Literarishe bleter · 1928-02-10 · 6 (10.2.1928) · p. Seite 121

121 ליטוונוױן נל ו < <ו 6 זא ו ן ס מ ב ט *״ £ * *?£ד 1 י;■< םענסשלעכע פחות אין איגטער, נןןך 18 חדשים, נישט קוקנדיק אויף אײניקע ןןנםאלן פון אונזער לא ינום ולא ישנדיקער קריםיק, ד.ן םצד םרײנט, װעלכע זענען מיס זײער שטרענגער קריטיק פאםת אויס; געװען אויפעיהײבן דעם ״סםבטױן״ והן םעד שונאים, װעל• כע הןבן עוליב געװיםע סעםים געשטרעגט גו זײן אונטערגאנג, האט זיך דןןך דער ״םםבטױן״ פעסט אײננעבירגערט אין ײדישן װארשע. ער האס דעראבערט די םולםסע סיםםאטיע סײ בײם ברײטן ײדישן טעאטער-עולם און אויך צוגעצויגן דעם אינטעליגענסערן ײדישן טעאטער־באזוכער. א דאנק זײן אײננארטיקן פןןלקםםיפלעכן כאראקטער, איז דער ,סםבטױן׳ איצט דער פאפולערססער ײדי• שער טעאטער אין פוילן. ביז הײנט זענען אין ,סטבטױן״ אױםגעםירט געװארן 5 נע• םישטע פרןןגראםען און 3 גאנצע רעװייפיעסעס, אין װעלכע סױע• נען ארײננעגאנגען: סקעסשן, אײנאקםערס, לידער און םצענעם פון פאלגנדיקע ײדישע שרײבער: ח. נ. ביאליק, ש. סרונ, דוד פדיש• םאן, א. רײזען, י.ם. װײסענבערג, ז. םעגאלןןװיטש, י. מ. נײמאן, י. טונקעל (דער טונקעלער), י. ראזעגפעלד (באנסשע), פ קיפניס, אלחנן צײסלין, ם. נאדעלםאן, ל. האכשטײן, ם. גןןלדשסײן (דער לוסטיקער פעסיפיסס), י. נאזשיק (א. יצחקי), ש. פריזאםענס, אבארזשאנעק, ש. ל. שנײדערמאן און ס. קןןרנסײער. די אוים• םירונגען זענען רע• זשיסירט געװןןרן דורך יצחק נאזשיק, ם זיקאלישע אילוס• כראציעס םון די ה׳ה ש. װײגבערג און ש. פריזאםענט, דעקןן ראציעס פראיעקטירט אין נעםןןלט דורך װ. װײנטרײב. אױס• געפירט דורך די ארטיםטן: ה. סעניג־ שםײן, י. גןןזשיק, א• ראטמאן, ד. לעדער• םאן, ח. סאנדלער, י• פעלה א. בערמאן׳ ם. בראנעצקי, א. אײזעננערג,א.שטאק• פעדער, ש. פריזא• מענט, ד״ םײגשטײן, מ. הערמעלין, ר,. פישער, <. שװאדצשסײן, ם. לעװין, ם. פישםאן, ח. גראםבערג, גיזי הײדען, ח. לעװין, ע. שטאקםעדער, בארסקא־םישער, ל. שפילפאן, םאניעלא, ר. גאזעל, חי םערבער, פ• ר&סמאן, םאניע און צילע ראפעל. לעצטנס איז אנגאזשירט געװןןרן אלס ליטערארישער לײטער דער דיכ• טער ישראל שטערן. דער .סםבטױן״ אין זײן גאנצן צוזאפענשסעל האט םאר דער צײט אויך באזוכם סאלגנדיקע שטעט אין פוילן: לאדז, ביא• ליםטןןק, נרןןדנע, קאליש, ראראם, קיעלץ. חוץ דעם הןןט א טײל םון דער ,ספבטױן״־טרופע נעפאכט א סורנע איבער א דײ שסעס אין פײלן. קומענדיקן סעזאן גרײט זיך דער .ססבסיון״ מיט 3 ספעציעל-צוזאפענגעשטעלטע* פרןןנראמען סון די בעספע אויסגע- פרוװמע נוםערן אויף א טורנע איבער פערב־אײראפע. _ _ _ יצחסינאזשיס דער קאמױ פאר עפנטלעכער אונטערשטיצונג. די טעג איז אױף דער אײגלאדונג םונם לאװגיק אלטער סארגעקוםען א באראסונג געװידמעט דעם קאםף םאר סובסידיעם לםובת דעם ײד. טעאטער פצד דעם װארשעװער מאגיםכראם. אין דער באראטונג הןןבן ןןנטײל גענוםען: די בונדישע שטאס-ראס• םראקציע, די םארװאלטונג םונם ײדישן ארטיסטן״םארײן און ארײ קולסור-סוער. לאװניק אלטעד הןןם אינםארםירם װעגן דעם קאםף םאר סובםידירן דאס ײד. טעאטער. נןןך אן אויסםירלעכער דים• קוסיע איז אננעםערקס נעװןןרן א פלאן םאר דער װײםערדיקער אקציע, װעלכע װעם געםירם װערן אין קןןנטאקט םיטן ײד, ארטיסטן־סארײן. 1ז / נישם מחםת װעלן נןןכטאנצן אײרןןפע און נישט דער .סעזןןן״ פון אונזערע הײםישע רעװי-םעאסערס הןןבן געשפויםן צו שאןן אױך ײדישע קלײן־קונסט־טעאמערס, נאר גאנץ אנדערע סבות: קודם״כל הןןבן אונזערע ןןפערעסקעס פון אםעריקאנער פרא• דוקציע, װעלכע זענען פײםננם םעלאדראםעס אדער גאר סראגע• דיעס מיט געזאננ און טענץ, אויםגעהערס צו אינסערעסירן אונזער עולם. אחוץ דעם הןןט אויך דער אקסיןןר זיך ענדלעך געװאלט באפרײען סון דעם םין טעאסער, אין װעלכן ער פוז נלײכצײטיק אין אײן פיעםע און אין אײן אין דער זעלביקער ראל אי דרא• םאטע־וען, אי זינגען אין טאנצן. אין אפםײסטן האט געװירקט דער אײסנאננ םונם פדוװ צו שפילן איבערזעצונגען סון אײראפעישע אפערעטקעס, װעלכער אױ געםאכט געװארן, כדי זיך אפצוכרײסלען פונם אומגעלוםפערטן אמעריקאנישן רעפערכואר־. הגם די קינסס• לערישע אויפםירונג םץ ןןט די אפערעטקעם א־ז געלױבם נעװארן, האבן זײ אבער בײם ברײטן ײדישן עולם נישס אױסנענופען. מיט 18 חרשים צוריק האט זיך באװיזן דער ,םםבסױן״• צוערשם אין װילנע און באלר דערנאך אינם װארשעװער טעאסער ״סקאלא*. דעם שרײבער םון די שורות, װעלכער הןןט דעם .סמבטױן״ געשאםן, אױ ביז צו דער פרעםיערע םונם ערשםן .סםבשױן׳־סרןןגראם אויסגעקוםען צובא• קעבפן זײער סיל שטערונגען: די אק׳ טיארן הןןבן זיך זײער קאלם באצויגן צו די כראבעס, טענהנדיק, אז דער גאנצער ענין איז א בוכה לבטלד״ װײל דער ײדישער עולם, ױאס האס ליב א גאנץ שטיק 'פיט אן אינ• האלס, װעט ,שטיק• לעך םיט סיצלעך״ נישס גערן אויםנע• םען. די דירעקטארן װידער הןןבן גע■ האלסן, אז יעדער נרןןשן, װעלכן זײ לײגן ארײן אין דער אײסשסאטונג, איז איויסנעװןןרםן. פים הארצקלאפוננ הןןט םען געװארט אויף דער פרעמיערע, אויף דעם ריזיקאלישי עקספעריפענט. און ס׳אױ נע• לונגען: סײ אין וױלנע, סײ אין װארשע, הןןט דער ערשםער .סםבשױן״־פראנראם געהאט א גרויסן דערפאלג. אויך די סרעםע האט זיך זײער װארעם ןןפנערוםן. אלע זענען געװען צוםרידן: דער עולם, די אקסיןןדן און גןןך םער די דירעקםארן... דער ציל איז דערגרײכט געװארן: סון טעאסער .סקאלא״ יענען פארסריבן נעװןןרן די פון גןןט און םון לײס פארהאםסע אסערעטקעס, און זײער ןןרט הןןבן םארנופען די .ספבםױן׳־םאר• ״טעלוגגען, צוזאפענגעשסעלטע םון םארשײדענע נופערן: ליטע• ר.־.רישע, םאלקםסימלעכע און םון לײכסן זשאנר. פ׳האט געקןןגם הןןבן נעװיסע סענות צו אײנצלנע נומערן, ןןדער אםאל צו א גאנצן פראגראם. אבער מ׳האט נישם באדארםט אין נישס געםארט סארגעסן, אז בלויז דער אויססו צו םארטרײבן פונש ײדישן טעאטעד די אוםנעלוםפערטע אפערעטקעס, איז װערט נעלײבט צו װערן.. אויך דןןס, װאס ס׳איז גענעבן געװןןרן א נע• לעננהײט אײניקע ליטעראסן אויסצופױװן זײעדע זאכן אויף דער סדענע: א קינםסלער־מאלער צו באװײזן דך םיס שײנע דעקןןרא• דיער; א הארציק םאלקסלידל אױפצופרישן סים א קינסםלערישער אינסצעניזאציע; א מוזיקער און א רעזשיסער צו זוכן און געםיגען נײע פארפען אין די םוזיקאלישע און סצענישע אויםסירונגען, און *״ניקע אקטיארן ארויםצוברענגען עסלעכע םײנע טיסן און ׳*״נע קרעאציעס — דןןם אלץ האט באדארפט םגין זײן םאר די נישס׳נעלונגענע פןןמענטן. תײל געארבעם איז געװןןרן מיט איבער• טרופע פון װארשעװער .סקאלא״ ו *ין יינקס יזו רזנננזס׳ זיזןז ל. *■ייסון, ניזי ה״דען, װ. װי׳נםרוינ, ע װ״ננינרג, י נןזייק, <*ריז*מ?ני, *. רןססןן, *. ■סןק#*דסר, ח. *זנרניר-נןזמיק. *סיי*ן:"נ.(פװ*ר**םײ[, ם. *יפםןן, *. רןססןן, ד.*רמ*יין, *. *םןק#*י*ר, י. #*יד, *. *״זזנננרנ, ם*ני*י*, י*װין.