Literarishe bleter · 1928-01-27 · 4 (27.1.1928) · p. Seite 77

77 ליוןרןוױן ולו#ןר 4 זא אײלעניש דןןס ציםער, כדי באלד אויםגולעשן דעם לןמפ, זיך ארײנלײגן אין בעט. זיך איבעררעקן מיט דער קאלדרע איבערן קאפ און נישט הערן, װי אין גװײםן םינסטערן בימערל קלאבט די םוטער װי מים א העמערל אין קאפ: — זיך ארויסכאפן םונדאנען. — פטור װערן... — זאל זײן אן אנדער דירה. — נו, איז דינגען... נו, איז םארװןןס דינגסטו נישטז זוסםאן האט דאן װידער אנגעהויבן צו םןןרן אסט אין שטאס. עס הןט געהאלטן בײ איבערביען. נ$ר פון די קינדער איז םונקס צו יענער גײט אנגעקומען א בריװ. מע זןןל זיך אפהאלטן, מע זאל בוװארטן —זײ קומען. דעם בריװ האט מען נעלײענס אלע בוזאסען שטײענדיק, מיס ברוגזן פרןןסעסט אין די אויגן און אין די עטעמענדיקע נעזער.- — װאס לויםן זײ אזוי אהערז — װןןס זענען זײ אזוי גליקלעךזו (חמ־זך קימס) םיס פיל אויסגעגעסענע זויערע אוגערקעס — ער הןןט דא גע• פינטלם מיט די קאליע אויגן, געשמעקס טאבאק און הןןט פאמעלעך, פאמעלעך דןן געמאכט דעם חשבון פון אלע נײע קאלאניםטן — װןןס פאר אויםזיכטן האט יעדערער פון זײ נאכן ערשטן אפגעארבעטן זומער. — אנדערע אפילו זאגן: ,אפגעארבעט א זומער םון עולם־ הבא-װעגך, און איך זאג: ס׳א ליגן. איך זע דאך א חשבון... מעטבעך דעם װינטער איבערכארטשעװען... מעטגעך איבער• כארטשעװען. די לוםס ארום אים — פול מיס ןןנשטרענגוננ, װײל םול מיס אנשטרענגונג זענען די פרויען, װאס ליגן אין גװײטן פינסטערן צימערל בײדע אין אײן בעט, און זוסמאן אלײן, װןןם שפאבירס ארום טיש — אלע װארטן, װען װעט שױן אט דער זקן אװעקגײן. נאר יענער האט צײט: — פכעו איך בין א קגב... געלעבט אלע יןןרן אין דארף. איך זןןג: סון ערד קאן מען לעבן. און תמיד, װען דער אלטער גײט ענדלעך אװעק, איז שוין שפעסלעך. און דןןס לאנגע מײדל לוםטערט נאך אים אין אויםםילן אט די שװערע אויםגאבע בשלמות װעלן מיר זײן ביכולת נאר דאן, װען די ײדישע פרעסע זעלבםט װעט מיט אונו אקסיװ םיטארבעטן, װען זי װעט זיך דורכדרינגען םיס דער גרוי• סער װיכטיקײט פון דער זאך, אז אויף דער אויסשטעלוננ זןןל זײן װי געהעריק סאיטרןןשן די ײרישע פרעםע. און װיכטיק איז נישט נאר ארויםטרעטן פאר דער גרויסער אויסערער ױעלט, ױאס װײסט אזוי װײניק פון אוניעד אינעװײ• ניקםטן לעבן און װאם איז דערצו געװוינט צו באניען זיך צו דער ײדישער שפראך מיט א ביטול: םאר איר װעט די עצם םביאות םון א קאלאסאלער און סארגװײגםער פיעסע אין ײדיש זײן אן אומ• דערװאדטעסע אנטדעקוננ. נישט װײניקער װיכטיק איז םאר אונז אפגעבן זיך זעלבםט א דין־וחשבון װעגן דעם װוקס און דער אנט• װיקלונג פון אונזער פרעסע און, בוזאמען םיט דדם זיך זעלבםט אויםקלערן די װעגן און טענדענצן פון אינזער קולנור־געזעלשאםט• לעכער אנסװיקלונג בכלל. דער םך-הגל װעט זיכער זײן זײער אינטערעסאנט און באלערנד. םיר האסן, אז די פרעסע, װאס איז כסדר געװוינט צו םאנען בײ לײטן און אויםםאדערן זײ בו דערםילן דעם חוב, װעט דאס םוןל בו זיך זעלבסט זײן נישט װײניקער שטרענג אין װעט װיסן צו דערסילן דעם חוב, װאס ליגט אויף איר. םיר לײגן דא צו א סראנע־בויגן און םיר זענען זיכער, אז עם װעט זיך נישס נעפינען קײן אײן ײרישע סעריאדישע אויםגא־ בע—זאל עס זײן אצײטונג, אזשורנאל, א פארסײ־ארנאן, אםאך• ארגאן, אדער אן אנדער םין פעריאדיש בלאט אדער אויםנאבע — װאס װעט זיך גלײך נישט אפי־וסן און תיכף־וםיד נישט בושיקן אינז אן אויספירלעכן ענטסער אויף די סא־געלײנסע ם־אנן. גלײכ• בײטיק דערםיס דארף אונז בוגעשיקש װערן די סאלננדיקע עקזעם• ־פלארן םץ די אויםגאבן: 1) דער ערשסער, אדער, אויב דאם איז שװער בו באקוםען, אײנער םון די ערשםע ניםערן םון דער אוים• גאבע, 2) אײנער פון די לעצטע נוםערן, 3) םארשײדענע ױבל• נוםערן, 4) נוםערן, װאס האבן זיך אפנערוםן אויף די אויסער• ארדנטלעכע פאליטישע און געזעלשאסשלעכע דערשײנוגגען. (דער קלערוננ םון דער װעלט־םלחםה, רעװאלוביעס א. א. װ.). (פ־פנע־בױנן אין קוטןנדיקן ניםןר) 6ארלאנ נ. קלעבקין י. אפאםאשו ל י נ ט ש ע ד ײ מרײז 6 נללדן צר דער ײדיעזער פרעסע אין אלע לעבדערן אין םאי 1928 עסנס זיך אין דײסשלאנד, אין קעלן, די אינסערנאביאנאלע אויסשטעלונג פון דער פרעסע, װעלכע װעס דויערן ביז אקטןןבער. די ״זעקסטע װעלט הערשנדיקע םאכס״, װי פ׳איז געװוינס בו באבײכנען די פרעםע, װעט דארט םאנאנדער• װיקלען איר נעשיכשע, שילדערן איר קעננװארסיקן בושטאנד און אירע לעבטע דערגרײכונגען, איר װאקסנדיקע סאביאל-פאליםישע און נעזעלשאםםלעך׳קולסורעלע ראלע. די קולטור־פעלקער פון דער גאנבער װעלט באסײליקן זיך אין אש דער קולטורעל־געזעלשאפטלעכער מאניםעסשאציע םון דער כאדערנער םענטשהײם. אויך דאם ײדישע םאלק דארף און װעס נישס בילדן קײן אויסנאם םון דער קולטירעליער סעלקער-םשפחה. בוליב דעם בװעק האט זיך אין״בערלין נעבילדעס אקאםי• שעס, װוהין ס׳גײען ארײן םארששײער םון די ײרישע געםײנדעס אין דײסשלאנד, םון םארשײרענע אנדערע געי. און קילטורעלע אינסטיטוביעס און אױך פון ײדישע ליטערארישע קריױן און קולטור• עוער. דער קאםיטעט ארגאניזירט אויף דער אויסשטעלונג א יידישן פרעםע*פאװיליאן. דער פאװיליאי םארײניקש אין זיך די םאלגנדיקע דרײ םעקבי״עם, װאס זענען גאנץ אויטאנאם אין זײער אינעװײניקסטער ארבעט: נ. די ײדישע סעקביע — סאר דער פיעסע אין ײדיש, 2. די העברעישע סעקביע-םאר דער פרעםע אין העברעיש און 3. די םעקביע םאר ״יודאיקא״—םאר דער ײדישער םרעםע אין דער דײטשער, עננלישער, ס־אנבויזישער, רוסישער, פוילישער און אנדערע שפיאכן. מיר, די םעקביע םאר דער פיעסע אין ײדיש, האבן דעם פילן באװוסטזײן װעגן דער שװערער און סאראנסװארטלעכער אויפגאבע, װאש אונו ששײט-סאר אויסבוסילן סאי דער קירבער צײם, װאס אונז איז איבערגעבליבן—קנאפע 4 חדשים. םיר זענען בונעטראטן בענויםבוזאמלען אויב נישם א ל ע, װײל דאם װעס אפשר זײן איםםענלעך, איךלכל־הפחות א באדײטנדיקע באל עקם• פאנאטן פין דער ײדישער פ־עסע אץ דער םא־גאנגענהײט און אין דער קעגנװארם אין סארשײדעגע לענדער, און באארבעטן דעם יאייקן איםנעהויערן םאטעריאל, בוזאםענשטעלן די נויטיקע טא• כעלן, דיאגראמען וכדומה._ פארלאנ ב. קלעזקלן מאקםים נזןרקי מיין היבדהײט פ־יז 4.40 נילרן _פדרעס: 8 2 1א*818וז 8*528זס^ו ,־ז6ו(£ץ8.