Literarishe bleter · 1928-01-27 · 4 (27.1.1928) · p. Seite 80

1 ■■;ףן ן :^רגאו פװ י״־ז־יעגו ארב1יקג1ו״פארײו אױ פױדן ן יז נומ< 13 פרײטיה, ׳27 יאנויאר ׳1027 א װארט, װאס מוז געזאגט װערן .זאלםם שטענדיק מעסמן דײן חס־ םיט דײן םאס■— זאנר די װעלט א װערסל. איך מײן דאם אננקעגן א גרױסן סײל פין די ײרישע זשורנאליסטן, װעלכע האנן טענות גום ײד. אקסיאר, פאר■ װאם ער שפילס שונד־פיעסן. איך זאנ ״א גרויםן סײל״, װײל נראד יענער ײדישער זשורנאליסט, באזונדערם סון דער פראלע• טא״ישער פרעסע, קעגן װעלכע מײנע װײטערדיקע אײססירונגען זענען נישט איך קענען נישט זײן געײענדט, פירן ע ו ז א מ ע ן ם י ס א ו נ ז, םיש דעם ײדישן אקש־אר, דעם שװערן און אפסער• םילן קאמף, בכדי צי דערםעגלעכן װאס גיכער דעם שונד׳רעפער• טואר צי באזײטיקן און פאכן זיך נישט אזוי לײכש דעם ענין, ןןפ• צופשרן אים מיט כתם סענות צום אקטיאר, די יעניקע ןןבער, װ#כ זוכן אינם אעטיאר דעם שעיר לעזאזל, םול ק דם פל געזאגט װערן: ערנסשע טעאטערן װערן אין ערנעץ נישש אויסגעהאלטן בלויז סוין אײגענע כחות, נאר בײ א שטארקער מיסהילף םצד דער םלוכה, שטאט־פארױאלטונגען אדער פריװאטע מעצענאטן. ספעציעלע קא• מיטעשן זארגן פאר א פאסיקער מעאטער־נעבײדע, פאר א גוטן רעפערטואר, נוטע דעקאראציעם, קאסטױמען וכדומה. דער אקסיאר װײס נאי־ פין אײן זאך: ער דארף זיך פסדר קינםטלעריש םאר• פילקאמען. יעדעסדאל גדהעריק זיך צןגרײכן צו זײן ראל. דערבײ טיט ער אש די א־בעש ־ײנע מיש א רויקן קאפ, װײל מיט פדנסה איז ער פארזארנט. בײ אינז דאקעני: נישס נענװ, מאס דער אק■ ט־אר װײסט 'נישט הײנט, װאס םיט אים װעט מארגן זײן, פאר• לאנגט מען נאך סון אים, ער זאל זײן דער אײנציקער בויער םונכ קינםטלערישן מעאטער. ער זאל שאפז די געבײדע, זארגן סאר רעפערטואר, מאכן די געהעריקע אויכשטאטונג איןיצאלן די דעפיציסי.. אין אפ־לו דאס פוילישע סעאטער, װעלכעס װערם מאסער• יעל אזוי ששא־ק געשטיצט און װערם באזוכט םײ פון דער ײדי• שער. סײ פץ דער נישש׳ײדישער אינםעליגענץ, האלט זיך אויך נישט שטעבדיק אײף דער נויטיקער קינסטלערישער פדרגה. אט האש מען לעצטנם אין אײנעם פין די אננעזעענכטע פוילישע דרא מאטישע טעאטערס נעשפילט א שטיק. אין װעלכן םען פירט ארויס אויף דער בינע האלב-נאקעכע פרויען און םען הײסט זײ זיננען לידלעך פונם ביליקםטן קאבארעטףזשאנר. נאטירלעך, איז דער ײד אקטיאר װײט דערסון, ער זאל װעלן ױצא׳זײן םיט אט דער פעסששטעלונג און פמור. יעדער אקטיאר, פונם גרדסזזן ביזן קלענםשן, װאלט מיט סארגעניגן מככיב געװעז צו פארדינעו עפעם װײניקער, אבי צו שפילן אין א בעםע• רער פיעסע אין אױ א בעםער טעאשער, הנם זײנע פארדינםמי זענען אזוי אויך, בײ די בעםשע באדיננוננעי, קלאנעדיקע (אי־ דער צײט, װאם אין דער פיעסע איז װײט נישט קײן זעלסנהײט אז א זשודנאליסם זאל פאידינען זײנע פױף און זעקס הונדערט זלאשעס א װאך, געפינט זיך הײנט אין װארשע אפילו נישט קײן אײו אקטיאר, װאש זאל סארדינען הונדערט מיט םוסציק גילד־ א װאך. די דורכשניטלעכע געהאלטן זענען צװישן זעכציק און הינדערט גילדן..). דאס איז ערששנס. צװײטנס — און דא קום איך צוריק צו םײנע ערשכע װער טערז מען האלט א־ן איץ באשולדיקן דעם אקשיאר, או ער סאר• שונדעװעט און פארדארבט דעם געשמאק פונם עולם, און עס סאלט גאר קײנעם נישט אײן א סרעג צו טון די םײםטע זשורנאליםטן װעלכע האבן די טענותז אין איר אלײן? זענס איר איננאנצן אין ארדנונג? ~אדרבא. לאמיר זיך אװעק־עצן, צוזאםען מאכן א רקכנונג או, םיר װעלן זען, ״װער עס אױ דער אפתער שולריקער דערין, װאם אונזער עולם קען נישט פארטראגן קײן בעםערע פיעםע. א דריבגנדע אויפגאבע אין סאמע פאדערגרונד פון אלע דאגות פונם ײדישן טעאטער רוקט זיך בײם ה־ינטיקן טאג ארוים די פראגע: װי אזוי זיכערט םען זײן מאסעריעלע עקזיסטענץ? פל זםן דער ענין איז נישט ערלײדיקט, מוזן אלע דיסקיסיעס װענן אונזערע אנדערע טעאטער־פראבלעמען אין אלגעמײן בלײבן רײן אקאדעמישע. װאס עס זאל נישט זײן די טיפערע סבה פין אינזער הײנסיקן טעאטער־קי־יזים, אײנס איז זיכערז פדי דער אקטיאר זאל שפילן אזוי צי אנדערש. פדי דער דראמא־ טורנ זאל געשטויסן װערן צו שרײבן אזוי אדער אנדערש, פדי דאם א. ג. ,בעסערע׳ פובליקום זאל צו אונז אנהײבן קימען—מוז דאס ־ידישע טעאטער קורם־פל עקזיסטירן, עקזיס• טירן נישט אײביק מיטן רײזע־טעשל אין דער האנד, נאר אלס שטענדיקע סטאביליזירםע קולטיר־אײנריכטונג. און דא מיזן מיר זיך אײנמאל פאר אלעמאל זאגן: מיר זענען נישט בפוח אפילו געצװונגענערהײט צו זײן ,אתה־ בחרתיוניקעס׳. אין דער גאנצער װעלט^ װערט דער ערנסטער סעאסער אלץ מער אין מער אינגאנצן אויסגעהאלטן אדער לכל הפחות שסארק םובסידירט פון די מלוכהשע און קאסונאלע ארגאנען. אויך א קינסטלעריש ײדיש טעאטער קען נישט אויס־ נעהאלטן װערן בלויז פין זײנע באזיכער. װילן מיר האבן א גוטן אקטיאר. א גוטן רעזשיסער, א גוטן דעקאראטאר א. א. װ., םוזן מיר זיך קענען פארמעסטן אין ענין באלוינינג לכל הפחות מיט די גאזשעס אין די באשײדנסטע נישט־ײדישע טע־ אטערן. װילן מיר צוציען דאס ײדישע פובליקום, װעלכעם גײט נישט צו אונו, נאר אין פוילישן ערנסטן טעאטער, מוזן מיר האבן קודם כל די מאטעריעלע מיטלען, װעלכע זאלן אונז דערמעגלעכן זיך קינסטלעריש מיט דעם פוילישן טעאטער צו פארמעםטן א. א. װ. א. א. װ. דער קאםף פאר די רעכט פונם ײדישן טעאסער אויף סובסידיעס און אונטערשטיצונגען מצד דער רעגירונג, מאגי־ סטראטן און קהלה־פארװאלטונגען מוז װערן די צענטראלע אויפגאבע פאר אלע פרײנט פונם ײרישן טעאטער. אין פיל שטעט אין פוילן זענען אין דעם זין שוין געמאכט געװארן די ערשטע פרװון. די פרוװן טארן נישט בלײבן פארײנצלט. זײ מוזן צענטראליזירט און אויסגעברײטערט װערן איבערן גאנצן לאנד. דער ײדישער ארטיסטן־פארײן, װעלכער טראגט אויף זיך ביז איגט די גאנצע לאםט פונם אויםבוי פונם ײרישן טעאטער, װעט מוזן אויף זיך נעמען די איניציאסיװ און צו• נויפשליםן אלע פאליטישע און געזעלשאפטלעכע פוחות אין אײן קערפערשאפט. װעלכע זאל פירן א שטענדיקן קאמף פאר דער פולער גלײכבארעכטיקונג פונם ײדישן טעאטער אויפן געביט םון קאמונאלע-און מלוכה-סובסידיעם און פאר ױין ספעציעלער אונטערשטיצונג מצד די קהלות. פינאנציעלע הילף פארן ײדישן טעאטעד מצד די עפנטלעך־ רעכטלעכע ארגאנען איז די נויט פון טןןג, דער ערשטער תנאי פארן אויסבוי פון א שטענדיקן ערנסטן ײדישן טעאטער.