Literarishe bleter · 1928-02-10 · 6 (10.2.1928) · p. Seite 107

107 ליםערארישע בלןםער 6 זיא זײ איבער די הײזער און צוגעװוינען דעם עולם קוקן אויםן ײדישן בוך, װי אויף א עדקה-זאך. אזעלכע און אנדערע םארמען םון דעמןןראליזאציע אונ• סער דער מאסקע םון פרנםה װזןלסן געװען אויםגעשלאסן. װען בײ אונז אין דער שרײבער-װעלם זןןל זײן אזא זאך. װי אן עםנםלעכע מײנונג און א מןןראלישער זעלבסט־קןןנטראל. $בער דאס איז נישסןן, און שולדיק אין דעם זענען מיר אלײן. שולדיק איז אונזער נישם״דיםביפלינירטקײט, אונ■ זער אפגעלאזנקײס. און װען איך זאג דןןם, װײם איך, אז עס זענען דא אנדערע. מער ןןביעקסיװע. אורזאכן, א חוץ דער שוין םריער• דערמןןנסער רײן געאגראםישער און פאליטישער בעריםנקײט, בו בעשםערן איר אײנהײטלעכקײס. אזוי, צום בײשפיל, װירקט געװיס דער םאקט, װאס די ײדישע ליסעראטור איז זיך שטארק בעװןקסן פאר די לעצטע י$רן אין דער לענג. די צאל פון ײדישע שרײבער איז איבט נישט אין ערך גרעםער. װי זי איז געװען מיס א פאר צענדליק יאר בוריק. אײך איז די אינעװײניקסטע — רײן ליטערארישע — דיסערענצירונג שטאר• קער און טיםער, װי זי איז געװען םאר דער מלחמה. דאם אלץ העלםט נישט דער ײדישער ליםעראטור. א גרעםערע צןןל םענטשן, בםרט נאך שרײבער. איז שװערער צו האלטן אונםער אײן דאך און אונטער דער װירקונג פון אײן אידעע, װי א קלײן הײפעלע. דןןס אויםקומען פון ריכטונגען, שולן- גרופי• רונגען איז אויך א גרויסער שטער םאר דעם אײנהײטם־בא■ װוםםזײן סון א ליטעראטור, בסרט נןןך םון א ױנגער ליםע• ראטור מיט שװאכע טראדיציעם און נישט גענוג טיפע װארצ• לען אין דער פארגאנגענהײט. די צו גרויםע נןןענטקײם םון םון דער טעגלעכער פרעםע איז אין דעם םאל אײך נישס קײן מעלה. און נ$ך אנדערע אורזאכן זענען דא• ןןבער דוקא דערפאר, װײל עם זענען דא ןןביעקטיװע אומשטענדן, װעלכע שטעלן אין געפאר די גאנצקײט און דעם געסיל סון גאנצקײט אין אונזער ליסערארישער װעלט. — דוקא דערםאר מוז מען זיך אנטון א כח. מאכן א מאראלישע אנ• שטרענגונג און שטעלן זיך באװוםטזיניק און אײנגעשפארט קעגן דער סכנה םון צעשפליטערונג. און דער ערשטער שריט אין דער ריכטונג איז—ברענגען די סכנה, אין װעלכער מיר געםינען זיך, צו אונזער באװוםט• זײן, םארשטארקן אין זיך אלײן דעם װילן זי בײצוקומען אדער װינציקםטנם. ןזפצושװאכן... אלץ, װאם מיר קןןנען םון צו םארקלענערן די װירקונג םון די דרויסנדיקע אורזאכן םון אונזער צעברעקלונג און דערנידערונג, דארםן םיר אודאי םון. אבער אנהײבן מוזן מיר םון זיך אלײן״ אין זיך, אינעװײניק. מוזן סיר װעקן דעם גע■ םיל סון אחריות םאר אונזער ליטעראטור, פאר איר כבוד, סאר איר מאכט און גאנצקײט. און זןלן מיר זיך נישט שרעקן, ווןם מיר װעלן מוזן צוליע דעם מוםרן זיך אלײן. ס־איז אודאי נישס קײן אנגע• נעסע באשעםטיקונג. ןבער מיר שאםן דאך פאר אנדערע מוסר• ליסעראטור, מוז בײ אונז אלײן זײן ליטערארישער םוסר, און אײדער מיר גײען ראטעװען ד$ס ײדישע װ$רט םון צעריםנ■ קײט, מוזן םיר אלײן אויפהערן צו זײן אסגעטײלט און $פ• געריסן אײנע פון די אנדערע. מוזן מיר אלײן, נישט געקוקט אויף אלע םארשידענע נוםחאות און תסלהס, זיך אויםזאמלען אין אײן טעמפל, בײ אײן מזבח,—דעם מזבח םון דער ײדישער לי• סעראטור —און זןגן: דןן שטײען מיר, דזןם איז אונזער שוץ, אונזער םעםטונג, םון דאנען װעט אונז קײנער נישט רירן. ײדישע פאעזיע — דאס זענען םיר. יעדעם קלײזל הןט זיך אײנגעשלןןסן אין זײנע ד׳ אמות, אין זײן זשורנאל, אין זײן ביסל זעלבסטםארערונג און מער איז אים קײן זאך נישס אנ■ נעגאננען. עם האט זיך געדוכט, אז עס איז שוץ נישטא סער קײן ײדישע ליסעראטור, עס זענען דא נןןר ריכטונגען, גרופעס, גרופעלעך. אזוי איז געװען אין אמעריקע, אזוי איז געװען אויך אין פוילן. הןןט װײסנבערג םײנס געקרןןגן די ליםװאקעס. און עס איז געבליבן בײ אים, אז ײדיש דןןם איז זײן זשעליכאװער דיאלעקס. איז ער ארוים און דערקלערס די גאנצע ײדישע ליםעראטור באנקרןןט. עם איז געבליבן נאר ער מים זײן אײ• גענער ארטאגראפיע מיט די עםלעכע יונגע לײס, װאס הןןבן אים געשסיצם. איז אײנעם א קריםיקער אײנגעםאלן עפעס א אידעע װעגן ליטעראטור, איז ער ארוים און געמאכט אש און רויך פון אלע שרײבער, װןןם פאסן זיך נישט ארײן, װי עם האט זיך אים געדוכם, אין זײן סכעמע. הןןס שלום אש נאך נןןמבערגם טויט זיך דערסילם עלנט און אײנזאם, הןןט ער קײן סך נישט געםראכט און עםנטלעך מודה געװען זיך, אז עס זענען נישטא מער קײן ײדישע שרײבער, װןןם זןןלן אים זײן נןןענט. געשטןןרבן נאמ• בערג— איז פאר אים טויט די ײדישע ליטעראסור. ןןבער אש געהערט דאך צו דער משפחה פון פרצן, ער הןןט זיך דאך אויסגעהןןדעװעס אין א צײט, װען די ײדישע ליטעראסור הןןס, װי א מאמע, געשיצט אלע אירע קינדער, הןןט ער דער■ שפירם, אז ער הןןט זיך ארויםנעכאפט מיט א נישט־פאםיקן װןןרס און האט גע שריבן אין א בריװ צום װארשעװער ליטע■ ראטן-םארײן, אז ער רעכנט ,זיך אלײן ארײן אינדערמיט״. ,םײן שולד, װןןס די נײע קומען מיר פןןר אזוי םרעמד, אין איך גלויב, אז דןןס אײנע, װןןם קןןן אונז טרײסטן נןןך נןןמ■ נערגס טוים — אז מיר זןןלן דך מיען אײנער דעם אנדערן צו קענען, צו פארשסײן און צו ערן*. מיר מיען זיך ןןבער אײנער דעם אנדערן נישס צו קע• נען, נישס צו םארשטײן און נישט צו ערן. אויך אמאל איז יעדער ײדישער שרײבער געװען םאר זיך א װעלט, אויך אמאל אין די ײדישע ליטעראטור נישט געװען קײן אידיליע. שרײבער הןןבן פןןלעמ־זירט צװישן זיך עםנטיעך, זענען אסס געװען ברוגז אײנע אויף די אנדערע פערזענלעך. ןןבער|קײנםןןל איז די סרעםדקײט און די ןןפגעזונ• דערפקײם נישס געװעןיאזוי שארף, װי אין די לעצטע יןןרן, און דער עיקר, — קײגמןןל הןןס זיך נישט געטרןןסן אזוי ןןםט, װי איצס, אז דער יחיד ןןדער די קלײנע גרופע זןןל זיך שטעלן העכער םון דער גאנצער ליטעראטור. עס איז, א חוץ אלעםען, געװען אזא זאך, װי דער כבוד התורה, דער כבוד םון דער ליטעראטור, װעלכן יעדער אײנער הןןט זיך געםילס םחויב צו היטן. איצט היט מען נישט אםילו דעם אײגענעם ליטערארישן כבוד. עס איז רעכט, אז מען זןןל זיך מוזן מבזה זײן און נישט םילן, אז — רב שמחל על כבודו, אין כבודו מחול — א שרײבער, װןןס דערנידעריקס זיך אלײן, דערנידעריקם די גאנצע ליטעראסור, װען מען זןןל דןןס םילן, װןןלס נישט מעגלעך געװען, א שטײגער, אז שריססשטעלער זןןלן, אונטער פםעװדןןניםען, שרײבן שונדזאכן סאר דער סעגלעכער פרעסע ןןדער, אז שרײ■ בער זןןלן שנןןרן םיט זײערע ביכער, שיעור נישט גײן מיט