Literarishe bleter · 1928-01-27 · 4 (27.1.1928) · p. Seite 70

4 זא ליםערזרישע ולום^ר 70 ברוך אראנסאנם טעאטער - אױסשטעל־־ונג אברהם טײטלבויט נױ־יארק בינע. ער םארשטײס די ברײטע, רירעװריקע מעגלעכקײטן, װאם דאס טעאסער גיט דעם שאפנדיקן דעקאראטאר. ער האס זיך אבער נאך נישט או סגעלערנט צו באגרײפן זײן אײגענע ראלע און זײן ארט אין םעאטער. ער האס נאך נישט באװיזן זיך אלײן צו באצװינגען. ער האס זיך נאך נישט באסרײט פון דעם אויס־ שוים און אויפברויז, מיט װעלכן יעדער יונגער טאלאנט װארפט זיך ארײן אין זײן ענדלעך געפונענעם בארוף. ער לײדט נןןך אלץ םון יענער איבעראםביציעזקײט, װאס איז אזױ כאראקםע־ ריםטיש פאר אנהײבער. אראנסאנס הויפט־חסרון באשטײט אין דעם, װאם נישט געקוקט אויף זײן גאנצער ראציאנאליםטישקײט, לאזט ער זיך דאך פארפירן דורך דעם איבערפלום פון כחות און שפילעװ■ דיקײט װאס איז דא אין אים. יעדעס מאל װאם אים קומט אויס צו לעזן א קארדינאלן פראבלעם, פארשפילט ער זיך מיט זײטיקע זאכן און פארגעסט זײןי]אױפגאבע. און סארקערט װידער, װען אים קומט אויס זיך בלויז א שפיל צו סון מיט א םארבײגײענ דיקן דעסאל, װערט ער גע־ װאלטיק ערנסט און מאכט פון דעם א הויפט ■ צװעק. אין בײדע פאלן לײדן סײ ער אלײן און םײ די אויםםי * ףןנג אײף דער נ*ר *ין .סר*ג*דיי סון נ*רני״ס״ װעלכער ער ארבעט. אים איז געטון געװןןרן א גרויםע עװלה מצד אונזערע געשװוירענע קריסיקער. במעט נאך יעדער אויפפירונג, צו װעלכער אראנםאן האט געמאכט דעקאראציעם, הןןט מען גע• קזןגט לײענען צװישן אנדערע לויב־געזאנגען, װעלכע ער הןןס זיכער פארדינט, דעם הויפט־שבח, אז .אראנםאנס דעקןראציעס האבן דאמינידט די אויםםירונג׳ן אז ״אראנסאן ה$ט מים זײנע דעקאראציעם דיקסירט דעם רעזשיסער, װי אזוי צו םירן די גאנצע אויםסאםונג פון שטיק*. לויב־זינגער האבן נישט בא־ גריפן, אז פאר א סענסיטיװן אויער קלינגס דאס כמעט אזוי נאריש, װי לויבן דעם מאלער, װאס באמאלס די דרויםנדיקע װענט פון א װאלקנקראצער, אז ער ה$ט דןןמינירט דעם גאנצן אויפבוי, און דיקטירט דעם פלאן צו דעם ארכיטעקט םון דער געבײדע. שאפן א קינםטלערישע אויפפירונג איז זיכער נישט קײן קלענערע שװעריקײט, װי אויפבויען א װאלקנקראצער, און זי מוז קודם בל געבױרן װערן דורכוים אין דער שאפערישער םאנ• טאזיע פון דעם פאעט-רעזשיסער. ער מוז זיך דורכגעםען מיט דער הויפט-אידעע, װעלכע ער זוכט אין דער געגעבענער אוים• ס־האט זיך איצט אין דער ניו־יארקער ״ענדערםאן־גא־ לעריע״ געעפנט די אויסשטעלונג פון דעקאראציעס, קאססיום• צײכנונגען און בינע־מאקעטן פון ברוך אראנסאן. די אויסשטע־ לונג קומט םאר אונטער דער אויפזיכט םון באװוםטע ענגלישע םעאטער־לײט. ם־איז א שטיקל געשעעניש אין אונזער נישס־רײכן טעא־ טער־לעבן. ס׳איז דאם ערשטע מאל, װאס אײנע פון די םא־ לידםטע אמעריקאנעי־ קונםם־גאלעריעס זאל ןזפגעבן פלאץ א ײדישן בינע־קינסטלער פאר אן אויסשטעלונג סיט א ספעציעל• ײדישן אינהאלט. אין דער קורצער צײט, װאס אראנסאן ארבעט סאר דער אמעריקאנער ײדישער בינע. האט ער באװיזן זיך אװעקצושטעלן אין דער ערשסער רײ פון דער גרופע מאדערנע מאלעי׳ װעלכע זענען צוגעצױגן מיטצוארבעטן אין בעסערן ײדישן טעאסער. און ם׳איז אויך קײן חידוש נישט. אראנ• סאן איז אן שום םפק דער בארופנסטער און טעאט• ראלסטער םון זײ אלע. ער האס א זעלבםטשסענ־ דיקן צונאנג, אן אײגנאר• טיקן באנעם און םיפן חוש פאר דער בי־ נע־קונסט. וער חםיו .*ין ס*נ *ין נ*כס- אראנסאן ןןפערירס פרײ מיט אלע מעדיומם און מיםלען אין זײן פאך,— ער איז נישט קײן שלעכטער קאלאריסט. א םײנער צײכנער, א גןןר־װוילער גראםיקער און האלצשניט-ארבעסער. ם׳םילט זיך אבער דײטלעך, אז ט ע א ט ע ר איז זײן עיקר־געביט אין דעם בינע־קעסטל געפינט ער זיך אין זײן מיליע. ער האט אין זײן גאנצן שאפן אס דאם אויפרײסנדיקע, עקספלאדירנדיקע, װזןס איז דער תוך און מהות פון דער םצענישער קונסט. ער באזיצט אין א געניגנדיקער מאם דעם ברײטן פאר• נעם, דעם גרוים, ערנסט און די קאפריציעזע שפילעװדיקײט, װאם איז אזױ נויטיק םאר דעם דעקאראטאר פון דעם בשוף־ קעססל, װאס רוסס ױך בינע. ד;ם איז דאס סאםע כאראקסעריסטישע, װאם באמערקט זיך אין אראנסאנס טעאטער־שאפן-װןןס דאם שפילעװדיקע און ערנםטע זענען בײ אים טיף צענויפגעפלאכטן. ער פארשפילט זיך, װען ער איז דורכוים ערנסט, און ער איז טויט ערנסט, װען ער מײנט צו זײן בלױז שפילעװדיק. א מעלה, װאם װערט בײ אים אפט םארװאנדלט אין א גרויםן חםרון. אראנסאן םילט זײער גוט די דינאמישע םבע פון דער