Literarishe bleter · 1928-02-03 · 5 (3.2.1928) · p. Seite 92

5 תא ליסןרןריון ויווןר 92 עבערלען אריבער צו דער־מוזיק און זןןגט בזה הלשון: .אין דער מוזיק הזןבן מיר ײדן מוזיקער, אבער קײן שום ײדישע מוזיק האבן זײ נישס געשאסן, מיס דער אויסנאסע םון מענ- דעלםאן. דער מחבר איגנארירם אינגאנבן די סלעיאדע ײדישע קאמפאזיסארן, און ער װײם אפילו נישם װעגן דעם שװײבא• רישן עדמאן בלאך, װעלכער לעבט איבם אין אםעריקע, א געניאלער מוזיקער, און האט פארםאסט װונדערבארע ײדישע קאמפאזיביעם. מיט דער אײגענער עם־הארבישער אומװיסנקײט פטרט דער מחבר אפ די ײדישע פלאםטישע קונםם. אין עסלעכע שורות װערס ער פארסיק מיט אלע ײדן קינםסלער (קײן ײדי• שע קונםט איז דאך נישס םאראן, האט אפגעפםקנט עבערלען). װער זענען די ײדן מאלערז הירשענבערג, קויםמאן, ליליען, פאן, פאםטערנאק. פיליכאװםקי, מאנע, פען און יאםע. און מאדיגליאני, שאגאל, קיסלינג, גןןטליב, זאק, מינקאװ• םקי, ליבערמאן, פיםארא, םוטין, י.ב. ריבאק, נתן׳אלספאן, מ. קאץ, פאםקין, װאלקאװיטש, בערלעװי. טאטעל און פופביק אנדערע, זײ זענען נאך נישט דערװאקסן בו הײםן קינםטלער םון הײנט. פארגעםט נישט. אז מאנע (מרדכי בבי) איז שױן טוים א יןןר 40! נאר אויף א מעשה םרעגט מען קײן קשיה נישט... מיט די םקולפטארן — די אײגענע געשיכסע. מיר האבן הײנםיקן טאג א גערעטעניש אויף זײ ם׳איז א שפע, װןןם פארדינט ממש באװונדערונג, כ׳לעבן! פאריז אלײן קאן אנבײלן א בװאנ• ביק באגאבטע ײדישע םקולפטארן! הײנט אםעריקע! און לןןנ• דאן פארמאנט דאך דעם מערקװירדיקן יעקב עפשטײן) רוס• לאנד טשײקאװן: אלי עבערלין האט מיס אײן מאך מיט דער האנט אוים• געקערט די ײדישע םקולפטארן פון דער װעלט; װער מיר חנה ארלאװ, װאם מיר לוסשאנםקי און אלע איבריקע. די װעלט סארמאגט, לויט עבערלען, םיר ײדישע סקולפםארן, פארדאן, ײדן םקולפסארן, און אס זענען זײ מיט זײערע נע• מען. הערט, לײנט און שטײנט: גליםבענשטײן, באריס שאץ, װאכסעל און נחום אראנסאןן ענדלעך האבן מיר אויך א לידל מכוח דעם ײדישן טע• אטער, װו דער מחבר גיט אנבוהערן. אז אונזעד טעאטער ביט זיך אזש ביזן מיטלאלטער. אין די נײע בײטן, זאל עם הײםן, הײבט זיך ײדיש טעאטער אן מיט לידלעך און קופלעטן, פיע• סעלעך אזעלכע, פון אײנעם א גאלדסאדן, אן גרויסן ליטע• רארישן װערט. קומט אונטער יעקב גןןרדין. ,נעסט םון שעקס• פיר און אםסראװםקי׳• און שטעלט אװעק דעם טעאטער אויף די פים מיס זײן .מירעלע אםרת׳. ביז עם באװײזן זיך .אש. דימאװ, אנסקי, פינםקי און ליפערן םחורה דער װילנער טרופע און, דער עיקר סאר .הבימה״. װאם איז דער אידעאל םון ײדישער קונסט. א סימן. אט װאם שאליאפין און גןןרקי שרײבן מכוח ״הבימה׳. ביטירט טאקע עבערלען די מײנונגען םון די בװײ בארימטע רוםן און עס ענדיקט |זיך םיט אן אפןן• טעאז פאר דעם לשון־קודשדיקן טעאסער דןןם טשיקאװע קא- פיטל, װאס דער מחבר װידמעט םאר .ליטעראטור, טעאטער און ײדישע קונםט״. בום גרויסן באדויערן װעט אט דןןס װערק םארנעםען דאם ארט סון א קװאל פאר קענען ײדן און א בײט װעס מען זיך װענדן נןןך אינפארמאביעם בו אים. װי בו א בוך װעגן די ײ ד ן ם ו ן ה״נט. יא, געדארפט האט םען א בעל־חשבון, איז גןןר געסאלן כ דער גורל אויף א טענבער. *ןןריז, 8( יןניזר 1928. קודם-כל קומט די ליסעראטור. זי האט דעם אויבן־אן. דער מחבר שטעלט זיך פריער אפ אויף דער העברעישער ליסעראטור, דערמאנט עטלעכע נעמען פון דער שפאנישער תקופה און קומט ענדלעך בו בום נײנבנטן יןןרהונדערם אין רוסלאנד. און רעדנדיק װעגן ליטעראטור װײזט דער אויסאר ארויס א משונהדיקע בעקראכנקײס אין אײסדרוק. אזא גרויקײט אן שום גלאנץ, םטיל אדער שפראך, עפעס א מין שטאמלעניש. ס׳איז טשעקאװע, װי אינזער .מבין״ .שאבס׳ אפ די שרײבער, װעגן װעלכע ער רעדט. װעגן דוד פרישמאן ה$ט ער בו דערבײלן, אז ער איז .דער איבערזעבער פון קין׳... און דערנאך: .איבס געװעלטיקט און הערשט די לשון קודשדיקע ליטראטור) פון ארץ־ישראל שטראלט זי איבער װארשע, וױלנע, ניו־יארק און לאנדאן׳. אין ענדלעך קומט ער בו ײדיש. װידער אן איבערבליק אין די װײטע בײטן. ביז אהרון איזאקם .װעלכער גיט א געטרײע שילדערונג פון ײדישן לעבן אין האלאנד און דער עיקר פון די ײדישע פינאנביעלע קרײזן׳... װי איר זעס, איז פארןאונזער מחבר שװעדן און האלאנד אלץ אײנםו און אס אזוי. מיט יענער געניטקײט פון דעם. װאס לערנס אויס תורה כולה אויף אײן םוס, פארמישט ער א קאשע םיט משפיליזם, חסידיזם, מתנגדיזם, וכדומה. ביז ער פאלט ארײף אויף שמרן, װעלכער האט בוגעגרײס דעם באדן פאר מענדעלען ,דער ערשטער גוטער ײדישער שרײבער איז מענ• דעלע, ער האס פארשטאנען בו באשרײבן דאס ײדישע לעבן פון די פארפוילטע שטעסלעך*... פרץ איז א .מיםםישער שרײבער, דער מחבר פון ב א נ ט ש ע ש װ ײ ג און די ליבע פון װענער׳. און דאס גאח דערנאך קומט בו דער מחבר בו די הײנטיקע ײדישע שריפטשטעלער און מאכט: .לןןמיר דערמאנען שלום אש, אפאטאשו און בערגלםאן. אלץ שרײבערס, — װאם זײערע װערק זענען נישט איבערזעבט געװארן׳. און ער װײסט אויך בו דערבײלן, אז ,בלויז אין ניו• יארק דערשײנװן 14 טעגלעכע ײדישע בײטונגען׳. אז מען שמועםט א מומחה! (םסתמא האט ער געהערט 14 ײדישע פעאםערס!) און אזוי װי עם זענען פאראן נאך שפראכן, אין װעלכע ײדן זענען טעסיקז לאמיר־זשע מיטן מחבר כאפן א שפאביר און זען די ײדן אין כל־ערלײ פרעפדע לשונות. און דא — אין א קנאפע עטלעכע שורות װערן אוים־ גערעכנט די נעםען פון יענע אלע ײדן, װאס שרײבן אין רוםיש, פויליש, רומעניש, טשעכיש, דײטש, ענגליש, פראנבױ־ זיש, איטאליעניש: די פראנבויזישע ײדן פטרט עבערלען אפ מיט בלויז עט־ לעכע נעמעןו אויף דײטש שרײבן ײדן, װי מאקס בראד, איװאן גאל, עמיל לודװיג, ראבינער בערנארד, און אנדערע, פאר דעם מחבר עקזיסטירן זײ בכלל נישס! אין פוילן — קײנער נישט׳ אין אמעריקעז די זײעד בארימטע װאלדא פראנק, סאמועל אונטערמײער, לודװיג לאויםאן(איך רעד נישט װעגן די לײװיקם, י. ד. שװארבם, ראבאיס, מאני לײבם, האלפערן א.א. מילא, זײ שרײבן דאך ײדיש:)! און — ואחרון אחרון חביב, אין רוסלאנד (פארגעסט נישט, עבערלען איז א רוםישער)! אין רוםלאנד געפינט עח פרוג, פרױ כינע(?) יושקעװיטש און אײזםאן. באבעל, ערנבורג וכדומה. — זײ זענען א סנים פאר עבערלען נאך נישט געבוירן געװארן. אז ער האט שױן דעם סראנבויזישן לײענער מזכה געװען מיס אזא רעפערטואר סון ײדישע מחברים, גײט