Literarishe bleter · 1928-02-03 · 5 (3.2.1928) · p. Seite 88

5 זא לסצר*רי*1 גלןסזו 88 לכובת דעם ײדיישן װיםנשאפשלעכן אינסטיטוס םאר די קיאיע 3 יןןר״ ײןם דיר ײרישער חיסנש##ס• לעכער אינסםיסים עקזיםסירם, ד.*ט ער *ז1י פיל אליזגעסון, װןןס דורית הןןבן נישם 1*װיזן אוי6*יםין. *ן הינדערסער טייזנסער דןלארן, *ן םליכה־שס עעם, זענען *ויםנעקלינן גע• װ^רן רײכן אוצרית פינם ײרישן ש*6;, ס׳זענען *רויםנעגענן גנװןןרן אין ם׳װערן אריירג־נדבן װערק,-די שויפכן 6ונם ייד, װיכנשאפטלעק אינסטיכום — ױ*ם האבן * קןלןסאלע 1*דײסינג 6אר דעם יידישן װיסן. דער י.װ,א. איז איבס געױןרן דער עענםער סין דער װיםנשאפשלעכער *רגעם אין ײדיש, די בענםראלע אינסס*גץ #*ר דער םןןרשינג און *נסװיקליננ פון דער ײדישער שירןך און דיסער*םור אין דןס $רס, װי עס בילרן דך א1יס נײע *רבעםער א1י6ן 6;לד םין ײדישער װיםנשאםס און קילסור• דער י.ױ.א. האס נישם קײן געזינערסע ביידושעםן. ער איז איננןנבן ןןננעװיזן אויף א יך, םרײנד 6ין ײדישער קילםור. כרי דער י.װ.א. זןל קןנען װײםער םירן זײן אינסענ• סיװע *רבעס, מוזן םיר *לע קיםען עוהילף דעם אינםטיםים. קײן אײנער 6ין די םרײנד 8ין ײדישער קולםור ס*ר נישם בלײבן אויסן.!*שסײערם זיך *לײן און רו6ס אײערע 6רײנד בי באשסײערן זיך לםיבת דעם ײדישן װיםנש88םלעכן אינסםיסום. עען סויזנם גילדן םוזן דורך אונז געש*6ן װערן לסובת דעם ײרישן װיסנשאםסלעכן אינססיסום. צו ענערגישער און טרײער ארבעט, חברים און פרײנז־! פרײנד פון ײדישן װים• אינםטיטום װאךשעװער גרוםע. ערשטע רשימה ינחק גיםערפןן ניםסל ני1דן, רו6װ'*ר1ים נ. קןװןי־םקי, ד. גױיק, ם. ןזשעך, ד״ר ם סוריץ, י י. ■יןייס (װ*רעע), יעקב ל**1ינסק. (בערלין), םנחם בןרײשא (נײ-יןרקן. נ ח ם ן מ ײ ז י ל נים חל גילזץ, רוסמ ןר1ים *. זײנוילד (קרןקי), 9. װינםער ׳װלןבלןװעק), *. ןלבזנק וב־ןליסםןק), בבי ■ריליבקי, ח. ןרחשןנ• םקי, ם. ױססםןן (װןרשע), י. זןלןסארןװ-יןמןצק* (קרןק?/ *ידן קןםמסקן *ון זיבםינס סורקןװ (ריםעניע), יעקב בן עםי (נױ״יןרק), *. ם. 6וקס (װין). ל. נ ײ ש ס * ס גיס 50 גילרן, ריםס״ןרױם פ רןביאנזשער, דור ליס״ קןװםקי, יןקינ בירנבוים, *ינזש לעןן #־יגגבוים, *ינזמ. *. העלער (װןרשע)' ינחס סםערםקי, ד״ר װ סענןסןר (בערלין). ננימין רעסלער ניס40 גילדן, ריםס״ןרוים י. י. זינגער, ז. סעבןיןװיםש, יןנן■ םירקןװ (װןרשע/ ד״ר ם. קן םער, ד״ר לעןן #ײנער (קרןקע), ד״ר ראיבן שװןגער (זלןסשעװ/ *ורים שװענעל (םשןרסקןװ). *ברהם װערסהײם נים25 גילרן, רי1ס״ןר1ים 1. עלײושסײן (װןרשע/ ש. סןרןסשןנסקי (רןװנע) י. בןרנשםײן גיס 15 גילין, רי6ס״ןר1יס רע■ *. לעװינסןן, יבחק לעװ, י1נה גרינסעלד, י.!רידםןן (װןרשע). ׳נישסזנ רשיסה-230 גילח ם־סזלט זי ססס סו נילדן-9770 גילדן א פען אין האנט!״ — האם אים יענער דערויף געענטפערס: ״פארגעםם נישט. אז איך האב א שטעקן אין האנט!״.. זאגן פלעג מען אויך אויף חאשקעסן. אז ער האט א שײכות גו דער זשאנדארםעריע און אפילו צום פאליצײ־דעפארטאםענם. אם דער .שריםםשסעלער- פלעג מיר כסדר דערעסן: געבראכט דא א שיר, דא א פעליעטאן, דא אן ערבײלונג, און געבעטן אפבודרוקן עם כןןטש אוםזיסט. ןןן שום האנאראר, אין ,םרײנד׳. זעלבסטפארשסענרלעך, האט מען עס קײנמאל נישט געדרוקם. טרעפט זיך אײנמאל אס װאס. אין א פעליעטאן איז אין ״פרײנד״ אפגעדרוקט געװען א שארםע פראזע. דירעקט גע־ צילט קענן פלעװען. לאנדוי אױ אין דערפרי געקיםען אין רע• דאקציע אין םיר באמערקט: ״איך װאלט עם נישט ד־רכנעלאזם״. ער איז באלד אװעק אביסעלע א ברוגזער, זאננדיק: ״מען װעש געװים כסר;׳.* אין א שעה ארום עפנט זיך די כיר א.ץ עס ק־מס ארײן— חאשקעס, םיסן גוםער ,םרײנד׳ אין האנט. — סטײסש, ה׳ גינ־בורג,-װארפט ערזיך צו םיר, םײסלענ• דיק אין פעליעטןןן, — װי זענט איר עם אױי אוםםארזיכסיק? װי ריזיקירט איר עס פיט אונזער אײנציקער ײדישער צײטונג?!..• אפדרוקן אזא זאך, אזא זאך... זאל נאר עפעצער םארפסרן, איז דאך א סוף מיטן ״פדײנד״. אזא אוםסארזיכסיקײט! איך האב איש קאלסבלוםיק געענספערם, אז די זאך איז נישט אזוי שרעקלעך, און אריבערגעסירט דאס געשפרעך אייף אן אנדער טעפע. חאשקעם האט אנגעהויבן צו רעדן װענן די גרויםע ״פראטעקציעס״, װאם ער פארםאגס, באװיזן םיר א פאשאגראפיש בילד פונם באװוססן גענעראל םאן-װאל םיס זײן אויםשריפט, און װידער גענופען טענהן: — םארא אוםפארזיכטיקײס!... אפדרוקן אזא םץ זאך!. שטעלן אין ריזיקע דעם ,פרײנד״!... און אץ םיםן די רײד האס ער ארױסגענופען פון בחעם• קעשענע א שסיקל צענויפגעלײגם פאפיר אץ םיר א זאנ געטון זים און װײך — אט האב איך נעבראכט א קלײן שירל, דרוקס עס אפ... װי א בליץ, איז מיר דורכנעפלויגן דער געדאנק: זאל איך נאר באװײזן א םינדםסע אוכרו, ױעט ער םיך שסענדיק שאנטא• זשױץ. און איך האב אים סעסס און קלאר געענטסערט: — זײס װיסן, ה׳ חאשקעס, אז קײנםאל, קײנמןןל װעט אסילו א שורה אײערע נישט געדרוקס װערן אין ״פרײנד״. און איצט גײט, םסרס װעםען איר װילס! חאשקעס איז תיכף אװעק. דאספאל פםרן װאלס םון זײן זײם געװען צו-האםעסנע, צו-קלאר אויםדעקן די קארםן. לאנדויס נבואה איז הײנטיקם םאל נישט םקױם געװארן. אבער חאשקעםן האב איך שוין םער אין די אויגן נישש געזען.?*נינגרןד, 20י*נוןר. םיר דריהן אוים דע י■־ ש. גאלדפארב אינזער מיסגעפיל צים טױט סין זײן פ א ט ע ר ־ד קאןןפעראסיװ ״ביכער״