Literarishe bleter · 1928-01-27 · 4 (27.1.1928) · p. Seite 81

81 ליסזרןוייז בל?ס*ר 4 זא די עאלרײכע נאציןןנאל-טעאטערן, װעלכע געעינען זיך אין יעדער גרעםערער שטןןט. אין בוקארעשט דערשײנען צװײ טעגלעכע צײםונגען — .ראפפא״ אין ,קןןםעדיא״, װעלכע זענען געװיד• םעם אויסשליםלעך די סעאטער־ענינים אין דער הויאט-שטאט. ד• פדרגה סינם רופענישן טעאטער איז א קארעקטע םיטל- פעסיק־אײראפעישע. קײן ארייינעלע טעאטער־פארםען זענען דא נישט בנפצא. דערםאר ה$ט םען דין ליב סארשירענע טעאטער■ נײעםן, װעלכז קומען געװײגטלעך אהער דאן, װען זײ זענען שױן אין זײער אפשטאםינגס-ארט אפנעבליס. פון אס דער גינסםי• קער אטמוןספער נעמט זיך אויך די סאראינטערעס ויננ םיט ײדיש טעאשער. נאך דער פלחפה זענען די ,װילנער״ געװען דער ערשטער ערגםטער ײר. אנסאפבל, מיט װעלכן די היגע םאםגעבנדע עסנטלעכע םײנונג האט ז־ך באקאנט. םארן רוםענישן ״בעםערן־ עולם איז דאם געװען סײ עקזאסיש, סײ סענסאציאנעל. דער מא• םענם ס.ץ סענסאציע אױ םיט דער צײט פארשװונדן, אין מען האס אננעהויבן קוקן אויף ײדיש טעאשער פיש פער נאשירלעכן א־נטע־ רעס און קריטישע אויגן. דער ״װיקט״, װעלכער אױ איצט געקומען קײן רומעניען, איז סײ דורכן עולס, סײ דורך דער פרעסע אויסגענופען געװארן אלם אײראפעישע דערשײנונג. םען גארט דא אזוי שטארק נאך אלעם, װא״ס קומט םון םערב, אז אין א ײדיש טעאטער װיל פען קודם כל ״זען םןןרפען םון דער אײראפעישער טעאטער-קולטור. נןןך פוילן קוםט אונז די באצױנג םון דער רוםענישער פדעסע צום ״װיקם״ אוים זײער םןןדנע: די ״בכבודיקסטע״ נישט• ײדישע צײטוננען שרײבן װעגן אונז, קריסיקירן און דערצו אב• יעקטיװ און — גוט. דערםאר איז דער קבלת-פנים פון דער ײדי- שער״פרעטע זײער אקאלטער. די דרײ צי ניסשישע תםעניש-ײדישע װאכנבלעטער (צײשונגען אויף ײדיש דערשײנען א־ן בוקארעשט בכלל נישט) גיבן דעם ײר. סעאטער ןפ ם־ל װײניקער סלאץ, אײדער די נישש-ײדישע צײםונגען. די םאטעריעלע לאנע םונב סעאטער הןןס זיך לעצטנס אין רוםעניען צוליבן שװערן עקאנאםישן קריז־ס שטארק םארערגערט. די רופענישע פלוכה-טעאטערס פילן װײניק די שװערע לאגע. ער- געד איז פיט די פ־יװאשע אונםערנעפוננען. עט האס זיך םאר• םאכש דאט אײנציקע רומענישע טעאטער םאר ״ױנגע״, װאס טראגס דעם נזןםען םון אבאריםטן פןןעט ״קאראדזשיאלע״. אמםײסשן שלאבט זיך דער קריזים אפ אויםן ײדישן טעא• טער־קןןנסופענט. אגאססראלירנדיקע ט־ופע םילט די שװערע לאגע אכיםל װײניקער, אבער דער איכות םונם פובליקום ענדערט זיך באדײטנד: די טײערע בילעטן װערן אויסםארקויםט און סון די *יליקערע פיט דער גאלױןרקע בלײבט א גאר, גאר גרויסע צןןל נישט פארקויםט. םארן ארסיסט איז דאס נישט םיפ• פאטיש, װײל ער האט פאר זיך א קאלען, רויקן עולם, און עס סעלט דאם ביסל װארעםקײט, װאס געסינס זיך נאר אויף דער גאלעריע.* םונם סז־טן יאנואר אן שפילם דער ״װיקט״ אויף דער רו- פענישער פראװינץ. אין בעסאראביען שפילט םישזאנם טרופע. אין גאלאץ שפילט פונם 25־טן דעצעפבער אן צבי באיאםאװ מיט א טרופע. גענויער װענן דער רופענישער פראװינץ — אין א צװײטן כריײ• " מ• מעלמאן צװײ נײע פארבאנדן אין דער אינטערנאציאנאלער אוניע• די אינטערנאציאנאלע אוניע םון בינע-אנגעהעריקע טײלט םיס, אז ס׳האבן זיך צו איר;ןנגעשלאסן צװײ נײע סארבאנדן: די אוניע םון די פראנצוױיש-שפראכיקע ארטיכטן אין בעלגיע (בריסל) £3מ:ע!זע1 )6 סשטד)!131דז3ז1) ס)113־ו\ו תס!ח(_1) (סטףו^ו^ס יו(> ש318סחסז} 3ג1^תסו און דער שװײצארישער כארזינגער-םארבאנד אין באזעל. פרעסע און טעאשער איז געקגיפם און געבונדן; בײדע יארםן דערציען דעם עולם און אנטװיקלען זײן געשםאק. אבער , אם ערשטע װןןרס געהערט דאך דער צײטונג, װעלכע גיט דעם ײד ןןפ דעם ערשטן ״גוט־םןןרגן״ און דארף אים ערשט צוגרײטן, שאםןדי געהעריקע שםיםונגפארן טעאטער-שפיל בײנאכט. בםילא י־םט אויס, אז לוים דער צײםונג, םיט װעלכער םען שפײום דעם לעזער, צו אזא טעאטער ציט אים. און פים װאס די פערהײט םון לער ײד. פרעסע שפײזט צים גרויסן טײל דעם לעוער, װײםן מיר דאך: שונד-רןןםאנען, אויף װעלכע די םחירים גיםא שעםען זיך פײםטנם זײער נןןםען צו נעבן; װילדע םענסאציעם, װןןם װעקן און רײצן בײם לעזער זײנע נידעריקססע אינסטינקטן; װעגן ״רבקה די קו״ צעשרײבש םען זיך א־ן באפעםערטע און באזאלצענע בא• ריכשן,װאס סארנעםען צו גאנצע זײשן; פאקס םען ערנעץ א מעשה װעגן א גראף, װאס האט פארםירש פערצניעריקע םײדלעך, װארסם כען זיך דערויף," װי אויף א גושן םארך־בײן. אץ צום״ם־ף קומש איר נאך פיס טענות צום אקטיאר? איר, ••עפענס חוב ם׳איז דורך דער פרעסע צו דערציען דעם״לעזער, פאראײדלערן זײן געשםאק און אים פארבארײטן, ער זאל ק ע נ ע ן באזוכן א בעסער ײדיש טעאשער? צי םארטראכס איר א־יך :ישש אפןןל, אז ם׳קען קופען א כאמענם, װען אײער לעזער, צו װעלכן איר האט אויך םאנכעס• פאל״א טענד״ פארװןןס ער ששיצט נישש דאש בעםערע טעאשער, װעס בײ אײך א סדענ טון: און װער אױ שולדיק, װאס פײן פןןנן, װעלכן איר הןןדעװעט כםדר םיט ששרוי, קען נישט םארטרןןגן קײן אײדעלערע פאכלים? אדער אםשר װילט איר פיט די טענות םארשרײען אײער אײגענעם געװיסן, װעלכער הןןט אײך שוין גענופעו דערקוטשען? זעם איר, איך בין אײך נישט חושד—װי איר דעם אקטיאר —אז איר סוט אזוי, װי איר טוט, װײל אײך װילט זיך אזוי, װייל איר םילט נישש בעסער. נײן. איך בין זיכער״ אז איר װןןלט בע• סער װעלן דרוקן א םײנעם ערנסשן ארטיקל, א שײגעם פעליעטאן, א־־דער א שונד׳ראםאן. נאר װאס דען? — איר זענס םענסשן םייט פאננס. טא הערם אויף האבן טענות צו יענעם. װײסט, אז דאס, װאש איר *זײעט בײטןןנ, דןןם מוזן םיר שנײדן ביינאכם... ז. קאץ ײדיש טעאטער אין ררמעניען רומעניען איז שוין פון לאנגע יארן נעװיסערםאסן א ״קאלאגיע״ צום עקספלןןאשירן םאר דער הײכנעשעצטער ״פלוכה״ — דעם ײד. אקיןןר אין פוילן. בםרט נאך הײנס, װען אין פוילן סרעםט יעדער פרוװ צו ארגאנױירען אן ערנםם ײדיש טעאטער ןןן אויף אזויסיל שװעריקײטן, זוכט יעדע ײד. טרופע, װעלכע פארמןןגם א באדײסנדערן רעפעטואר, א פלאץ. װו מען װאלם דאם געשאםענע געקענט גוט אויסברענגען. דער נאענרס• טער אץ*לײכטסשער װעג םירט קײן רוםעניען. ם׳איז דעריבער כדאי פיט ןןט דעם ארבעטם־״פארק״ זיך צו באקענען. די סאנגעבערין םון רופעניען א־ז בולארעשט. םון דאנען שטראלט די אםיציעלע פבינות. דער פראצענט ײדן איז דא א קלײנער: אויף אײן מיליאן אײנװוינער קוים הונדערט סויזנט יידן, װעלכע זענען דערצו כםעט א־נגאנצן אסיפילירט. דער ײד אין בו־אדעשט און דודעש (װארשעװער גענשע און םפןןששע) רעדס :אר רומעניש. דאס קלײנע הײפל בעסאראבער און מאלדאװאנער ײדן, םײםםנם ארבעסער און םטודענטן, זענען װייא קלײנער אינזל אויפן ים. ס װעס אײך דעריבער נישט װונדערן, װןןם דער טעאשער־אסיש, דער פראנראם איז רײן םון א ײדיש אות. פאר װעמען־זשע ״שפילם פזזן ײדיש טעאטער? ערשסנס איז באיאן א גרויסער טײל בוקארנשטער ײדן, װעלכע פ א ר ש ט ײ ע ן גאך ײדיש, הגם דער הײנשיקער דור ר ע ד ם שוין נאר רופעניש. צזײסנס קוםען אין סעאשער ײדן און נישט-ײדן, װאס םארשסײען לאקע נישט קײן ײדיש. דאס נעמש זיך פון דער גרויםער ליבע, -מעט חתלהבות לגבי טעאטער, װעלכע הערשט דא אין לאנד. טעאטער איז דןן א םאלקס־זאך. א ספעציעל קולטור םיניםטער• ־יש האס אלס זײן הויפטא־יםגאבע צו פינאנסירן און אנםירן םיט