Literarishe bleter · 1928-01-27 · 4 (27.1.1928) · p. Seite 74

4 זא ליםערארישע פלעםער 74 נישםז מעגן זיך דאך געװים םארשרײבן אלע — ם׳איז 8י עבירה... א חשבון — זעקס ןןדער נײן דעסיאטין.. אז װי באלד די ערד איז דוקא גוטע, אזױ זןןגט מען: פערװע קלאם... טשערנזןזיןןם!.. דענסםמןול זענען אװעק א פאר װאכן זינס די םשפחה האט נישט געזאגט קײן װארס, פארװאם הירשעלע האם ,גע- כאפס און זיך פארשריבך. די מוטער: װײל די קינדער אין םאםקע — דער ״אנשפאר, אומשטײנם געזאגט׳ — װעלן נישט הןןבן קײן טענות, אז מע האט זײ .אומגליטשיק״ געמאכטו און די ט$כסער: װײל דער אלסער קצב װעט נאכאםזןל ןןנ־ הײבן קו&ען אהער געבן עצות. און דענםסמןןל איז אײנםןןל אינדערפרי ארײנגעקומען בו די זוםמאנם אן ארןזפגעקומענער פרעמדער יונגערמאן מיט א גראבן פארספעל אונסער דער פאכװע, ער הןןש זיך מ־ט זײנע פרעמדע פאפירן אװעקגעזעבס בײם טיש. ער האט זיך נאכגעפרעגט בײ די זוסמאנס, צי זענען זײ װירקלעך די געװעזענע באלעבאסים פון דןןברער גרויםן םפירט־זאװאד. פין אט דעס הויז, װו זײ װוינען, און פון א פאר נאציאנאליזירסע הײזער אין קרײז־שטאס. און דענםטמאל האבן זיך די זוםמאנם דערםרײט, װײל זײ האבן שוין לאנג געהאט אװעקגעשריבן קײן אויסלאנד װעגן די האלב אפגעצאלטע פאליםן פון דער אמאריקאנער סעקוראציע־געזעלשאפט, בײ װעלכע זײ האבן זיך פאר דער מלחמה סעקורירט. און אט: א פנים, אז שרײבן שטערט קײנ• מאל נישט — מען האט סוף״בל־םוף אראפגעשיקט די האלב• אפגעצאלטע פאליסן אויםקויפן. נאר דער פרעמדער יינגערמאן האט צום אנהײב זיך זײער געװינדערם: — פאליםןז״ װעלכע פאליסןז״ עס האט זיך ארױסגעװיזן: ער איז א ײה א קאמוניסט. אן אראפגעשיקטער צו יענע, װאס האבן זיך דא פארשריבן אױף דער אויסגעסײלםער ערד. ער הזןט װי מיט א װונדער באטראכט דעם לאנגן דארן הירשעלעןן ער האט א רעד געטון א פאר װערטער צו שײג• דעלע זוסמאן. װאס פארענטפערס זיך באלד, אז זי קאן קײן סך נישט רעדן, װײל זי האט א קראנק הארץ און מוז גןןר ליגן אין בעסן ער האט געכאפט א קוק אויפן לאנגן, װוק• םיקן מײדל, װזןס שטײט מיטן פנים צום פענםטער, װי א ברוגזע הלמאי זי האט נישט איר לאנגן װוקס װו אהין צו• טון, ער האט ענדלעך געפרעגט: — אױ װער־זשע װעס בײ אײך ארבעטן ערדז דערויף האט זוסמאן פאר אים אנגעהויבן אויסצולײגן, אז ער האט נאך צװײ קינדער אין מןןסקװע, אז אײנער איז אן אויסגעשלאסענער סטודענט, נאר דער עיקר איז* דער צװײסער: — עפעם גלאט אזוי א גרױםער פראסטאק. א רויטער, םיט זומער-שפרינקעלעך אויפן גאנצן פנים און אםילו אויף די אױערן... אז ער איז געבױרן געװארן, איז פשוט געװען א װונדער, פונװאנען האט זיך אזוינס גענומעןז״ — אז אין דער גאנצער משפחה זענען גאר קײן קײנמאל קײן רויסע נישט געװען... אן אקציע געװען סיט אט דעם קלענערן, דעם רויטן. שיקסט אים לערנען. און ער — נעכניקע סעג: ער איז גאר א גאנדן טאג געװען בײם סורםאן, אים געהאלםן רײניקן די שסאל, און אלײן שםעקם ער םאקע אויך אזוי: װיםל םע זאל אים נישס צװאגן און װאשן, שמעקס סון אים אלץ םיט םערדן־שטאל — אן אקציע... גלײך אינדרױסן װעט זײן א געװיטער אדער עס װעט פון ער• געץ ןנקומען א שלעכסע בשורה. און אט איז איצט די שלעכטע בשורה זןנגעקוםען, און פונם גאנצן בריװ, װאס םאטי מיט עליקן האבן צוגעשיקס, געדענקט זי בלויז אײן װןןרס, װאם, דעם אםת זןגנדיק, ק$ן אפילו זײן, אז דארס אין בריװ שטײט עם גןרנישס, נןר עס איז קלאר: — ליקװידאציע... װען זי זאל מיט אט דעם װארט ארײנקוסען אין קלע• נערן צימער צו דער מוטער, װאלט עס יענע אונטערגעכאפט מיס א קװיטשיקל: — נו, יא״ םע האם שוין קײן צײס נישט״ ליקװידאציע:״ נאר טאקע דעריבער גײט זי נישס אהין, װײל זי האט פײנט קװיסשיקלעך. דערפאר איז אבער דער ״פאסער פונם הױז׳, דער .לאנגער הירשעלע זוסמאן. װי תםיד, געװען אן ארומקריכער צװישן מענםשן און זיך ארומגעשארט אין גאס, װו םע רעדט אפם װענן דער נײ־אויסגעסײלסער ערד, זיך ארומגעשארט מיט אזא אויסזען, װי גלײך עס איז נאך אלץ בירגערקריג און מע שיסם נאך אלץ אױף דער שסאס, און װיבאלד מע שיסט. זענען דאך ״ארעס און רײך-בײדע גלײךי. םער װי םיט אלעמען האט ער דארט אין א זײט זיך גע־ סודע• מיט אלטער דעם קלײן־בוטשאטשער קצב—א סד־יאריקער זקן, װעלכער ה>ןט נאך אלץ נישט געקאנם פארגעסן, אז בײ די זײדעס פון דידאזיקע זוסמאנם האט ער אמאל געדינט אין זײערע גרויסע ןןקסנשםאלן און אז די באבע פונם דאזיקן היר• שעלע זוםמאן האם אים אמאל געליגן געלט אויף צו װערן א קצב. אלסערן דעם קצב הןןט ער איצט דערצײלט אלע זײנע סודות, װי ער םלענם אםןןל אונסערװעגם דערצײלן אלע זײנע םודות זײן פורמאן. װעגן אט דעם נײעם פרײנט זײנעם האט ער אלײן אײנ• מאל, האלב אין א װיץ, האלב ערנסט, געזאגט אצעשטרײטע חקירה. — שאדט נישט — אמאל פלעגט מען פרעגען אן עצה בײ א גביר, און הײנט דארף םען זיך מישב זײן מיט א קבצן — הײנס זענען קבצנים קלוגער, װיז״ און אט דער אלטער, דער קצב. האט ארויסגעזזןגט זום• מאנען זײן מײנונג, אז: — װןןם שסעלט םען ד$ אײן, אויב מע װעט פאר־. שרײבן די קינדערז אז די ״מוני מיט דער זשמעני׳, אומ־ שסײנם געזןןגם, סראגט מען ערשט ארײן. װען מ׳װעט שוין האבן אײנגעטײלט און איבערגעאקערט די ערד. אזױ, זאגט מען. איז די ״פןןלןןזשעניע״. דערנןןך איז דער אלטער קלײן־בוטשאטשער קצב אײנ־ מאל געקוםען צו די זוסמאנס און האט דערצײלס, אז ער םיט זײנע םינף בנים פארשרײבן זיך אױך אלע. אז אויב םאר־ שרײבן מןןטין מיס עליקן, איז טאקע דאם בעסטע צו זײ — צו אים םיט די בנים, אין קאלעקטיװ ארײן. און אז ער האט שוין פיט זײנע קינדער גערעדט. דערנאך איז ער אן אגדערם םאל געקומען תחילת אװנט, געזעםן לאנג ןןן לשון, נןןר ערגעץ טיף אין זיך צוגעשמײכלט, װי א גוטער םרײנס, געסאדערט אן לשון מען זאל זיך צו אים צוהערן, װי צו א גוםן פרײנס, און געדרונגען זײ פאמעלעך, א מה נפשך: — אויב ם׳גיט טאקע צו צװײ ןןדער צו דרײ דעםיא־ טין אויף איסלעכן םון דער משפחה, איז םארװןןם סאקע