Literarishe bleter · 1928-01-27 · 4 (27.1.1928) · p. Seite 78

4 ת1יז ליםערארישע גלעיער 78 קריטיה* -רעצענזיעס.; ביבליאגראפיעו-כראניה* ן װאס מען שרײבט װעגן ביכעה ו מיפ/ן״״ץ׳ ז דאזיקן םריגײטיקן אלט־וזערן, םון דערקענען אין סריער ױגנס דעם עקל און ברוטאלימעט סון לעבן. דאס בוך אױ איבערגעזעעט זײער פײן. א> מ• ה. י. וסיטניגקי — דשם^ זײדגם הײיול, ס#ר#9ג .קולםור-ליגע/ 1927. אלע קוםען םיר סון זײדנם הײזל. דאך, װען םיר לײענען די קאפיטלעך .דאס הײזל*, ״די שטוב״, .די גריל״ אי1 .דאס געװיסער״, װירקס עס אויף אונז, װי א התנלות םון אן אנדערער װעלט. מיר הערן גישט די שטים םונם דערבײלער, םיר זעען נאך נישט די מענטשן, װןם דארםן דא סאר אונזערע אױגן זיך באװעגן. מיר םארנעםען בלויז שןסנס, װאס האבן זיך דא באזעצס, גריבער אין דער פאדלןןנע, װאם רעדן װערטער, און םארראסטע קײםלען פון לאדגס, װאס נאר די באלעבאטים סון הײזל װײםן, װיאומצו• גײן מיט זײ יעדע״ קלײניקײט שאםט דא שטימונג, בעת םיר לײ• ענען א זײטל נאך א זײטל. דאס הײזל ליגט אין נידריקן טײל םון דער שטאט, זומער איז עם באדראט סון געװיסערן און װינטער טיקט עס זיך אין שנײ. םען קאן םײנען, אז םאר אונז שטײט דא א חורבה, באװױנט פון עפעם א פאנטאםטישער צויבערין. פיר װונדערן זיך רעריבער, װען עס קוםט ארױם א זײדע םיט אװײסער בארד, װאם רעדט מיט זהסשפראך, און אבאבע, װאס איז קלוג און דערםארן. בילדער אויף בילדער װערן איגם בוך ארויסגעסירט דורך ה. ל. זשיטניצקי. מיר פערקן דא שםיקער עפיזאדן פון דעם פאסריארכאלישן ײדישן לעבן. מיר פילן דא דעם פערקװירדיקן אײנסלום, װאס עם האס געהאס די ײדישע״תורה אין די סארװארסנססע װיגקלען. װו נאר אײד װוינט נאר, איז זי ארײנגעדרוננען. דער זײדע לעבס אומבאװוסס פים דער השפעה פון דער תורה. קומט ראש־חודש אלול, זעצט ער זיך אנידער און שרײבט צו די קינדער אין דער װײס אבריװל בזה הלשון: .נישנא דער גזר, װעלכן מען זאל נישט קענען צערײסן םיט א אינברינסםיקער, הימל-גו־ײכנדער תפלה, װארום דער מענש האם דאך ארײנצוזאנן אװארט, דאס װארט םץ~ מענסשן איז די תסלד״ װאס םאכס אן א רעש אין *אלע גלנלים, און װעקט אױף אלע שלאפנדיקע זכױת און דערמאנס דעם רבונו של עולם אין זײנע התחײבותן.. װןןרום מיר האבן דאך אױך עפעס צו סאדערן, מיר דארפן נישט זײן בלויז די נשפטיס״... אין די לאננע הארבםט-אװנסן שמועםט מין זיך אין זײדנס הײזל אדורך װענן מלחםות און קזרים ופלחמת גוג וםגוג), אוןעס איז װי אדיסאנאנס אין דער הארמאניע פון זײדנם הײזל, װו אלץ איז אזוי שטיל, נאיװ, פאנסן־סטיש און םארצײסיש. און אט אבילד, װי די באבע ריכט־אפ תשעה באב .ארופ• גערינגלט פון װײבער אין צעריםענע טיכער אין די בלויזע זאלן. װאם זיצן צעבראכן, װי זײ װאלסן אנטלאפן סון א שרםה און דערמאנען זיך דא איצט אן סארלוירענעם גליק*. איז אין דעם נישטא קײן לעגענדארישקײט םין הײול. עס האט װער נעשריבן, אז דעם ״זײדנס הײזל״ םעלט די• נאפיק. אגער יעדער שסילסטער געגנשטאנד רעדט דא םיס אי• בערלעבינגען פון יארהונדערטערז אין דאך איזי דא סאראן אאײגנארטיקע האנדלונג. קומט ראש־חודש אלול, נעםס דער זײדע די נרויםע צװאנג *י. **נעי. די געפיכסק סין פײן סװננעלאק אין אנרערע דסרזײייננסן. *ין ריסיש: גי*י םײזיי. װיינע. 1927, װיינער •*רי*ג סזן נ• קיעעקין■ 140 ז אי. באבעל איז פון די אננעעזענסטע ײדישע שרײבער אין דער נײ-רוסישער ליטעראטור. נישט בלויז זײנע טעמעם זענען ײדישע, נאר אויך זײן דערצױננ איז געװען א ײדישלעכע אין אלע פרטים: א טאטע א סוחר אין אדעט, חדר, תנ״ך און גפרא, גערעדס ײדיש, געלײענט ײדיש, — אבער קײנמאל אויף ײדיש נישט געשריבן. ם׳איז פערקװירדיק, װאס אזא יונגער שרײבער אױ נישט געקוםען צו דער ײדישער ליטעראטור, נאר םריער גע• שריבן םראנצדיזיש און שסעטער, א דאנק םאקסים גארקין, נענו• מען שרײבן רוסיש. צו םאקסים נארקין םילט באבעל, אויםער אנערקענונג און דאנקבארקײט, אויך א גײסטיקע נאענטקײט: אנ• געװײטיקטע מעפעס, םאציאלע אומגערעכטיקײם, םאראלישע שפלות םון דער געשילדערמער כביבה און סארדארבנקײט פון דער צײט. אלם ײד, האט באבעל םיט די אײגענע אויגן געזען די ײדישע צרות אין רוסלאנד און אפילו אלײן זײ דורכגעםאכט, לפשל, בײם אננענוםען װערן אין א רוסישער גיפנאזיע. ער שרײבט טיט אן אײנגעהאלטענער רויקײט און האס ליב צו דער■ צײלן; דערפאר זעט אויס דאס אוםגליק נאך גרויזאמער. ״די געשיכטע םון פײן סויבנשלאק״, א מעשה בעת א פאגראם אויף ײדן, דערםאנס קוים װענן פאנראם אין א פאר שורות, אבער די גאנצע האנדלונג איז שױן לכתחילה איגטערן צײכן סין א םאטא• לער געשעעניש. באבעל דערצײלט קירץ, דירעקט, ער הײבט אן די דערצײלונגען אן שהױת. דערצו איז ער א פײנער דער• צײלער, װאס װערט באלד הײםיש םיטן לעזער. ער דערצײלט אלץ בלשון איךי פין די ײרישע סעסעם גײם ער אריבער צום רוםישן םענטשן, אין אין א סאר נלענצנדע נאװעלן ניט ער א סראכטפיל בילד סינם רוסישן דואליזם: דער געראנגל צװישן גוטס און שלעכסס, פארדארבנקײט און אידעאליזם, אכזרױת און סענםיםענ• טאלױס. עפעס א נלױבן, אן אסטימיזם שלאנט ארוים פון זײנע געשטאלטן, װאס לײדן און זענען אנגעװײטיקס, ■ארדארבן םון דער צײט אין הפקרדיק, אבער אלע זײנע געשטאלטן זענען מסוגל צו גוטם און אסילו *צו דערהויבנס, װי, לםשל, סאשקא כריםסום, װאס װיל פארהיטן זײן מאמע, װאס ״בײ איר זענען די םים רײנע און די ברוסט א רײנע׳, פונם אננעשטעקסן, פאר• דארבענם שטיף״טאטן. באבעלס נאװעלן דערצײלן סון א צײט, װאס האט סארלוירן דעם געװיסן, איז געװארן ברוטאל, אבער נאך נישט אינגאנצן געםאלן. די צײס האט געשאםן טיסן םערק• װירדיקע, — אײסגעלאסענע אידעאליםטן אדעד אידעאליסטישע םארברעכער; זי האט ארויסנערוםן פין באהעלטעניש נראבע חישים און זײ געלאזן אויף הפקר. ס׳םאכס א שװערן אײנדרוק צו לײע• נען װעגן דער בעטלערין, א קאליקע, װאס בעט זיך בײ פיעםדע מענטשן — א טאסן און א זון, כמעט א קינדי — זי צו בא• זיצן, און דערסאר צו באקופען די בײנער סון םיטאנ אץ אנצי- ששעקן בײרן פיט א מיאוסער קראנקהײס. ס׳איז אן עקל, װאם דער מחבר אלײן װיל זיך אפשאקלען פץ אים, נאי ער קען נישט, װײל דאס איז רעאליטעט באבעל דערצײלט די ברוטאלם• טע זאכן זײער רויק. ער האלט זיך אין אײן באהערשן. מען סילט, אז דאס איז אדורכנעלעבט און אדורכגעװײטיקט; אפילו די זכרונות פין *דער ױגנט זענען סול םים םענלעכער דערפארונג און דערקענטעניש. עם איז די יוגנט, װאם איז פריצײטיק אלס געװאין. דאס גאנצע בוך נאװעלן איז אונטערן אײנפלום םון דעם