Literarishe bleter · 1928-02-03 · 5 (3.2.1928) · p. Seite 90

5זא ייסורורייז נלזשער 90 א פאר באװײזן פאר אליהו בחורם אױטארשאפס אין נישט סתם זאגן. אז דער ראמאן איז טאקע אליהו בחורם. — ענדלעך ברענגט װײנרײך ןןנשטןט סזןטןןגראםיעם —רזןטןן ג ר א ם י ע ם, ד. ה. ןןפבילדונגען, געםאכט בוליב ביליקײם װײם אויף שװארץ, און אײניקע לײענער קאנען נאך םײנען, אז ײדישע ספרים זענען געװען מאדנע פארזעענישן, געדרוקט אויף שװארץ פאפיר... .פאריז און װיענע• ד.$ט זיכער םארדינם א מער ערנסטן בוגאנג. א שטיק אויסטו איז זלמן רובאשןןװס נאטיץ ,ר םשה עשרים וארבע*, אין .גוקונפט׳ (ניו־יארק. ױלי 1927). רובאשאװ ברענגט א װיכטיקע אינפארמאביע בום פראבלעם פון דער בא־ רימטער ײדישער מיטלאלםערלעכער פאעמע .שםואל־בוך*. םון דעם ״שמואל־בוך״ זענען נעמלעך באקאנס בװײ האנםשריםטן. אײנע אין האמבורג, א בװײטע אין פאריזער נאביןןנאל־ביבליא• טעק. די לעבטע איז די װיכטיקםסע: 1) זי איז קאמפלעט. 2) זי איז דער א״נביקער נוםח פון דעם .שםואל־בוך׳ מיט א הקדםה, — איר ערשסע העלפט שטאסט באשטימס סון דעם אויטןןר פון דעם ״שמואל־בוך*. 3) זי פארמאגם א װיכטיק נןןכ■ װןןרט, װו סיאיז דערמאנט דער קןןפיסט, א געװיסער זײנװל שרײבער, און אויף אײנעם .משה עשרים וארבע׳ איז געזאגט, אז ער האט .דאם בוך געמאכס מיט זײן האנט*. װעגן אט דעם ,משה עשריב וארבע* ברענגט רובאשאװ א רײ װיכטיקע ידיעות: ער איז געװען אן אשבנזיער רב, אײנער פון די ערשטע משולחים, װאס זענען ארויסגעםןןרן אויף רער װעלם זאםלען געלט פאר ארץ־ישדאל. ער איז פארװיקלם געװןןרן אין דער גרויסער מחלוקת בװישן דעם קאנסםאנטינאפןןלער רב. משה קאפסאלי. און דעם פאדוער רב. יוםף קןןלאן. דער קאנ• םסאנטינאפאלער רב האט נעמלעך םורא געהאט בו דערלויבן זאמלען געלט פאר ארץ־ישראל, װןןס האט דאן געהערס בו עגיפטן. און געװען זענען עס די יארן 1486-87. װען די מאמעליוקן־רעגירונג פון עגיפסן האט געפירט קריג מיסן טערקישן םולטאן באיאזעט. אין א בריװ פון דעם היסטןןריקער ר׳ אליהו קאפסאלי, װאס הןןט זיך אננענוםען די קריװדע סון דעם קאנסטאנטינאפאלער רב. זײן קרוב, הײםט עס: ,ונתחבר עמם גם רב אשכנזי שםו ר׳ משה עשרים וארבע, כי לא היה לו יר ושם זולת בעשרים וארבע*. — רובאשןןװ האלט, אז ,ר׳משה עשרים וארבע* איז דער אויטאר םוןדעם ,שמואל״בוך*, בכן געהערט דאס בוך בו דער בװײטער העלםט י*ה. און דאך װעט די םארשונג סון דער בײט און הײם פון דעם .שמואל־בוך׳ מוזן גײן אױף מער זיכערע װעגן: װי װיכ■ טיק ס־זאלן נישט זײן היסטארישע און קולטור־היסםןןרישע ראױת, דאס לעבטע װןןרט װעט ראך האבן דער שפראכלעכער אנאליז. אויב די פילאלןןגישע אויספארשונג פון דער שפראך אין .שמואל־בוך• װעט װײזן אויפן י*ה, װעלן דאך נישט העלפן קײן שום ראיות מיט .משה עשרים וארבע*, און בוריק געשמועסט, .איך האב דוןס בוך געםאכט מיט מײנער האנס* קאן זײן אן אויסדרוק םון א קאפיסט אויך, נישט דװקא סון דעם אויטאר. איך װעל בום םוף דערםאנען בװײ אײגענע ארבעםן: .דער בראנטשפיגל—די ענביקלאפעדיע פון דער ײדישער םרוי אין י*ה*, אין דער מינםקער .בײטשריפס*, (1926), — א באשרײבונג פון זײער א באליבטן םוסר־םפר בײ ײדישן פרויען (דערהױפט אין דײםשלאנד), אויםגערעכנס םאר די מער איז א גרויסער זאמלבוך, א כתב״יד. געשריבן אקענן 554ז^פון א געװיםן ,קלונימוס בן שמעון*. דא זענען סארשריבן 23 פארשײדענע ,נוםערן*, אויסגע־ מישט .אקדםות* און ,פרקי אבות״ מיט פארשײטע פאסקװילן, װעלטלעכע זאכן םיט .געטלעכע*, םעשױת מיט סליחות און שטיקלעך דאװנען, לידער םיט רעטענישן. דער כתב־יר איז װיכטיק נישט אזוי םיל םיט זײן פארנעם, װי מיט זײן טיפישקײם: אזוי האבן כסדר געשריבן ײדישע קאפיסטן פאר זײערע .פאטראנעסעם*, םאר פארמעגלעכע דאמעס, װאס די ,םוםרים* פלעגן זײ בושטעלן לײענשטאף. .קלוניםוס בן שמעון* איז אויך געװען אן ארעמער, דערבו נאך שטארק אומ■ װיםנדיקער שרײבער. ער האט געשריבן אײליק און סיס גרײזן, נאכלעםיק און אן װעלכער ס׳איז אויפמערקזאסקײט און ליב־ שאפט בו דער זאך. שטיפס אויםטו באשסײט אין דער גרינס־ לעכקײט און סיסטעמאטישקײט פון זײן באשרײבונג; ער גײט נוןך דעם .סופר* פיסיטריט, דעקש אויף זײן גאנבן ארבעטי פראבעם, און סיבאקומט זיך א לעבעדיק בילד פון דער קוןפיסטן• פסיכוןלאגיע. אין דעם בװײטן טײל פון דער אפהאנדלונג אנאליזירט שטיף דעם אינהאלט פון דעם כתב־יר. ם׳איז בכן א װיכטיקע אפהאנדלונג בו דער פסיכאלאגיע םון דער ײדישער קאפיסטן־קונסט, בו דער כאראקטעריססיק םון דעם ײדישן כתב־ יד בכלל, — אן אפהאנדלונג, װאס פארמאגט א היפשן קולטור■ היססארישן װערט אויך. איך װעל אויף דעם ארט בלויז פאר■ ריכטן שטיפס א טעות: דער אויטאר פון נומער 15 איז נישט .דוד בון אושטילונג* (ז. 142. 143). ס׳איז א ײדישער .נאר*. א געװיסער .משה כהן*. ,דוד בון אושטילונג* איז בלויז דער העלד סון דעם ליד. א נישט לאנג אנטדעקט װערק אליהו בחורס איז דער ראםאן .פאריז און װיענא*, געדרוקט אין װעראנא אין יןןר 1594. די ביבליאגראפישע ידיעות װעגן דעם דאזיקן ראמאן האס פלײםיק געזאםלט ד*ר שאבקי אין אן ארטיקל אין .לאנדױ־בוך* (ז. 187-195). פון דעם ראמאן גופא הוןס שאבקי געזען בלויז בװײ פראגמענטארישע זײטלעך,״ממילא האט ער א סך נישם געקאנט אויפטון. שאבקים מײנו^ג. אז .דער לא־ םײנישער .פאריז און װיענא״ איז בכלל קײנמאל נישט געװען געדדוקט* (ז. 194), איז נישט ריכטיק: א לאטײנישע באארבע■ טונג, פארםאסט פון דעם בישאף חז,? תגז[, איז ארויס אין װענעביע 1516, און עקזעמפלארן פון אט דער אויםגאבע םארםאגן סײ דוןס בריסיש מוזעום, סײ די פאריזער נאביאנאלע ביבליאטעק. — ד*ר װײנרײך האט שוין יא געהאט די_מעגלעכ• קײט בו באקענען זיך םיםן ראמאן לויטן אײנביקן ביז איבט באקאנסן עקזעמפלאר אין דעם טריניטי״קאלעדזש אין קעםברידזש, און גיט אן אײבנאײפיק געשריבענע אפהאנדלונג אין די .װארשעװער שריפטך (1927—1926, 48-טער בויגן). אין דער ןןפהאנדלונג קומם א קורבער אינהאלט סון דעם ראםאן, און א פאר אײליק־אויםגעקליבענע אויסבוגן, װאס זענען װײניק כאראקטעריםטיש סארן שײנעם. לעבעדיקן ראמאן. גיכער האס מען באדארפט געבן די דראםאטישע סבענע םון רעם טײל, װי פאריז און װיענא אנטלויפן פון דולפינס הויף.— קײן װארט נישט װעגן דעם מקור םון דעם ראמאי, װעגן דער באבױנג פין אליהו בחורם באארבעסונג בים איטאליענישן וןריגינאל. — מיר װעלן אױך אויפמערקזאם מאכן. אז ם׳זענען םאראן אין דעם ראמאן פסוקים, װאם מאכן קלאר די בײט פין דער םארפאסונג. װײטער האם װײנרײך געמעגט ברענגען