Literarishe bleter · 1928-01-27 · 4 (27.1.1928) · p. Seite 71

71 ליסורורישן בלעםער 4 זא מים םארםיקע ,מאקעטןי, אױסגעקלעפטע און!אלױכםענע מ$■ דעלן םון די זעלבע דעקאראציעם. אינגאנצן ביז א 150 געגנ■ שסאנדן, װעלכע שטעלן גענויף די זעקם אויםםירונגען. װןם ארןןנםןןן הןןט ביז איעט געהאט. אנםקים .טאג און נאכס״, דיםןןװם .בראנ;ס עקספרעם״, םינםקיס .לעגטער סך הכל׳ אין דעם קלײנעם .אונזער טעאטער״. ,לא תחמוד״ אין .ײדישן קונםט־סעאםער׳. נאדירם ,טראגעדיע םון גארנישט״ םיטן .קונסט רינג״, און .5־2+2״,—זײן ערשטע אויםםירונג אויף דער ענג• לישער בינע. א חוץ דער לעגטער, איז מיר אלע אויםםירונגען אוים■ געקומען גו זען, בשעת״ זײ זענען געשסעלט געװןןרן, אזוי, אז מיר איז נישט נויטיק בו סםעקולירן איבער די מןןדעלן און קןןסטױםען, װי זײ װןןלםן אויםגעזען בײ דער אויםםירונג און װיסיל זײ װןןלסן געדינט זײער אײגנטלעכן בװעק. אלע הןןבן זײ א טעאטראלישן הויך, א סבענישן ןןטעם. אין יעדן אײנעם םון די אױםגעשטעלטע מןןדעלן, םײ װו אראנסןןן בויט זײנע דעקןןראביעם (.טאג און נאכט״), םײ װו ער מןןלט זײ (.ברןןנקם עקםםרעס״), און םײ װו ער גיט בלויז ןןנגעבײכנטע קןןנסורן םון װענט און מעבל (.סראגעדיע םון גארנישם״), װײזט ער ארויס אין א גרויםער מןןס זײן דערסינדערישקײט און אײנגעבוירענעם חוש םאר די בינע־ברעסער. און כןןטש עם זעט זיך ארוים זײן שטארקע נײגונג בו די קןןנסטרוקטיװיס• טישע מעסאדן םון אלעקםאנדרא עקססער, בײ װעמען ער הןןם א שטיק בײט שטודירס, און נתן אלטמאן, בו װעמען ער איז זײער נןןענט. באהערשט ער ןןבער גאנץ געשיקט אויך יעדן אנדערן םבענישן מעטאר אין זײן ארבעט. ןןבער סון אלע םא■ דעלן בוזאמען זעס זיך. אז אמבעםסן איז אראנםאן — װען ער איז אביםל װײניקער, און אםשװאכםטן איז ער, װען ער װיל זײן אינגאנבן. איז טאקע זײן געלונגענסטע ארבעט ביז איבט די םאנ• טאםטישע .טראגעריע םון גןןרנישט״, װו ער הןןס די בינע גע■ לןןזט םרײ םאר דעם שוישסיל, און ער הןןט בלויז דורך לײכטע אומריםן און הױלע קןןנטורן געשאםן אזא סראכססולן הינטערגרונט, װןןס האט :עקװיקט דןןס אויג מיט זײנע םײנע גראביעזע ליניעם, און געװעקט די םאנטאזיע מיט זײנע ריט- םישע ןןנדײסונגען. אין ,לא תחמוד״ ןןבער, װו ער הןןט זיך געװןןלט בא■ װײזן אין זײן גאנבן םארנעם, הןןט זיך ארויםגעװיזן זײן איבערמעםיקער סארלאנג בו םארכאסן די בינע םאר זיך אלײן, און דער גאנבער געסלאנטער םון שסיל און ערנסט. ןןנשטןןט בו שאםן א דעקןןראביע, װאס זןןל בו• העלםן דעם םרײען לויף, און דעם איבערגענגלעכן שװונג םון גןןלדםאדנס םןןלקסטימלעך־םאנטאםטישער קןןמעדיע, הןןט ארןןנ• םןןן געשאםן א גאנבע רײ דעקןדאביעס, װןס הןןבן זיך געסלןןנםערט און געשטערט אײנע דער בװײטער. װןןלט אים נישט געװען םןןרבוװארםן, װןןם די דעקןן־ ראביע םאר יעדן בילד באזונדער איז געװען םון אן אנרערן סטיל, װען זײ װןןלטן לכל־הסחות געדינט דעם אלגעסײנעם בװעק, װןןס א דעקןןראביע דארף דינען אין אזא קאמסליביר• טער, סילבילדערדיקער אויםםירונג — עקןןנאמיע אין בײט םון םארװאנדלונגען, און מער ארט םאר די אקטיןןרן זיך בו בא• װעגן. געשען איז ןןבער דאם פארקערטע. יעדעם בילד איז געװען געבויט םון בענדליקע באזונדערע שטיקלעך, װןןס זײ בוזאםענבושסעלן הןןט געדויערס אורגעהײער לאנג און קײן סלאץ םאר שסילן איז נישט געװען. םירונג ארויסבוברענגען. נןןר זײן װילן מוז באלעבן די גאנבע ארנעט, און נןןר ער קןןן דיקסירן זײן װילן יעדן באזונדערן אויםםירער פון דער אויםםירונג. און אײנער פון די, װןןס םוזן זיך דורכנעמען און ןןנ• געשטעקט װערן מיט דעם װילן םון רעזשיסער, איז דער דע■ קןןראטאר, װעסענם אויםגאבע אין טעאסער איז בו שאםן דעם פאםיקן לבוש םאר דעם רעזשיםערם געשטאלטן; בו שאםן דעם פאםיקן שטח, אויף װעלכן ם־זןןל זיך קןןנען םרןןגן דער בשוף םון דער אקסיןןרישער שסיל. אזוי װײט גײט זײן םונקביע, און נישט װײטער. די סארשײדענע פרוװן, װען דער מןןלער הןןט נעװןןלט װערן דער הױסם״םאקטןןר אין דער בינע־אויםםירונג, הןןבן דעם אײרןןסעישן טעאסער תםיד געקןןםט זײער טײער. װען םיר באטראכטן גןןרדןןן קרעגם בײכנונגען סאר בעע• דעקןןראביעס, זעען מיר, אז קודם־בל זענען זײ דיקסירט םון קרעג דעם טיםן טעןןרעסיקער םון דער מןןדערנער בינע־קונסט. םון קרענ דעם רעזשיםער. װײל םריער םון אלץ איז קרעג דער םײםטער־רעזשיםער. דאס אײגענע מיט רןןבערט עדםןןנט דזשאנם, דער אויםגעבײכנסער אמעריקאנער דעקןןראטןןר, װןןס הןןט זיך די לעבטע יארן גענוםען בו רעזשי. װער עם הןןט נעזען די אויםםירונגען. װעלכע ער הןןט אלײן רעזשיסירס, האט געמוזט אײנזעען, אז דער דעקןןראטןןר הןןס זיך בוריקגע■ בויגן ׳אויםן בװײטן םלאן. א בײשסיל םון םארקערטן םאל הןןבן מיר געהאס דןן נישט לאננ אין דער אוים■ סירונג פון .אראבעסקן״, װען דער װיב• טיקסטער דעי קןןראטזןר אין אםעריקע,נןןר• מאן בעל גע• דעם, הןןט פרו• בירס רעזשי• םירן די אוים• םירונג לויט זײן דעקןןרא• װונדערלעכםטע קןןנססרוקסיװיסטישע דעקןןראביעס, פרעכטיקע קןןםםױמען און באלײכסונג, נןןר די אויםפירונג איז געװען א שרעקלעכער דורכםאל. םאר ב. ארןןנסןןנען װןןלט געװען זײער גוט, װען ער זןןל זיך נישט לןןזן םארשכורן םון סתם־שבחים. ער זןןל שלום מאכן מיםן געדאנק. װןןס עס זאגט דער באקאנטער פוילישער טעאטער׳םאלער פרןןנאשקא װעגן דער רןןלע סון דעקאראביע אין טעאטער: ,א דעקןןראביע דארף זײן לײכט איבערבולעזן. זי דארף, װי א קאםערטןןן, בלױז אנשלןןגן דעם טןןן סאר דער םאר• שטעלונג, און קןןנען ןןפסרעטן אויםן הינטערשטן פלאן נאך די ערשטע פןןר םינוטן, װןןס די סןןרשטעלונג גײט אן*. די בװײ בימערן, װו די אויסשטעלונג איז — אגב זײער נעט. אײנגעןןרדנט, זענען םארנומען—דאם ערשטע םיט קןןםטױם• בײכנונגען און סראיעקטן םאר דעקןןראביעם, דןם בװײטע — דיקןראגיים *ו -ל* תחמװ• ביע. געדעם הןןט געשאםן אײנע םון די