקי און װענגערקא. בײדע געװעזענע אקםיןןרן, קןןנען זײ דערלאנגען סחורה. האלטן דעם אקטיאר און נעמען דעם עולם. זענען הײנם אבער די בײטן אנדערע. מען םןן־ בלי סםק: ארנןןלד שיםמאן איז דער פעיקסטער בינע• פירער אין פוילן. און דער קלוגםטער. און — דער םזלדיקם־ טער. ער קעםפט אויף א םארלוירענעם פןןסטן. םון טןןג בו שןןג װערס דראמאסיש פ ר י װ א ט-טעאטער שװערער, ריזיקא- לישער, אבסורדאלער. ביטערן דירעקטארן רעכט און לינקס, ״אקלען זיך, םאלן. ע ר בלײבט. דער םוד פוז זײן ערפןןלגי שונאים זאגן: קןןמבינאביעם. פרײנס זןןגן: א מזלדיקע האנט. ער גרןןבט אוים א סיעםע םון םארצײטיקן םראנבויזישן ־עפערםואר. אן ןןפגעשסילםע און םארגעסענע. שסעלם זי פונקט, װי מיס זעכביק יןןר בוריק.. נאך אלע מןןדערנע עקם• פרעםיןןניזמען, קןןנםטרוקטיװיזמען און אנדערע איזםען. קרומס זיך קריכיק, קװעסשן מיט די םלײבעס מבינים. אבער עולם גײם. ס׳טעאסער איז םול. אדאלף נןןװאטשינםקי, דער בײטונג-פאמםלעטיםט, הןןס שארבראכן א פיעסע. א םאכערײקע םון װאלװעלן סןןרם. ןןרעם יער אינהאלט, נעבעכדיק דער גראם. אן לײב און לעבן, ןןן יוידעע און איבערבײגונג. שיםמאן נעםט זי ןןן. א גרויסע בײ• *ן^דערט אינםעליגענטן, מענטשן םון העכערן שניט. הוןט ער בו־ טונג סטראשעט מיס בןןיקןןט, אנדערע װןןרענען. ער הערט זײ, 9*גענומען שילערן.