Literarishe bleter · 1928-02-03 · 5 (3.2.1928) · p. Seite 91

91 ליםןרןריעו נלעםער 5 זא 1626, נר. 116), י. ןיינבערגם (דארט, נר. 131) אץ •ערעםער קזןװיםשעם (ריגער .םריםןןרגן*, 1927), און א םרוװ עו רעזיםירן םײנע לעגםע םארשינגען גו דעם ןןםשסאם סון דעם ,מעשה• ביך*. װ א ר ש ע םארלאג ב. קלעבקין, דוד פינםהי ר ײד ד;ר א ײ ב י ה; •רייו 1 ניידן וד-(וש*סישע •אעםן) םארמעגלעכע שיכםן, בוערשט •געדרוקם אין באזעל 1602 (נןןענם שליםט זיך ןןן די ןןםהאנדלונג םון י. סןןםים אין דער זעלביקער .בײטשריםם* — .דןןם ײדישע םןןביאלע לעבן און דער םוסר אין 1^^—111^צ י*ה*, אן ארבעט, װןןם באלײכט דעם םןןביאלן אינהאלט םון דעם ײדישן םוםר, בםרט םון דעם .קב הישר*). — םײן ןןםהאנדלונג .בו דער דיסקוםיע ארום דעם .מעשה ביךי, (.ליטערארישע בלעטער*, װארשע 1927, נר. 22—21) איז אן ענטטער אויף די ארםיקלען שיפערם (דןןרט• ד י י י ד ן פ ר ן ה ײ נ ט״?־־'. בל־׳ומענפעל־יד ׳ פאריז שײנם אין דער םירמע רידער, אין דער םעריע ,ױראיזםי אין מים דער אונסערשריפס ,אונסער דער לײסונג םון פןןל־לואי קושי*. אבער װי נןןר דו נעמסט לײענען .יי ײדן פון הײנב* אזוי װארםס זיך באלד אין די אויגן, אז דער םחבײ באהאנדלם דײן סעמע מיט מםש סקאנדאליעזע בלויזן. דער אויטןןר נעםס דעם סאסעריאל פון דער בענטער האנסז דערבו לןןזט ער אדורך פיל דןןקוםענטן, מאםעריאלן און באנימט זיך בלויז םיט אן אײנביקן, בוםעליקן דןןקימענט. װײל םארשן און גריבלען איז, משמעות, א ,נודנע* ארבעט, מײדט מען אױס אזעלכע אומבאקװעמע םעטןןדעס... דןןם בוך באשטײם םון קאפיטלען: דער סאביאלער בא■ שטאנד םון ײדישן םןןלקו ײדישע עמיגראביעם, ביוניזם, נאביןן• נאלע אױטןןנןןםיע, ױדאיזם אץ אנסיםעמיטיזם, פזןגרןןםען, ײדישע ליטעראטור, טעאסער און קינסט, א בליק אין דער בוקונםט. אלי עבערלען האט נאך אין יןןר 1904 ןןפעגעדרוקט אן ארבעט װעגן בונד, אין מיט א פאר יןןר שפעטער—אן אר• טיקל איבער מאריס רןןזנםעלד. מכח זײן איבטיקער ארבעט האט םיר שוין דער מחבר אמאל עפעס געגעבן אנביהערן, זײנע חבלה״לידה זענען גאר סון די שרעקלעכע און ער װערט נישם עפעס אזוי זיך, מיר־נישט דיר־נישס, דער] גליקלעכער פןןטער םין א גײסטיק קינד... אויף װי װײט עס גײט עבערלענם גרינדלעכקײט אין םןןרשן דןןס מאטעריאל, װעט גענוג זײן אט דער םאקט: אין דעם װיכטיקסטן טײל םון בוך, דער םאביאלער בא־ שסאנד םון ײדישןפאלק, רעדט דער מחבר װעגן םטאטיססיק. נו, האט ער ענדע 1927 באנובט. װײסט איר װעלכע קװעלןז לעשבינםקיס ,ײדישע םאלק אין ביפערן*, ארויסגעגעבן אין 1922, און װןןם באהאנדלט בעיקר רי ביםערן םון םאר דער מלחמה. עבערלענען גײט עס נישמ אן, אבי ם׳איז םאראן א קװעלע מיט פארטיקע טאבעלעס, גאנץ גענוגו״ און אויך לײענט מען אין בוך װעגן דעם, װאס לערוא באלעו, בערנאר לאזאר און אנדערע האבן װעגן ײדישן םןןלק געשריבן מיט א םערטל יארהונדערט בוריק... און דןןס הײסט א בוך םון די לעבטע ײדישע אויםטוען און דערגרײכונגען. ןןפשטעלן זיך אויף יעדן קאפיטל װןןלט געװען בו לאנג, — הגם מ׳װאלט באדארפט זיך פארטראכטן מבח יעדן זײטל,— װעלן םיר זיך באנוגענען בלויז מיט דעם טײל, װאס שטעלט םןןר דעם םראנבויזישן עולם די גרעםטע ײדישע פערזענלעכ• קײטן אין דער װעלט סון ליטעראטור, סעאטער און קונסט. אונסער ןןס דעם נזןםען איז םוף) 1927 דערשינען אין פאריז א בוך סון אלי עבערלען (םארלעגער רידער, דער ארוים־ געבער םון דער ײדישער אנטןןלאגיע און אנדערע װערק סון .ױדאיקא*). בײ ןןט דעם םארלאג הערשט איבט דער גײםט און געשמאק סון העברעיזם, ביוניזם און סןןמער דרוקס םען עפעס, מוז זיך דערק געםינען א ניבוץ םון ארץ׳ישראל, א םונק םון לשון־קודש און חלוביזם. אזוי װיל די בײם־שטיםונג, אזױ באגערט די מינום, און דער סארלעגער רעכנם זיך א םך מיט דער דןןמינירנדיקער שטימונג. מיר גלויבט זיך נישט, אז ענדע 1927 װןןלס איך בײם זעלבן םארלעגער רידער געהאס שאנםן אפבודרוקן םײןײדישע אנטןןלןןגיע. אםילו אונטער די באדינגונגען םון 1922. איבט גײס דןן א םדרה העברעיזם, פאלעסטיניזם, און יעדעס ײדיש בוך םוז אלזןן האבן םעסװײניקער םון ןןט דעם גײסם, כדי בו געםינען א בעלן א םארלעגער. .די ײדן פון הײנט* זענען געשריבן סון אן אויםגע• שפרןןכענעם ביוניסטו זײנע רעקאםענדאביעס שסאמען אלע םון אנגעזעענע ביוניססישע סוערם, דערםאר איז אים באשערט געװען מ־זאל זײן סםר ארויםגעבן אין דער קאלעקביע םון געלערנסן פאלילואי קושו, א קאטויל םיס גרויםע בױניםטישע םימפאסיעם. אט דאם םםר פרעטענדירט בו געבן א םארשטעלונג םון הײנטיקן ײד און װיל רעזיומירן אלץ, װאם דער ײדישער גײסט האט ביז 1927 אויסגעטון אומעטום, אויף אלע געביטן אין אלע לענדער. א מין רשימה םון אלע דערגרײכונגען אויף די םארשײדנםטע פעלדער םונם ײדישן גײםט. דער מחבר אבער הןןט נןןר אנגעזאםלס פיל מאטעריאל. אנגעשפײכלעכט דןןקוי מענטן און זןןגט םאר דער װעלם: נאט, זעט, װןןס דןןם םןןלק ישראל הןןס באװיזן אין עקןןנןןמיק, פןןליטיק, םןןביןןלאגיע, אלגעםײנע קולטור, םוזיק, ליטעראסור. פלאסטיק א. א. װ. עם איז עפעס םון א װעגיװײוער םארן םראנבויז, װעלכער װיל שסודירן די ײדישע גײםטיקע און םאטעריעלע כוחות. אז מ׳לײענט ןןבער אדורך דעם בוך םון אלי עבערלען װערט עפעס קאלעםוטנע אויסן הארבן. עם דערמןןנס זיך דןן גלײך א װןןרט םון געניאלן באמארשע: .מ׳האט געדארםס א רעכנער, איז גןןר געקוסען א טענבער*... ם םארדריםט, ם׳ערגערט, ם׳קרענקט ממש, װןןם אומםאר• אנטװןןרטלעכע םענטשן נעםען זיך םאר סעמעס, װאם שטײגן זײ אריבער און װןןם אנשסןןס עפעם גוטס בו לײםסן, םירן זײ איפער א םױזשעס און שלעפן דעם לײענער אין א זוםפ... װײל דער עולם באביט זיך ערנםם בו א בוך, װןןס דער•